25 Μαΐου 2013 at 16:09

Η…παρακμή του Όσβαλντ Σπένγκλερ (Oswald Spengler)

από

Η…παρακμή του ΄Οσβαλντ Σπένγκλερ (Oswald Spengler)

Γράφει ο Αρχείος

"Στο εξής ιδιοκτησία (και λαφυραγωγία) σημαίνει πλούτος και η κοσμοθεωρία ταυτίζεται πλέον με τη γνώση: το πεπρωμένο δεν είναι πλέον ιερό και η αιτιότητα είναι βέβηλη" Painting by Edmund Blair Leighton English Pre-Raphaelite Painter
«Στο εξής ιδιοκτησία (και λαφυραγωγία) σημαίνει πλούτος και η κοσμοθεωρία ταυτίζεται πλέον με τη γνώση: το πεπρωμένο δεν είναι πλέον ιερό και η αιτιότητα είναι βέβηλη» Painting by Edmund Blair Leighton English Pre-Raphaelite Painter

Ο Τζιορντάνο Μπρούνο (Giordano Bruno) μας διαβεβαιώνει ότι άλλο είναι να παίζεις με τη γεωμετρία, και άλλο είναι να επαληθεύεις με τη φύση. Ο Άλμπερτ Αϊνστάϊν (Albert Einstein) με το δικό του τρόπο συμπληρώνει: «Ενόσω τα μαθηματικά θεωρήματα αναφέρονται στην πραγματικότητα δεν είναι απολύτως βέβαια• και ενόσω είναι απολύτως βέβαια, δεν αναφέρονται στην πραγματικότητα»! Τηρουμένων πάντοτε των απαραίτητων αναλογιών, έχω τη πεποίθηση ότι τα ανάλογα είναι δυνατόν να λεχθούν και για την ιστοριογραφία. Οι προσεγγίσεις του Όσβαλντ Σπένγκλερ παρουσιάζουν ιδιοτυπίες, αλλά επιλέγω να ενασχοληθώ κατά το μάλλον με αποσπάσματα του περιεχομένου. Εάν θα ήταν θεμιτό να διαχωρίσουμε τους φιλοσόφους, αφού λάβουμε υπ΄ όψη μας τη προσωπικότητά τους, σε επιστημονίζοντες, ποιητικούς, ορθολογιστές, καλλιτεχνίζοντες, και ποικίλες άλλες ταξινομήσεις, τότε ο Όσβαλντ Σπένγκλερ ίσως να συγκαταλέγεται στους φιλόσοφους – καλλιτέχνες: άλλωστε «Ομοιάζεις προς το πνεύμα το οποίον εννοείς» – Φάουστ (Faust), Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε -. O ίδιος ο Σπένγκλερ μας διαβεβαιώνει στον πρόλογό του στην αναθεωρημένη έκδοση: «Ο στοχαστής είναι ένας άνθρωπος προορισμένος να εκφράσει συμβολικά την εποχή του… Είναι ακόμη μία φορά η ουσία του διατυπωμένη με λόγια…» (Σελ. 11, Τόμος Ι, στην Ελληνική έκδοση). Να αρκεσθούμε σ΄  αυτό και ας προχωρήσουμε: το Λεξικό Φιλοσοφίας της Οξφόρδης (Oxford Dictionary of Philosophy) καταχωρεί τον Σπένγκλερ (1880 – 1936) ως ιστορικό και φιλόσοφο της ιστορίας, του οποίου ο γριφώδης πεσσιμισμός κατακυρίευσε το πνεύμα της Γερμανίας, μετά το πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, ενώ έκανε ταυτόχρονα το αποφασιστικό βήμα για τη ρήξη με την Χεγκελιανή αντίληψη της ιστορίας, που, κατά τον Χέγκελ, κυβερνάται από τον Λόγο. O Σπένγκλερ γεννήθηκε στο Μπλάκενμπουργκ (Blankenburg) στη Γερμανία και συνέγραψε την «Παρακμή της Δύσης» (Der Untergang des Abendlandes), όπως μεταφράσθηκε εκ της Γερμανικής, το 1918. Οι καλλιτεχνίζουσες μορφολογικές προσεγγίσεις του προκαλούν το ενδιαφέρον, ιδίως όταν φιλοτεχνούνται με ήπια ρητορική, αλλά, κατά τα λοιπά, ο Σπενγκλερ, σύμφωνα με τη προσφιλή μου έκφραση, δεν χαρίζει κάστανα, όπως ακριβώς ούτε και οι Θουκυδίδης, Χόμπς, Μακιαβέλι, Νίτσε και Παν. Κονδύλης. Στη σελ. 458 του β΄ τόμου μας προειδοποιεί: » Ένα αφηρημένο ιδανικό δικαιοσύνης διαπερνά τα μυαλά και τα βιβλία όλων των ανθρώπων, το πνεύμα των οποίων είναι ευγενές και δυνατό, ενώ το αίμα τους είναι αδύνατο, διαπερνά όλες τις θρησκείες, όλες τις φιλοσοφίες, αλλά ο κόσμος των πραγματικών δεδομένων της ιστορίας γνωρίζει μόνο την επιτυχία, η οποία επιβάλλει το δίκαιο του ισχυροτέρου ως δίκαιο όλων των ανθρώπων». Αλλά αυτό το απόσπασμα δεν συνοψίζει τίποτα ως προς τον πλούτο του βιβλίου. Υπάρχει και ποίηση επίσης: «Το βίωμα του βάθους είναι μιά τεράστια εισχώρηση σε ορατές αποστάσεις από ένα φωτεινό κέντρο: αφετηρία είναι το σημείο που αποκαλούμε εγώ. Το «εγώ» είναι μιά έννοια του φωτός. Στο εξής η ζωή του εγώ είναι μια ζωή υπό τον ήλιο, ενώ η νύχτα είναι συγγενής του θανάτου. Και αυτό γεννάει ένα νέο συναίσθημα φόβου που απορροφά όλα τ΄ άλλα: τον φόβο που προκαλεί το αόρατο, αυτό που ακούμε, που αισθανόμασθε, προαισθανόμασθε και βλέπουμε τις επιδράσεις του, χωρίς να βλέπουμε το ίδιο». Και στο σημείο αυτό οφείλω να διαβεβαιώσω ότι ο Σπένγκλερ, όπως προκύπτει από τη σύνολη συγγραφή, δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί ως… ιδιαίτερα μεταφυσικός! Όχι τουλάχιστον συμβατικά! Αντίθετα ο ρεαλισμός των προσεγγίσεών του τσακίζει κόκαλα: «Κάθε Διαφωτισμός προχωρεί από μία απεριόριστη διανοητική αισιοδοξία – η οποία συνδέεται πάντοτε με τον τύπο του ανθρώπου της μεγαλούπολης – στον απόλυτο σκεπτικισμό» ή επίσης: «Και όσον αφορά τον σύγχρονο Τύπο, οι ονειροπόλοι μπορούν να είναι ευχαριστημένοι, όταν σύμφωνα με το Σύνταγμα, είναι «ελεύθερος. Οι γνώστες όμως ρωτούν απλώς ποιός τον έχει στη διάθεσή του»!

Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ δεν αποκρύπτει τις προτιμήσεις του όταν υποδεικνύει ότι δυό μόνο είναι οι αληθινές τάξεις, δηλαδή, κατά τον ίδιο, η τάξη των Ιπποτών και η τάξη των Ιερέων, χωρίς να καταλήγει σε πιά ίσως τάξη θα επιθυμούσε να ανήκει ο... ίδιος! Painting by Edmund Blair Leighton English Pre-Raphaelite Painter
Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ δεν αποκρύπτει τις προτιμήσεις του όταν υποδεικνύει ότι δυό μόνο είναι οι αληθινές τάξεις, δηλαδή, κατά τον ίδιο, η τάξη των Ιπποτών και η τάξη των Ιερέων, χωρίς να καταλήγει σε πιά ίσως τάξη θα επιθυμούσε να ανήκει ο… ίδιος! Painting by Edmund Blair Leighton English Pre-Raphaelite Painter

Ομολογώ ότι αδυνατώ να εξαντλήσω, έτι και δι΄ απλής περιαφής την παρακμή της δύσης (σημ. σκόπιμα τα μικρά γράμματα εκ μέρους μου, εκτός εάν κάποιος φρονεί ότι νυν δεν είμαστε σε παρακμή, οπότε και ζητώ συγνώμη), γιατί το όλο έργο είναι πολυσχιδές. Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ δεν αποκρύπτει τις προτιμήσεις του όταν υποδεικνύει ότι δυό μόνο είναι οι αληθινές τάξεις, δηλαδή, κατά τον ίδιο, η τάξη των Ιπποτών και η τάξη των Ιερέων, χωρίς να καταλήγει σε πιά ίσως τάξη θα επιθυμούσε να ανήκει ο… ίδιος! Με τους Ιερείς συνδέει την κυριαρχία επί της ζωής, εφόσον καταστέλλουν τη βούληση χάριν του πνεύματος, ενώ με τους ιππότες την εκδίπλωση της ζωής, την αυτοεκδίπλωσή, την επικυριαρχία και τα λάφυρα, χωρίς να αποκρύπτει ότι – πλέον – έχουν υπερισχύσει οι «ιππότες»: «Στο εξής ιδιοκτησία (και λαφυραγωγία) σημαίνει πλούτος και η κοσμοθεωρία ταυτίζεται πλέον με τη γνώση: το πεπρωμένο δεν είναι πλέον ιερό και η αιτιότητα είναι βέβηλη». Η Ισχύς πάντως τελικά εκδιπλώνει το πνεύμα, η ισχύς και η σπάθη! Κι αν μου επιτραπεί μιά προσωπική προσέγγιση ευθέως: Η πένα δεν είναι ισχυρότερη από το σπαθί, αυτό αποτελεί αφέλεια, κάποιες μόνο φορές κατορθώνει να το κατευθύνει, και αυτό είναι όλο. Αλλά και πάλι πίσω στον Σπένγκλερ με χαρακτηριστικά αποσπάσματα: «Για τη μόρφωση απαιτούνται βιβλία, για την καλλιέργεια ή εκτροφή απαιτείται ο συνεχής ρυθμός και η ομοφωνία του περιβάλλοντος… Όλοι οι καλοί τύποι μιάς κοινωνίας, κάθε εθιμοτυπική διαδικασία, είναι αισθητοποιημένος ρυθμός ενός είδους ύπαρξης… Όσο βαθύτερες οι ρίζες ενός τύπου ή τρόπου, τόσο πιο αυστηρός και απρόσιτος είναι. Ο μη ενταγμένος τον αισθάνεται ως δουλεία, ο ενταγμένος τον κατέχει με πλήρη ελευθερία και άνεση». Και επίσης: «Το θηλυκό βρίσκεται πιο κοντά στο κοσμικό. Συνδέεται βαθύτερα με τη γη και είναι πιο άμεσα ενταγμένο στους μεγάλους κύκλους της φύσης. Το αρσενικό είναι πιο ελεύθερο, πιο ζωϊκό, πιο ευκίνητο επίσης στην αίσθηση και τη κατανόηση, πιο άγρυπνο και πιο τεταμένο… Ο άντρας βιώνει το πεπρωμένο και κατανοεί την αιτιότητα, τη λογική του προϊόντος του γίγνεσθαι, ως προς την αιτία και το αποτέλεσμα. Η γυναίκα όμως είναι πεπρωμένο, είναι χρόνος, είναι η οργανική λογική του ίδιου του γίγνεσθαι».

Φυσικά ο Σπένγκλερ δεν αφίσταται της πολιτικής. Τουναντίον το βιβλίο του είναι πολιτικό κατ΄ ουσίαν απ΄ άκρη σε άκρη. Περιγράφοντας, όπως συνάγεται από πληθώρα συμφραζομένων, ο Σπένγκλερ θεωρεί ότι ο πολιτικός, ο άξιος του ονόματος, οφείλει να δράττει τις λεπτές πτυχές και να καθοδηγεί έντεχνα τα γεγονότα κατά τη θέλησή του. Εδώ η δικαιοσύνη δεν έχει καμμιά απολύτως σχέση, και τα σύμβολα είναι μόνο για το χειρισμό (της μάζας).  «Ένας πολιτικός μπορεί να είναι βαθιά ευσεβής – ή και φιλόσοφος – όπως κι΄ ένας ευσεβής μπορεί να πέσει για τη πατρίδα του – πρέπει όμως και ο μεν και ο δε να γνωρίζουν σε ποιά πλευρά όντως βρίσκονται. Ο γεννημένος πολιτικός περιφρονεί τις απόκοσμες θεωρήσεις του ιδεολόγου και του ηθικολόγου μέσα στο δικό του κόσμο των πραγματικών δεδομένων – και από τη σκοπιά του έχει δίκιο. Εάν επιθυμήσει να εφαρμόσει μιά ιδεολογία ή ηθικές αρχές στη πολιτική πράξη είναι μωρός. Κι΄ εξίσου ένας ηθικολόγος που θέλει να φέρει την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την ειρήνη, τη συμφιλίωση στον κόσμο της πραγματικότητας είναι επίσης μωρός». Γι΄ αυτό τελικά και υποδεικνύει γράφοντας το ακόλουθο: » Όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό, να γράφει βιβλία περί πολιτικής, αλλά να μην κάνει πολιτική» (ο …Πλάτων, προφανέστατα αλλά και δυστυχώς, ήταν προγενέστερος και γι αυτό μετέβη στις Συρακούσες)! Και στην κατακλείδα του β΄ τόμου της συγγραφής ο Σπένγκλερ καταλήγει μάλλον προφητικά: «Αλλά για μας που ένα πεπρωμένο μας τοποθέτησε μέσα σε αυτόν τον πολιτισμό, και σε αυτή τη στιγμή του δικού του γίγνεσθαι, όπου το χρήμα γιορτάζει τις τελευταίες νίκες του.. .δεν έχουμε την ελευθερία να επιτύχουμε αυτό ή εκείνο, είμαστε όμως ελεύθεροι να κάνουμε το αναγκαίο ή να μην κάνουμε τίποτε. Και ένα πρόβλημα που έθεσε η αναγκαιότητα της ιστορίας θα λυθεί με τη θέληση του ατόμου ή παρά τη θέλησή του.

Ducunt fata volentem, nolentem trahunt. (Οι μεταπτώσεις της μοίρας οδηγούν τον θέλοντα και σέρνουν τον μη θέλοντα).

Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ και η Παρακμή (της Δύσης). «Η Παρακμή της Δύσης. Προγράμματα μιάς μορφολογίας της παγκόσμιας ιστορίας». Τόμοι ΙΙ. Μετάφραση στην Ελληνική γλώσσα: Λευτέρης Αναγνώστου. Εκδόσεις: ΤΥΠΩΘΗΤΩ – ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΑΡΔΑΝΟΣ.*

* H μετάφραση του κου Αναγνώστου είναι επιμελέστατη και με Ελληνικά άξια μιμήσεως.

(Εμφανιστηκε 2.669 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

2
Leave a Reply

avatar
2 Comment threads
0 Thread replies
0 Ακόλουθοι
 
Με τις περισότερρες αντιδράσεις
Δημοφιλή αυτή την περίοδο
2 Συγγραφείς σχολίων
Γιώργος ΣακελλαρόπουλοςAsterios Angelidis Συγγραφείς προσφάτων σχολίων

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

  Εγγραφή  
Νεότερα Παλαιότερα Ψήφοι
Ενημέρωση όταν
Asterios Angelidis
Guest
Asterios Angelidis

Η ρήση που αποδίδετε στον Αϊνστάιν «ενόσω τα μαθηματικά θεωρήματα αναφέρονται στην πραγματικότητα κλπ» αποτελεί παράφραση του θεωρήματος του Goedel,που προκάλεσε επανάσταση στα Μαθηματικά ως αναλυτικού οργάνου των Φυσικών Επιστημών.Ανακαλύφθηκε από τον Γκέντελ,αν δεν κάνω λάθος,το 1928.
Αυτά πρόλαβα να διαβάσω από το ενδιαφέρον άρθρο σας. Με εκτίμηση.Στέργιος Αγγελίδης

Γιώργος Σακελλαρόπουλος
Guest
Γιώργος Σακελλαρόπουλος

Ευχαρίστως να συμφωνήσω μαζί σας κε Angelidi και σας ευχαριστώ για την υπόδειξη. Προσωπικά η μόνη πηγή που διέθετα ήταν η «Γνωσιολογία» του Ε. Παπανούτσου όπου ο συγγραφέας επικαλείται τον Αϊνσταϊν ως προς το απόσπασμα αυτό χωρίς περαιτέρω υποδείξεις για την αρχική προέλευση.΄Εστω κατά παράφραση.