6 Φεβρουαρίου 2015 at 22:42

Ο Κοζανίτης ιερέας και λόγιος Χαρίσιος Μεγδάνης

από

Ο Κοζανίτης ιερέας και λόγιος Χαρίσιος Μεγδάνης

Δημοσιεύουμε, σε νεοελληνική απόδοση, αποσπάσματα από το βιβλίο του φιλολόγου Παναγιώτη Λιούφη Ιστορία της Κοζάνης, έκδοση 1924.

Κείμενο: Παναγιώτης Λιούφης

απόδοση στα νέα ελληνικά: Δημήτρης Τζήκας*

Ο Κοζανίτης ιερέας και λόγιος Χαρίσιος Μεγδάνης
Ο Κοζανίτης ιερέας και λόγιος Χαρίσιος Μεγδάνης

Η οικογένεια του υπήρξε αρχαιότατη κι επιφανής και η αρχή της αναφέρεται στην βυζαντινή εποχή, κατά την οποία φαίνεται είχε επισημότητα, αφού στην οικογένεια διασωζόταν με κληρονομική διαδοχή Χρυσόβουλο των βυζαντινών αυτοκρατόρων, με το οποίοι χάριζαν σε κάποιον από τους τότε προγόνους ως τιμάριο την Ξηροκρανιάν, χωριό που βρίσκεται στην επαρχία Ελασσόνας.

Όμως, άγνωστοι παραμένουν οι λόγοι για τους οποίους οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου χάρισαν το τιμάριο που αναφέρθηκε στην οικογένεια και ποιος ήταν ο αυτοκράτορας που το χορήγησε. Αν και φρόντισα πολύ να διευκρινίσω τις πηγές, εν τούτοις δεν μπόρεσα άλλο να πληροφορηθώ, εκτός του ότι το χρυσόβουλο αυτό διασωζόταν στην οικογένεια μέχρι το 1830, όταν ο Ασλάν μπέης από την Κόνιτσα λεηλάτησε την πόλη επιστρέφοντας από την εκστρατεία κατά της Ελλάδας. Από την λεηλασία εκείνη των Αλβανών, μαζί με άλλα πολύτιμα αντικείμενα και κειμήλια, απωλέσθη και το εν λόγω χρυσόβουλο.

Φαίνεται ακόμη ότι η οικογένεια υπήρξε πλούσια και δυνατή στη χώρα· διότι κατείχε την αρχηγία του τόπου μέχρι και τα τελευταία χρόνια του προπαρελθόντος αιώνος, όταν άκμαζαν τα λεγόμενα καπετανάτα, ενώ οι πρόγονοι του Χαρ. Μεγδάνη ήταν οπλαρχηγοί [1] με κληρονομική διαδοχή, λαμβάνοντας κατά καιρούς το αξίωμα και με έγγραφα, τα οποία τους παρείχαν οι Νομάρχες και Διοικητές της κυβέρνησης, από αυτά όμως σήμερα δεν διασώζεται ουδένα. Τα μέλη της οικογένειας ήταν πάντα γνωστά με το όνομα Μεσδιάνοι· και πατρίδα τους ήταν έναν χωριό στην επαρχία Σερβίων, το καλούμενο Ράχοβον. Σώζεται δε ως κτίσμα της οικογένειας αυτής και μια εκκλησία στην επαρχία Σερβίων, κείμενη μεταξύ του χωριού αυτού της επαρχίας Σδιάνη και της ιεράς μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου, εις μνήμην του Αγίου Γεωργίου. Στον πρόναο του ναού τούτου διεσώζετο εικόνα ζωγραφισμένη, η οποία παριστούσε τον κτήτορα έφιππο και περιβεβλημένο την τιμαριώτικη στολή του. Ένας αρχιερέας της επαρχίας διέταξε και ασβέστωσαν την εικόνα, διότι οι Χριστιανοί που πήγαιναν να προσκυνήσουν τον Άγιο (φοιτώντες Χριστιανοί) την ασπάζονταν λόγω άγνοιας.

Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης
Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης

Τελευταίος οπλαρχηγός της οικογένειας αυτής ήταν ο ιερέας Ιωάννης Μεσδιάνης, ο οποίος βρισκόταν σε πόλεμο προς κάποιον άλλο οπλαρχηγό της ίδιας επαρχίας, με τον οποίο μάλιστα συνδεόταν συγγενικά εξ αγχιστείας. Αφού φονεύτηκε ο Ιωάννης, η χήρα του, καταδιωκόμενη από τον ίδιο φονέα του συζύγου της, κατόρθωσε να σωθεί στα Σέρβια, περίπου το 1741, με τα τρία τέκνα της, Θεόδωρο, Δημήτριο και Μαρία,κι από ΄κει νύχτα κατέφυγε στην Κοζάνη, όπου ο μεν μεγαλύτερος γιος της, φύσει ικανός και γενναίος, κατέστη πρωτοφύλακας στην Κοζάνη επονομαζόμενος Πρωταρματολός και πέθανε νέος – βρέθηκε σκοτωμένος από αγνώστους· ο νεότερος Δημήτριος, προσκοληθείς στην υπηρεσία ενός από τους τότε πλούσιους εμπόρους της Κοζάνης, του Λάτσκου Σαπουντζή, δικού μου προππάπου, ο οποίος εμπορευόταν στην Ουγγαρία, εύκολα μπόρεσε να τραβήξει την προσοχή και την εύνοια του αφεντικού του, καθώς ήταν φύσει οξύνους, φρόνιμος και πιστός. Για τις αρετές του αυτές εκτιμήθηκε δεόντως από τον πάτρωνά του και αγαπηθείς έγινε γαμπρός στη θυγατέρα του, παίρνοντας ως σύζυγο την κόρη του Σταμάτα, από την οποία γεννήθηκε ο Χαρίσιος που αναφέραμε. Ο Δημήτριος αυτός πέθανε στη Νύσση της Σερβίας, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην Ουγγαρία, αφού πληγώθηκε από άμαξα. Έτσι, ο Χαρίσιος που μνημονεύσαμε προηγουμένως έμεινε ορφανός από πατέρα, με τη μητέρα του Σταμάτα, η οποία ενδύθη το μοναχικό σχήμα και μετονομάστηκε Σαλώμη.

Από μικρή ηλικία ο Χαρίσιος επιδόθηκε στην παιδεία και τη μόρφωση και παρακολούθησε ολόκληρη τη σειρά των μαθημάτων κοντά στον Αμφιλόχιο, που ήταν τότε Σχολάρχης στην Κοζάνη, ενώ στη σχολή του Λιβαδίου παρακολούθησε Ρητορική, Φιλοσοφία και Μαθηματικά που παρέδιδε ο Σχολάρχης Διονύσιος. Μετά την αποπεράτωση των σπουδών του, επανήλθε στην πατρίδα και πήρε σύζυγο την θυγατέρα ενός από τους τότε πλούσιους εμπόρους της Κοζάνης, που λεγόταν Γεώργ. Κόνδης [2]. Μετά από κάποιο χρόνο απήλθε στην Πέστη της Ουγγαρίας, όπου διέμεινε τρία έτη, μετερχόμενος τον οικοδιδάσκαλο στους ομογενείς της πόλης. Από την Πέστη, μετά την τριετή διαμονή, επανήλθε στην πατρίδα και ακολούθησε το ιερατικό επάγγελμα, επί αρχιερέως Θεοφίλου.

Ο Χαρίσιος Μεγδάνης (1768-1823)
Ο Χαρίσιος Μεγδάνης (1768-1823)

Ήταν δε ο άντρας οξύνους, εύγλωττος, πενευματώδης, περιεργότατος καθ’  όλα και επιμελέστατος, ευλαβής περί την θρησκείαν και δεινός στα εκκλησιαστικά. Ασκούσε ακόμη την ιατρική επιτυχώς και ήταν ωρολογοποιός επιτήδειος. Επιπλέον σε τούτα, ασκούσε το έργο του ιεροκήρυκα, θαυμαζόμενος για την ευγλωττία του κι έγινε υπόδειγμα σώφρονος βίου, λόγω της άμεμπτης πολιτείας του· γι’ αυτό ήταν σεβάσμιος και τον αγαπούσαν οι πάντες άδολα· με τη σύνεση του προλάβαινε πολλές κομματικές διαμάχες, διότι μπορούσε να επιβληθεί στους τότε προϊστάμενους των κοινών. Στη διδασκαλία του ήταν Σωκρατικός, καθ’ ότι δίδασκε στις αγορές, τις εξοχές και πανταχού, όπου αν έβρισκε ομίλους, και γινόταν έτσι με πολλούς τρόπους ωφέλιμος στην κοινωνία. Όταν ήταν σχολάρχης ο Στέφανος Σταμκίδης, δίδαξε στην Ελληνική Σχολή Ζωολογία, Χημεία, Ρητορική, Φυσική και Γενική Κατήχηση. Κάθε Πέμπτη δίδασκε δημόσια, μπροστά σε μαθητές και εξωτερικούς ακροατές, οι οποίοι αθρόοι συνέρρεαν στις παραδόσεις του. Ο Χαρίσιος Μεγδάνης υπήρξε και συγγραφέας καρποφόρος, σε σχέση με την εποχή του. Από τα συγγράμματά του, άλλα εκδόθηκαν στη Βιέννη κι άλλα έμειναν ανέκδοτα. Από αυτά που εκδόθηκαν έγιναν γνωστά: 1) Ελληνική μυθολογία επιγραφόμενη Πάνθεον, 2) Ποιητική επιγραφόμενη Καλλιόπη Παλιννοστούσα, 3) οι Χαρακτήρες, ήτοι Λύχνος του Διογένους, 4) Ιερά Κατήχησις περιληπτική και κατ’ ερωταπόκριση, 5) Ιστορία των διδασκάλων της Κοζάνης, η οποία περιέχει και κάποιους λόγους πανηγυρικούς και επικήδειους. Ανέκδοτα έμειναν: 1) η Ιστορία των Ηρώων, 2) Περιληπτική Φαρμακολογία, 3) Επιτομή Παθολογίας, αυτά όλα χάθηκαν κατά τη λεηλασία της Κοζάνης από τους Αλβανούς το 1830. Σωζόταν μόνο χειρόγραφο Λεξικό της ιατρικής.

Ο θάνατος του επήλθε ως συνέπεια της δειλίας του, από το εξής γεγονός: προσκληθείς στα Σέρβια ως γιατρός από κάποιον μπέη εκεί για να τον θεραπεύσει, κι αφού είδε ότι η νόσος ήταν ανίατη, έπαθε αποπληξία από τον φόβο και την απειλή του νοσούντος ότι θα τον καρατομήσει, αν δεν θεραπευθεί. Μετακομισθείς στην Κοζάνη, πέθανε κατά τον Οκτώβριο του 1823 και θάφτηκε δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, αφήνοντας δυό γιούς, τον Δημήτριο Μεγδάνη και τον ιατρό Γεώργιο Μεγδάνη, και τέσσερις θυγατέρες.

 

[1] Τελευταίος των οπλαρχηγών της περιφερείας ή του καπετανικείου (καπετανάτου) Βανίτσης και Κοζάνης ην ο Γεωργάκης Σαλταπήτας.

[2] Ούτος επί πολλά έτη εξήσκει το εμπόριον εν Τοκάια μετά του αδελφού του Ιωάννου, ος τω 1769 ην πρόεδρος της Ελλην. Κοινότητος Tokay.

* Ο Δημήτρης Τζήκας είναι δάσκαλος και ιστορικός.

Δείτε ακόμη:

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.