29 Μαΐου 2014 at 21:51

Η Χρυσή Εποχή των Αράβων

από

Η Χρυσή Εποχή των Αράβων

«Είναι πολύ πιθανό ότι χωρίς τους Άραβες, ο σύγχρονος Ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν θα είχε ανεγερθεί καν»

Robert Briffault

Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης 

Ο Ομπάμα σε μια ομιλία του στο Κάιρο το 2009 αναφέρει:

«Ήταν το Ισλάμ που κρατούσε το φως της μάθησης επί τόσους αιώνες, ανοίγοντας το δρόμο προς την Αναγέννηση στην Ευρώπη, και τον Διαφωτισμό. Ήταν η καινοτομία σε μουσουλμανικές κοινότητες που ανέπτυξε την άλγεβρα, την μαγνητική πυξίδα και τα εργαλεία πλοήγησης, την δεξιοτεχνία μας στη γραφή και την τυπογραφία, της κατανόησης του πώς εξαπλώνονται οι ασθένειες και του πώς μπορούμε να τις γιατρέψουμε.»

Είναι αυτή η παράδοση του Αραβικού μεσαιωνικού κόσμου της επιστημονικής αναζήτησης που χρησιμοποιείται συχνά για να βοηθήσει Δυτικούς και Μουσουλμάνους να σεβαστούν ο ένας τον άλλο και να φτάσουν σε κάποιο σημείο αλληλοκατανόησης. Αυτή η εικόνα είναι αιώνες μακριά (κυριολεκτικά) από τη σημερινή πραγματικότητα όπου το τοπίο της ακαδημαϊκής επιστημονικής μελέτης στο Ισλάμ θυμίζει έρημο.

Το χαλιφάτο στα τέλη του 8ου αιώνα
Το χαλιφάτο στα τέλη του 8ου αιώνα

 Ενάμιση αιώνα μετά την ίδρυση του Ισλάμ από τον Μωάμεθ (το 622 μ.Χ.), χαλίφηδες που υποστήριζαν ότι ήταν άμεσοι απόγονοί του επεδίωξαν να κατακτήσουν τον κόσμο, και κατάφεραν να επεκταθούν σε πολύ μικρό διάστημα σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, από την Μεντίνα μέχρι την Ισπανία και το σημερινό Αφγανιστάν (οι υποτελείς έφτασαν τα 60 εκατομμύρια ή το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού). Πολλοί λαοί, τότε που οι άνθρωποι πίστευαν πραγματικά στον θεό, βλέποντας τις κατακτήσεις της νεοσύστατης θρησκείας σκέφτηκαν ότι οι Μουσουλμάνοι πρέπει να έχουν τον θεό με το μέρος τους και προσηλυτίστηκαν (ή τουλάχιστον υπέκυψαν) στο Ισλάμ.

Η αυτοκρατορία αναγνώριζε ότι η πολιτική δύναμη αναπτύσσεται χέρι-χέρι με την επιστήμη· η ιατρική σώζει ζωές, η τεχνολογία κερδίζει πολέμους και η ανώτερη επιστημονική γνώση αποτελεί απόδειξη πνευματικής υπεροχής των ευγενών που την κατέχουν και της αυτοκρατορίας όπου ανήκουν Μέσω του ιερού κειμένου του Ισλάμ, του Κορανίου, εξάπλωσε την αραβική γλώσσα σε όλη την επικράτεια και έτσι όλοι οι λαοί που την απάρτιζαν είχαν έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας και ανταλλαγής γνώσεων. Η παραδόσεις της αρχαίας Ελλάδας, της Κίνας και της Ινδίας έγιναν προσιτές σε έναν τρομακτικά μεγάλο αριθμό ανθρώπων που είχαν κάθε κίνητρο και ευκαιρία να τις επεκτείνουν και να τις αναπτύξουν.

Στο χαλιφάτο προωθήθηκε σχετική ανεξιθρησκία, για παράδειγμα με την ίδρυση του νοσοκομείου Νουρ-Αλ-Ντιμ στη Δαμασκό (το κορυφαίο νοσοκομείο της εποχής), όπου ασθενείς αλλά και γιατροί οποιουδήποτε δόγματος μπορούσαν να νοσηλευθούν ή να εξασκήσουν την ιατρική. Ο θεσμός του majlis (κάτι σαν το συμπόσιο) καθιερώθηκε από τον 9ο αιώνα, που σήμαινε τη συνάθροιση φιλοσόφων, θεολόγων, αστρονόμων και μάγων σε οίκους όπου γινόταν συζητήσεις για διάφορα θέματα, χωρίς αναστολές και περιορισμούς· κανένας από τους παρευρισκόμενους δεν αναμενόταν να διατηρεί κάποια συγκεκριμένη γραμμή σκέψης αλλά μπορούσε να αναπτύξει ελεύθερα τις ιδέες του, αρκεί να χρησιμοποιούσε κομψή αραβική γλώσσα και λογική συνέχεια.

Λέξεις όπως άλγεβρα, αλγόριθμος, αλχημεία, αλκοόλ και δεκάδες άλλες προέρχονται από την αραβική γλώσσα και την αραβική επιστημονική παράδοση. Η κατανόηση από μέρους των Αράβων για τη σημασία της ιατρικής και της πρακτικής εφαρμογής της καθώς και οι εκτενείς αστρονομικές παρατηρήσεις, η εξέλιξη της χαρτογραφίας και, κυρίως, των μαθηματικών (όπως και της εξάπλωσης του δεκαδικού συστήματος) άλλαξαν τον κόσμο και έδωσαν τα εργαλεία στους Ευρωπαίους για να βγάλουν την ανθρωπότητα από τον Μεσαίωνα. Είναι δύσκολο να υποτιμήσει κανείς την προσφορά τους στην ανθρώπινη πρόοδο, οι δυτικοί όμως δεν ήταν έτοιμοι να αναγνωρίσουν τα δώρα των μουσουλμάνων και μόλις η Ιστορία προσπέρασε την Αραβική άνθηση, οι Ευρωπαίοι έκαναν προσπάθεια να ξεχαστεί η κληρονομιά τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση του Κοπέρνικου, στον οποίο χρεώνεται η εκκίνηση της επιστημονικής επανάστασης, που στο βιβλίο του «De revolutionibus» κάνει μια σχεδόν κρυμμένη αναφορά σε έναν Άραβα αστρονόμο, τον Αλ-Μπατάνι, με το λατινικό του όνομα Machometi Aracenfis. Χωρίς τις παρατηρήσεις του Αλ-Μπατάνι ο Κοπέρνικος δεν θα μπορούσε να αποδείξει το ηλιοκεντρικό του μοντέλο, αλλά η επιρροή του τελευταίου αγνοήθηκε από τους ιστορικούς επί αιώνες. Περαιτέρω, χωρίς τις προόδους των Αράβων αλχημιστών στον σχηματισμό κραμάτων δεν θα είχε εξελιχθεί σε επιστήμη η χημεία, με την τεχνική, την ορολογία και την εργαστηριακή μέθοδο που οι Άραβες ανακάλυψαν και που συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται σε κάποιο βαθμό μέχρι σήμερα.

Ένας αστρονόμος υπολογίζει τη θέση ενός αστέρα με σφαιρικό αστρολάβο
Ένας αστρονόμος υπολογίζει τη θέση ενός αστέρα με σφαιρικό αστρολάβο

Η μεγαλύτερη προσφορά όμως των Αράβων είναι αναμφίβολα η εφεύρεση και εξέλιξη της ίδιας της επιστημονικής μεθόδου. Ο Ιμπν Αλ-Χαϊδάμ εξέδωσε το βιβλίο του «Οπτική» το 1021, όπου μελετάει τη φύση του φωτός και απέδειξε ότι οι ακτίνες ταξιδεύουν σε ευθείες, εξήγησε πώς δουλεύουν οι καθρέπτες και περιέγραψε πώς οι ακτίνες φωτός κάμπτονται όταν διαπερνούν διαφορετικά υλικά, όπως το νερό. Δεν αρκέστηκε όμως στο να καταδείξει τις θεωρίες του αλλά θέλησε να δείξει πώς έφτασε στα συμπεράσματά του. Όποιος διάβαζε το βιβλίο του θα έβρισκε σε αυτό οδηγίες για να επαναλάβει κάθε ένα από τα πειράματά του. Ήταν σαν να λέει «Μη με πιστεύεις. Δες το και μόνος σου». Πρόδρομος του σκεπτικισμού και της κριτικής σκέψης, θεωρούσε τη δυσπιστία οδηγό για την αναζήτηση της γνώσης και την ομότιμη αναθεώρηση (peer review) αναγκαία συνθήκη για την αναγνώριση της εγκυρότητας κάθε επιστημονικής θέσης. Και αυτός όμως έπεσε θύμα της δυτικής σοβινιστικής αδιαφορίας· συνήθως, πατέρας της επιστημονικής μεθόδου ονομάζεται ο Άγγλος Roger Bacon.

Ο Μπέρτραντ Ράσελ πίστευε πως η Ισλαμική επιστήμη, αν και αξιοθαύμαστη σε τεχνικό επίπεδο, ήταν ελλιπής σε δημιουργικότητα και ικανότητα για καινοτομία, και ότι το κυριότερο ευεργέτημά της ήταν ότι διατήρησε και μετέφερε την αρχαία γνώση στη μεσαιωνική Ευρώπη, οδηγώντας την στην Αναγέννηση. Μεταγενέστεροι μελετητές όμως θεωρούν ότι η επιστήμη της εποχής εφαρμοζόταν σε επίπεδο απαράμιλλου μεγέθους ακόμα και για σημερινά δεδομένα και ότι κινητήρια δύναμη πίσω από τα κατορθώματα των Μουσουλμάνων ήταν το Ισλάμ, που τους οδήγησε σε μια επιστημονική επανάσταση. Στο Κοράνι ο Μωάμεθ κήρυττε ότι ο καθένας οφείλει να κυνηγάει τη γνώση όποτε μπορεί.

Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος στην πρώτη Σταυροφορία.
Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος στην πρώτη Σταυροφορία.

Η επίθεση των Σταυροφόρων από τη Δύση και των Μογγόλων από την Ανατολή σημάδεψαν το τέλος της άνθισης των Μουσουλμανικού πολιτισμού. Η ανακάλυψη της Αμερικής που χάρισε αμύθητα πλούτη στην Ευρώπη σε συνδυασμό με την εξέλιξη της τυπογραφίας που δεν ωφέλησε την πολύπλοκη αραβική γραφή (70 διαφορετικοί τρόποι γραφής κάθε γράμματος και πληθώρα τονικών συμβόλων) και μετατόπισε τη χρησιμότητα μιας κοινής γλώσσας σαν μέσο ανταλλαγής γνώσεων στα λατινικά, έριξαν την αυλαία της Χρυσής Εποχής των Αράβων. Από την εποχή του μεγάλου Μεταφραστικού Κινήματος ξενόγλωσσων επιστημονικών εγχειριδίων στα αραβικά, φτάνουμε στο εξής τραγικό στατιστικό: Κάθε χρόνο η Ισπανία μεταφράζει στη γλώσσα της τόσα βιβλία όσα ολόκληρος ο Μουσουλμανικός κόσμος τα τελευταία χίλια χρόνια στη δικιά του…

Δείτε:

Επιστήμη και Ισλάμ (χωρίς υπότιτλους)

Διαβάστε:

http://www.thenewatlantis.com/publications/why-the-arabic-world-turned-away-from-science

http://en.wikipedia.org/wiki/Science_in_the_medieval_Islamic_world

(Εμφανιστηκε 2.172 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

4 Σχόλια

  1. Pingback: Έρωτας, Θάνατος, Ειρωνεία και Αμφισβήτηση στον Ομάρ Καγιάμ - Ερανιστής

  2. Pingback: Έρωτας, Θάνατος, Ειρωνεία και Αμφισβήτηση στον Ομάρ Καγιάμ… « απέραντο γαλάζιο

  3. Pingback: Η Ανακάλυψη του Μηδέν και Γιατί Έχει Σημασία - Ερανιστής

  4. Αλή αλ-Γιουνάνι

    Η ανόητη καυχησιολογία για τις μεταφράσεις των Αράβων

    Στις εποχές που ζούμε μια μερίδα των δυτικών, έχοντας καλή πρόθεση (όχι πάντα), υποστηρίζουν ότι το «καλό Ισλάμ» ήταν αυτό που μετέφρασε την αρχαιοελληνική γραμματεία και ύψωσε την ελληνική φιλοσοφία και τους έλληνες φιλοσόφους. Ναι, σωστά, αλλά για ποιους είναι αυτό το «καλό Ισλάμ», σίγουρα όχι για εμάς τους Μουσουλμάνους.

    Ο μη Μουσουλμάνος έρχεται και μας λέει με λίγα λόγια οτι «αυτή είναι η «καλή» μεριά της ιστορίας σας και αυτή να αποδεχτείτε διότι εξύψωσε (η πιο σωστά γέννησε) τον δυτικό πολιτισμό μας.

    Όμως μια ένδοξη ιστορία για να είναι «ένδοξη» και αυτό που λέμε «πολιτισμός», για εμάς τους Μουσουλμάνους, δεν έχει να κάνει με την ευημερία ούτε έχει να κάνει με την καλή οικονομική κατάσταση, ούτε έχει να κάνει με τις τέχνες, ούτε με μεταφράσεις φιλοσοφίας, ούτε γενικά όπως το αντιλαμβάνεται η Δύση σήμερα όταν χρησιμοποιεί την λέξη «γνώση».

    Ο πολιτισμός του Ισλάμ είναι το Κοράνι και η Σούννα (Προφητική μεθοδολογία/παράδοση). Και αυτός ακριβώς ο Πολιτισμός έλαμψε κατά την εποχή των Σάλαφ ους Σάλιχ (πρώτων ενάρετων ορθόδοξων Μουσουλμάνων).

    Πολιτισμός για έναν Μουσουλμάνο σημαίνει προσκόλληση στο Ισλάμ – όταν είμαστε υποταγμένοι στον Ύψιστο. Και αυτό γίνεται μόνο τηρώντας το Κοράνι και την Σούννα με την μεθοδολογία κατανόησης των Σάλαφ (πρώτων ενάρετων ορθόδοξων Μουσουλμάνων). Αυτός είναι ο πολιτισμός του Ισλάμ. Όχι απλά γνώση αλλά γνώση που ωφελεί σωτηριολογικά και όχι απαραίτητα σωματικά – υλικά. Πολιτισμός δεν είναι αυτό που προσπαθεί να μας κάνει να καταλάβουμε η δύση, πολιτισμός είναι αυτό που λέει ο Αλλάχ και Απόστολος Του.

    Οι προσπάθειες που γίνονται από ορισμένους δυτικούς (και δυστυχώς από ορισμένους αδαείς Μουσουλμάνους), που προσπαθούν να πείσουν τον Μουσουλμανικό κόσμο ότι η καλή πλευρά της ιστορίας τους ήταν η διάδοση της αρχαιοελληνικής γνώσης, φιλοσοφίας και σκέψης, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για έναν Μουσουλμάνο, που γνωρίζει την Ισλαμική του Ορθοδοξία, ότι αυτό ήταν ένας σκοταδισμός.

    Η θεολογία στο Ισλάμ είναι ανώτερη από την φιλοσοφία διότι η πρώτη είναι συγκεκριμένη από μια και μόνο αλάνθαστη πηγή, τον Δημιουργό, ενώ η δεύτερη είναι καθαρό προϊόν της ανθρώπινης σκέψης, συνεπώς μπορεί να πέσει σε σφάλματα. Για να βρούμε την ολοκληρωτική αλήθεια για τους εαυτούς μας και τον σκοπό μας οφείλουμε να στραφούμε στην αποκάλυψη και όχι στην ανθρώπινη σκέψη που είναι επιρρεπή στο λάθος και στην παρερμηνεία. Όταν ο άνθρωπος δεν είναι σε θέση να αναλύσει τον ίδιο του τον φυσικό εαυτό (εγκέφαλο/σκέψη) πως μπορεί να απαντήσει σε ανώτερες υπαρξιακές ερωτήσεις;

    Οι μεταφράσεις των Αράβων σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρούνται «χρυσή εποχή» για τους Μουσουλμάνος παρά μόνο «χρυσός» φιλοσοφικός σκοταδισμός στις τάξεις τους.

    Οι μεταφράσεις ορισμένων αράβων έφεραν τους Μουατάζιλα και τους Άσαρι στο προσκήνιο. Είναι αυτοί που διαστρέβλωσαν την Ορθόδοξη Ισλαμική Θεολογία και δόγμα με διάφορες κενές ρητορείες, ανθρώπινο συλλογισμό και λογικοποιήσεις της πίστης. Αυτά δεν είναι δυνατόν να τα καμαρώνει ο Μουσουλμάνος. Ναι, ο μη Μουσουλμάνος τα καμαρώνει, λογικό είναι διότι δεν γνωρίζει ούτε καταλαβαίνει. Από την άλλη, για έναν Μουσουλμάνο, δεν είναι δυνατόν να εξυψώνεται, για παράδειγμα, ο Αλ Μαμούν. Ο συγκεκριμένος Χαλίφης υποστήριζε την Μουταζιλική – αιρετική άποψη ότι το Κοράνι είναι δημιουργημένο με αποτέλεσμα να εκδιώξει βασανίζοντας τον μεγάλο Ιμάμη Άχμαντ Ιμπν Χανμπάλ και τους Ορθοδόξους Μουσουλμάνους. Ο μεγάλος αυτός Ιμάμης υποστήριξε ότι το Κοράνι, ως λόγος του Υψίστου, δεν μπορεί να είναι κτίσμα αλλά άκτιστο. Έπειτα, ένας άλλος μεγάλος Ιμάμης της Ισλαμικής Ορθοδοξίας εμφανίστηκε, ο Ίμπν Ταημίηα οπου αναίρεσε όλες τις θέσεις των φιλοσόφων και όσους προσπαθούσαν να λογικοποιήσουν την πίστη.

    Όλα αυτά σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι το Ισλάμ και οι μεγάλοι Ιμάμηδες/λόγιοι εναντιώθηκαν στην γνώση. Τουναντίον, κάθε επιστήμη που ωφελεί τον άνθρωπο και κάθε μορφή ανάπτυξης της είναι ευπρόσδεκτη (φυσικές επιστήμες κτλ) και πολλές φορές επιβάλλεται. Από την άλλη κάθε «γνώση» περί αλήθειας, κοσμοθεωρίας και σωτηρίας δεν γίνεται αποδεκτή διότι δεν υπάρχει άλλη αλήθεια, από την αρχή της δημιουργίας του κόσμου, παρά μόνο αυτή του Ισλάμ.

    Αυτό που προσπαθούν ορισμένοι να περάσουν (και ορισμένοι κομπλεξικοί Μουσουλμάνοι να υποστηρίζουν), ότι οι χρυσές εποχές της ιστορίας του Ισλάμ είναι οι αρχαιοελληνικές μεταφράσεις και η διάδοση της αρχαιοελληνικής γνώσης, είναι ένας μύθος και ένα ψέμα. Κανένας Μουσουλμάνος δεν μπορεί να περηφανεύεται για αυτό το κομμάτι της ιστορίας διότι η αρχαιοελληνική γραμματεία (με κάποιες εξαιρέσεις), ως προς το φιλοσοφικό κομμάτι και περί αλήθειας, περιέχει πλάνη, παγανισμό, ειδωλολατρία, πολυθεϊσμό και απιστία στις Ισλαμικές διδασκαλίες.

    Οι χρυσές εποχές του Ισλάμ είναι οι ημέρες του Προφήτη μας, των Σαχάμπα (μαθητές και σύντροφοι του Προφήτη), των μαθητών των Σαχάμπα, και των μαθητών που ακολούθησαν, οι τρεις πρώτες Μουσουλμανικές ορθόδοξες γενιές. Ο Προφήτης είπε: «Οι καλύτεροι άνθρωποι είναι αυτοί της γενιάς μου έπειτα η γενιά που ακολούθησε, έπειτα η γενιά που ακολούθησε.»{Μπουχάρι, 2562 & 6429}

    Χρυσές εποχές αυθεντικής αποκεκαλυμμένης γνώσης (όχι απλά οποιαδήποτε γνώση) που διδάσκεται από τον ίδιο τον Προφήτη του Υψίστου και τους μαθητές του και όχι από προσωπικές απόψεις και συλλογισμούς (φιλοσοφία). Αυτές είναι οι χρυσές σελίδες του Ισλάμ που άφησαν ιστορία και ενέπνευσαν τους μετέπειτα για τις σπουδαίες Αραβικές επιστημονικές ανακαλύψεις που γνωρίζουμε και άδικα ορισμένοι σήμερα από την δύση προσπαθούν να καπηλευτούν.

    Έχουμε τον δικό μας πολιτισμό και αυτός είναι του Κορανίου και της Σούννα, όχι με βάση τα δυτικά πρότυπα περί πολιτισμού.

    Άχμαντ Ελντίν
    ahmadeldin . org