1 Ιουνίου 2013 at 07:54

Ιστορία του Σουλίου και της Πάργας (Χριστόφορος Περραιβός PDF)

από

Ιστορία του Σουλίου και της Πάργας (Χριστόφορος Περραιβός PDF)

Παραθέτουμε την πρώτη και δεύτερη έκδοση:

Ιστορία σύντομος του Σουλίου και Πάργας: Περιέχουσα την Αρχαιότητα αυτών, και Ηρωϊκούς μετά των Τούρκων Πολέμους, και μάλιστα τους, του Σουλίου μετά του Αλή Πασιά κατόικου [sic] των Ιωαννίνων, και ηγεμόνος της Γραικίας, και Μακεδονίας. 1803

Κατεβαίνει από εδώ: Ιστορία σύντομος του Σουλλίου και Πάργας, 1803

Ιστορία του Σουλίου και της Πάργας (Χριστόφορος Περραιβός PDF)
Ιστορία του Σουλίου και της Πάργας (Χριστόφορος Περραιβός PDF)

 

Περραιβός, Χριστόφορος,1774-1863. Ιστορία του Σουλλίου και Πάργας περιέχουσα Την χρονολογίαν αυτών, τας προς τους Οθωμανούς μάχας, κυρίως δε τας προς τον Αλή Πασά Σατράπην της Ηπείρου. Τύποις Φ. Καραμπίνη και Κ. Βάφα,1857.

Κατεβαίνει από εδώ: Ιστορία του Σουλλίου και Πάργας, Β’ έκδοση, 1857

Περισσότερα e-books μπορείτε να βρείτε στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Ερανιστή, ΕΔΩ

Πηγή: Ανέμη

 

 

(Εμφανιστηκε 3.973 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

5 Σχόλια

  1. Αλή αλ-Γιουνάνι

    Οι Σουλιότες ήταν χριστιανοί Αλβανοί Τσάμηδες, που προέρχονταν – σύμφωνα με ορισμένους – από το γειτονικό Γαρδίκι και που για να αποφύγουν τις καταπιέσεις των εξισλαμισμένων Τσάμηδων κατέφυγαν στο ορεινό Σούλι. Ο Edmund Spencer αν και θεωρεί τους Αλβανούς ως προερχόμενους από τον Καύκασο και όχι ως απογόνους των Ιλλυριών, γράφει: «Έχουμε δει τους Τσάμηδες, τους δυστυχισμένους Χριστιανούς του Σουλίου και της Πάργας – μια χούφτα ανθρώπων – να υπερασπίζονται επιτυχώς για χρόνια την ελευθερία τους και τους ορινούς τόπους τους ενάντια στις πολυπληθέστερες δυνάμεις των μουσουλμάνων Αλβανών υπό του Αλή πασά των Ιωαννίνων…» (Edmund Spencer, A journey from Ohrid to Janina, 1850)
    .
    «Οι Σουλιότες ήταν μία φυλή ή μεγάλη φατρία Χριστιανών Αλβανών οι οποίοι κατοίκησαν ανάμεσα σε αυτά τα θεαματικά αλλά αφιλόξενα βουνά κατά τη διάρκεια του δέκατου τέταρτου ή δέκατου πέμπτου αιώνα…. Οι Σουλιότες, όπως οι άλλοι Αλβανοί, ήταν μεγάλοι δανδήδες. Φορούσαν κόκκινους σκούφους, μαλλιαρές κάπες ριγμένες απρόσεκτα πάνω στους, διακοσμημένα γιλέκα, κατακόκκινα σανδάλια, τσαρούχια με αιχμηρές μύτες και άσπρα κιλτ (φουστανέλλες).» (Arthur Foss, ‘Epirus’, Faber (London, 1978), pp. 160-161.)
    .
    Οι Σουλιότες ήταν Αλβανοί στην καταγωγή και χριστιανοί ορθόδοξοι στο θρήσκευμα. Ήταν Αλβανοί που σιγά-σιγά εξελληνήστικαν. Συνεργάζονταν με όλους αρκεί να είχαν συμφέρον, και με τις επιθέσεις τους στα γειτονικά χωριά προκαλούσαν τρόμο, όπως παραδέχεται και ο ίδιος ο Pouqueville. Συνεργάστηκαν με τον Αλή Πασά, ο οποίος τους χρηματοδότησε αδρά. Όταν πλέον η συνεργασία τους μαζί του δεν ήταν προς το συμφέρον τους, εξεγέρθηκαν εναντίον του. Αργότερα, τα ξαναβρήκαν μαζί του αλλά τελικά ο Αλή Πασάς σκοτώθηκε. Αυτά όμως δεν τα διδάσκουν στα ελληνικά σχολεία.
    .
    Κατά τον Παπαρρηγόπουλο «…οι Σουλιότες ήσαν κράμα Ελλήνων και εξελληνισθέντων Αλβανών και εις των επιφανέστερων γόνων του συνοικεσίου των δύο φυλών… Η αλβανική εκράτυνε το μάχιμον της ελληνικής πνεύμα, η δε ελληνική ενεφύσησεν εις την αλβανική τα ευγενέστατα ασισθήματα της φιλοπατρίας, της φιλομαθείας και της ευνομίας. Τα δύο κάλλιστα προϊόντα του συνδυασμού τούτου υπήρξαν οι Σουλιώται επί της Στερεάς, οι Υδραίοι και οι Σπετσιώται κατά θάλασσαν…». Ο Μ. Μπενέκος στο Βιβλίο του «Οι αληθινοί Σουλιώτες» (σελ. 2-4) αναφέρει ότι οι Σουλιότες ήταν καθαροί Αρβανίτες, οι οποίοι ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι. Ο Πέτρος Φουρίκης γράφει επίσης ότι «…ακολουθούντες την γραπτήν παράδοσιν και μαρτυρίας ξένων τινών περιηγητών, πιστεύουμε ότι οι πρώτοι καταφυγόντες εις τας κορυφάς των βουνων του Σουλίου ησαν Αλβανοί, Χριστιανοί Ορθόδοξοι, κατά πάσαν πιθανότητα Τσάμηδες. Εις την αντίληψιν ταύτην συνεπικουρεί και το γεγονός ότι όλα συλλήβδην τα παλαιά τοπονύμια της περιοχής, μηδ’ αυτού του Σουλίου εξαιρουμένου είναι αλβανικά. Συντρέχει επίσης εις την άποψιν ταύτην και το γεγονός ότι οι Σουλιώται εγνώριζον και μεταχειρίζοντο την αλβανικήν γλώσσαν.»
    .
    Εδώ ο Πέτρος Φουρίκης λοιπόν μας λέει ότι «όλα συλλήβδην τα παλαιά τοπονύμια της περιοχής, μηδ’ αυτού του Σουλίου εξαιρουμένου είναι αλβανικά». Μερικά από τα τοπονύμια αυτά είναι ‘Σούλι’ (σημαίνει ‘βίγλα’, ‘σκοπιά’), ‘Κιάφα’ ( ‘λαιμός’, ‘πέρασμα’), ‘Γκούρα’ που σημαίνει ‘βράχος’, ‘πέτρα’, ‘Φίριζα’ που σημαίνει ‘φακή’, ‘βάτος’, κ.α., ‘Γκρόπα’ που σημαίνει ‘τρύπα’, ‘Δέμπες’ (σημαίνει ‘οδοντοτός’), ‘Ντάλλα’ (κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από το αλβανικό δάλε-α που σημαίνει ‘ξυνόγαλο’), ‘ρέθι’ (σημαίνει ‘περιοχή’), ‘Στρέθεζα’ που μεταφράζεται ως ‘μικρό οροπέδιο’ (προέρχεται από το αλβανικό ‘στρέχε’ που σημαίνει ‘στέγη’ σύμφωνα με το λεξικό του Χριστοφορίδη, ‘καταφύγιο’, ‘προστατευόμενος χόρος’, κ.α.), ‘Στρούμπουλο’ (από το ‘strumbulle’ που σημαίνει ‘τοποθεσία’, ‘μαζεμένος’, ‘στέρεος’, κ.α.), οι κορυφές ‘μπιρα’ (σημαίνει ‘τρύπα’, ‘οπή’), ‘Βετετίμα’ (σημαίνει ‘αστραπή’), ‘Κούγκι’ (σημαίνει ‘μικρός σφηνωμένος πάσσαλος’), ‘Βούτσι’ (σήμαινε ‘φυτό’, ‘αβρότονο’), κ.α.
    .
    Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν επίσης ορισμένα σλάβικα και βλάχικα τοπονύμια. Π.χ. Σαμονίβα, Γλαβίτσα ή Γκλαβίστα, Ζαβρούχο, Αβαρίκο, Μούργκα, Σκάπετα, Κορίστιανη ή Κορίτιανη, κ.α.
    .
    Τέλος ο Ι. Λαμπρίδης θεωρεί τον σουλιώτικο πληθυσμό κράμα μιας αρχικής ποιμενικής αλβανικής πατριάς, ήδη εγκατεστημένης στην περιοχή, στην οποία είχε δώσει και το όνομά της, και περιοίκων, αλβανοφώνων και ελληνοφώνων χριστιανών, που κατέφυγαν στο Σούλι στις αρχές του 17ου αιώνα προκειμένου να αποφύγουν οθωμανικές αυθαιρεσίες και συγγενικές αντεκδικήσεις. Αναφέρει σχετικά με την ίδρυση του Σουλίου:
    .
    «Προς τους κατοίκους του Σούλη, πολλαχού της περιοχής αυτού κατά πάτριας εις 84 οικογεν. σκηνούντας, εχθρούς δε των εξισλαμισθέντων περιοίκων από του 1635 επισήμως κεκηρυγμένους και εκ φύσεως καλώς οχυρουμένους, προσέτρεχον προς αποφυγήν βιαιοπραγιών ή και ματαίωσιν αντιποίνων συγγενικών τιμωριών (γκιάκ) εν τη πατρίδι των ου μόνον Χριστιανοί Τσιάμιδες, Αλβανοί δηλ. κατά το πλείστον αλλά και Ελληνες αλλαχόθεν. Μεταξύ δε των διαφόρων πατριών, αίτινες εκεί μετανάστευσαν από της δης’ ιδίως δεκαετηρίδος του ΙΖ’ αιώνος μέχρι των αρχών του IH’ μνημονεύονται η του «Ζέρβα» εξ ομωνύμου της Λάκκας Λελόβου χωρίου Ζερβό• η του Δράκου εκ του παρά την Καμαρίναν χωρίου Μαρτινιών, ένθα μόνη ανέκαθεν η Ελληνική γλώσσα ομιλείται• η του Τζαβέλα εκ Δράγανης• η του Μπούσμπου εκ Κορίστιανης• η των Πασσάτων εκ Βασταβέτζ• η του Δαγκλή εκ Φαναριού κ.λ.π.» (Ι. Λαμπρίδης, 1971, τ. 10, σ. 20;)

    • Αλή αλ-Γιουνάνι

      Ας δούμε τι είπε και ο Φώτιος Χρυσανθόπουλος ή Φωτάκος, συγγραφέας, αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 και υπασπιστής του Κολοκοτρώνη: «…Αυτά έλεγαν στους ξένους, οι οποίοι ευκόλως πείθονταν, και ένας ένας ερχόντουσαν και προσκολλούνταν στον ένα και στον άλλο εξ’ αυτών, ο μεν δηλαδή στον Μαυροκορδάτο, ο δε στον Νέγρη, και ο άλλος σε άλλον, στον Δημήτριο Υψηλάντη, όμως δεν πλησίαζαν, διότι αυτός ήταν ενωμένος με το στοιχείο του τόπου, και γι’ αυτό δεν τον εμπιστεύονταν ούτε ο Νέγρης, ούτε ο Καρατσάς, ούτε ο Μαυροκορδάτος. Κατά δυστυχία όμως με τούς τελευταίους αυτούς συμφώνησαν όλη η φυλή των Αλβανών-Ελλήνων-Σουλιωτών…» (Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα 1858: Τύποις και βιβλιοπολείω Π. Δ. Σακελλαρίου)
      .
      Αναμφίβολα, μέσω της ελληνορθόδοξης εκκλησίας αλλά και των κοινών αγώνων που έδωσαν οι χριστιανοί ορθόδοξοι Σουλιότες μαζί με τους Έλληνες εναντίον των Οθωμανών, απέκτησαν ελληνική εθνική συνείδηση, η καταγωγή τους όμως ήταν αλβανική. Ο Pouqueville αποκαλεί τους Σουλιότες ως Έλληνες, επειδή ήταν Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Το καταλαβαίνουμε αυτό επειδή τους μουσουλμάνους του Αλή Πασά που επιτέθηκαν στους Σουλιότες, τους αποκαλεί Αλβανούς. (François Charles Hugues Laurent Pouqueville, Travels in Greece and Turkey: Comprehending a Particular Account of the Morea, Albania, &c., 2nd edition (London: Henry Colburn and co., 1820), p. 390-394) Οι Σουλιότες δηλαδή ήταν Αλβανοί, που μέσω της Ορθοδοξίας και της εν-μέρη συμμετοχής τους στην ελληνική επανάσταση, εξελληνίσθηκαν.
      .
      Θα ξέραμε πιο πολλά για το Σούλι αλλά παρακρατικοί με τον Μαμούρη και τον Παπακώστα έκαψαν το αρχείο της Σουλιότικης φάρας των Μποτσάρι, που μέχρι το 1932 διατηρούσε ο Νώτης Μπότσαρης στην Άμφισσα. (Λεόντιος Λεοντίου, Το Αλβανικόν Ζήτημα, σελ. 135, 1897)
      .
      «Σουλιότες, η πιο αξιοσημείωτη φυλή Αλβανών Ορθοδόξων» είχε πει ο George Finlay το 1861. (George Finlay, A History of Greece, vol. 6, Cambridge University Press, 2014)
      .
      «Οι εντυπώσεις του Finlay από τα τέλη του 19ου αιώνα μας δίνουν κάποιες εικόνες της κοινωνικής διαστρωμάτωσης σε αυτή την περιοχή. Όσο για τους Σουλιώτες (δοξάστηκαν από τον Byron και στην ελληνική εθνική ιστορία για τον ρόλο τους στην απελευθέρωση της Ελλάδας) ήταν {κλάδος των Τσάμηδων, μία από τις τρεις μεγάλες υποδιαιρέσεις των Τόσκηδων} (Finlay 1939:42), με άλλες λέξεις κυρίως μιλούσαν αλβανικά… ερώτηση εδώ περί της εθνικής (τους) ταυτότητας, δύσκολα θα μπορούσε να τεθεί.» (Laurie Kain Hart, “Culture, Civilization, and Demarcation at the Northwest Borders of Greece”, American Ethnologist, Vol. 26, No. 1 (Feb., 1999), pp. 196-220. Blackwell Publishing on behalf of the American Anthropological Association)
      .
      «Οι Σουλιώτες ήταν ένα σύνολο χριστιανών Αλβανών, οι οποίοι ανέπτυσαν περίπου 1500 πολεμηστές στην καλύτερη των περιστάσεων και ήταν ανεξάρτητοι από την Πύλη [την Οθωμανική Αυτοκρατορία], όπως είναι οι Μιρδίτες σήμερα. Ανήκαν στη φυλή των Τσάμηδων και σε αναλογία με τη δύναμη τους και το ιδιαίτερο φυλετικό αίσθημα του ανήκειν, υπαρκτό στους Αλβανους, είχαν τους σκληρότερους αντιπάλους τους σε μία άλλη τοσκική φυλή, τους Λιάπηδες, κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων τους με τον Αλή [τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων]. Κατά τη διάρκεια της τουρκικής κυριαρχίας είχαν υποταχτεί, όπως και οι άλλες φυλές γύρω τους και για πολλούς αιώνες συνέχιζαν να πληρώνουν το χαράτσι [φόρο υποτέλειας]. Δεν ήταν παρά τον 18ο αιώνα που βρήκαν τους εαυτούς τους σε θέση να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία τους και το δικαίωμα τους να φέρουν όπλα…» (“Researches in the highlands of Turkey: Visits to mount Ida, Athos, Olympus and Pelion, to the Mirdite Albanians and other remote tribes”, by the Henry Fanshawe Tozer. Vol. 2, p. 210, London 1869)
      .
      «Το γένος των Αλβανών ή Αρβανιτών, Αρναούτων και όπως λέγονται στη γλώσσα τους Σκιπετάρων, όσοι κατοικούν ιδιαίτερα στην επαρχία της Αλβανίας, στην πρώην μακεδονική Ιλλυρία και στην Ήπειρο και διασκορπισμένοι σε διάφορες άλλες ευρωπαϊκές επαρχίες του Οθωμανικού βασίλειου. Έχουν αρχαία ιλλυρική καταγωγή, είναι πολύ ρωμαλέοι, μάχιμοι, τραχείς στα ήθη και λιτότατοι κατά τη διατροφή. Εύθυμοι και εραστές του χορού και της μουσικής, διάγουν βίο κυρίως ένοπλο και αθλητικό…το μεγαλύτερο μέρος τους πρεσβεύει το Κορανικό δόγμα. Διαχωρίζονται μεταξύ τους σε φυλές με επικρατέστερους τους Γέγες ή Γκέγκιδες και τους Μιρδίτες, που κατοικούν μεταξύ των συνόρων της Σερβίας και του Δρίνου ποταμού, τους Τόσκηδες (ή Τόσκους ή Τόξιδες) που ζουν πιο νότια από τους προηγούμενους, έχοντας ως κέντρο τους το Μπεράτι, σλαβικής καταγωγής σύμφωνα με ορισμένους [θεωρείται ότι η ονομασία Μπεράτι προέρχεται από τη σλαβική ονομασία Βέλεγκραντ], τους Ιάπυγες ή Λιάπηδες ή Λάπηδες που κατικούς στην κάτω Αλβανία και στα Κεραύνια όρη, που διασώζουν τον αρχαίο σκληρό τους χαρακτήρα και τη ληστρική ζωή, και πρεσβεύουν οι περισσότεροι το δόγμα της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και τους Τσάμηδες ή Τσιάμηδες που κατοικούς γύρω από τον ποταμό Αχέροντα και από τους οποίους προέρχονται οι Σουλιώτες και οι Παργηνοί, ευφυέστεροι και ημερότεροι των άλλων.» («Νεώτατη Διδακτική Γεωγραφία, προς εύχερη γνώσιν όλων των μερών και κατοίκων της γης» -συγκεντρώνει στοιχεία από τις νεώτερες γεωγραφίες και στατιστικά συγγράματα των Σομμέρ, Α.Βάλβη, Ρεττέρου, Κανναβίχου, Φρ.Σχιουβέρτου και άλλων- του Νικόλαο Λωρέντη, Β τόμος, σελ. 373-374, εκδ. Γκαρπολά και Ρεφερενδάρη, Βιέννη 1838)
      .
      Κάποιοι ωστόσο υποστηρίζουν ότι οι Σουλιότες δεν είναι Τσάμηδες αλλά Γκέγκηδες Αλβανοί, προερχόμενοι από την Δίβρη (Dibër) της κεντρικής Αλβανίας. Οι Σουλιότες ξύριζαν τους κροτάφους τους, που είναι συνήθεια γκέγκικη και φορούσαν τη γνωστή μας φουστανέλλα που είναι το συνηθισμένο φόρεμα στην κεντρική Αλβανία. Ο Αν. Γούδας βλέπει να καταφεύγει στην περιοχή του Σουλίου στρατιωτικό απόσπασμα ορθοδόξων Αλβανών από τη βόρεια Αλβανία, οπαδών του Σκεντέρμπεη: «Μετά την καταστροφήν του Σκεντέρμπέη, απόσπασμα ορθοδόξων Αλβανών εκ 200 περίπου μάχιμων συγκειμένον, διεσώθη εν Ηπείρω και απεφάσισε να εγκατασταθεί εν αυτή. Οι προϊστάμενοι του αποσπάσματος, Μπότσαρης και Τζαβέλλας, εξελέξαντο τα απρόσιτα όρη του Σουλίου, ίνα διατηρήσωσι εν αυτοίς το τε μάχιμον ήθος και την θρησκείαν.» (Αθ. Γούδας, «Βίοι Παράλληλοι», 1876, τ. Η1, σ. 46-47;)
      .
      Την παράδοση αυτή επιβεβαιώνει μέσω μαρτυριών Σουλιωτών και ο Λεόντιος Λεοντίου. («Το Αλβανικόν ζήτημα», 1897, σελ. 122 επ.)
      .
      «Τέτοιοι ήταν οι άνθρωποι του Σουλίου, χριστιανοί Αλβανοί οι οποίοι ποτέ δεν υποτάχτηκαν μέχρι το 1803, όταν ηττήθηκαν από τον Αλή των Ιωαννίνων. Ήταν μία κατάκτηση Χριστιανών από μουσουλμάνους, αλλά δεν ήταν κατάκτηση χριστιανών από Τούρκους. Ήταν στην πραγματικότητα μία κατάκτηση Αλβανών από Αλβανούς. Ο Αλή ήταν βάναυσος και άπιστος τύραννος. Ακόμα, δεν ήταν Τούρκος αλλά Αλβανός. Στασίασε κατά του Σουλτάνου και μέχρις αυτού ήταν ένας έμμεσος φίλος των εχθρών του Σουλτάνου.» (Henry Noel Brailsford, ‘Macedonia: Its Races and their future’, London: Methuen & Co. – 1906, p. 222)
      .
      Ας δούμε τι είπε και ο Richard Clogg, από τους παγκοσμίως πιο έγκριτους ειδικούς σε θέματα της νεώτερης Ελλάδας: «Οι Σουλιότες ήταν μία πολεμοχαρής αλβανική χριστιανική κοινότητα which που αντιστάθηκε στον Πασά στην Ήπειρο στα χρόνια που άμεσα προηγήθηκαν του ξεσπάσματος του Πολέμου της Ανεξαρτησίας το 1821.» (Richard Clogg, Minorities in Greece: Aspects of a Plural Society, Hurst & Company Publishers, London 2002, p.178)
      .
      «Η περιοχή του Σουλίου, του οποίου οι κάτοικοι αποκαλούνταν Σουλιότες, όλοι Χριστιανοί, όχι Έλληνες αλλά Αλβανοί στη γλώσσα, τα έθιμα και την καταγωγή.» (Ibrahim Manzour Efendi, Mémoires sur la Grèce et l’Albanie pendant le government d’Ali-Pacha, (Paris: Paul Ledoux, 1827) – Translated from the French by Robert Elsie)

  2. Μανος Γαβαλας

    Τον πόλεμο της ανεξαρτησίας των Ελλήνων, τον διεξήγαγαν Ελληνες, χριστιανοί ορθόδοξοι έχοντες απέναντι τους Οθωμανους Μουσουλμάνους. Τα στρατεύματα των Τούρκων ηταν στην πλοιονοτητα τους Αλβανοί Μουσουλμάνοι. Και οι Αρβανίτες είχαν Καταγωγή απο το Αρβανο της σημερινής Αλβανίας, αλλά όταν ήλθαν στα Ελληνικά εδαφη, εκχρηστιανιστικαν, και αυτοπροσδιορίστηκαν ως Ελληνες, μετέχοντες της ελληνικής παιδιας. Ή έννοια της Αλβανίας ταυτίσθηκε με τον τόπο και το θρήσκευμα, την Μουσουλμανική θρησκεία δηλαδή. Οι Αλβανοί, λογω του θρησκεύματος τους, αισθανοντουσαν και αισθάνονται πιο κοντά με τους Μουσουλμανικούς λαους, που τοτε ηταν ή Οθωμανική Αυτοκρατορία, και τώρα ή Τουρκία.

    • Τσάμηδες της Θεσπρωτίας

      Τσάμηδες ,γλώσσα
      και Σουλιώτες.

      Στη Θεσπρωτία [στα πεδινά και ημιορεινά του νομού ,στη περιοχή Φιλιάτες-Παραμυθιά-Μαργαρίτι ] κατοικούσανε οι λεγόμενοι Τσάμηδες ,
      πολλοί μουσουλμάνοι και λίγοι χριστιανοί.
      Λίγα λόγια και μερικές μαρτυρίες προ 2 αιώνων ως και σήμερα για τους μουσουλμάνους Τσάμηδες που αποτελούσανε και την μεγάλη πλειοψηφεία των Τσάμηδων.

      Ο Σουλιώτης Κουτσονίκας , αγωνιστής του 1821, αναφέρει για τις περιοχές Λιαπουριάς ,Τιράνων
      και άλλες αλβανικές περιοχές
      οτι σε αυτές »»λαλείτε η αλβανική γλώσσα» πράγμα γνωστό ως σήμερα
      ενω για τη Τσαμουριά αναφέρει ότι »’λαλεέτε κυρίως η αλβανική γλώσσα» πράγμα που σημαίνει ότι λαλούντανε [λιγότερο] και η ελληνική γλώσσα.

      Ο Βόλντκαμφ αναφέρει και αυτός
      »’Οι Τσάμηδες ,άνδρες και γυναίκες , εκτός απο τα αλβανικά εκφράζοντε με ΑΝΕΣΗ και στα απλοελληνικά».
      Εδώ ο Βόλντκαμφ αναφέρει και αυτός ότι άνδρες και γυναίκες στη Τσαμουριά μιλάνε και τα απλοελληνικά
      και μάλιστα με άνεση.

      Ο Αραβαντινός ,αγωνιστής του 1821 ,
      αναφερόμενος στις γλώσσες που μιλιότανε σε κάθε περιοχή της Ηπείρου και Αλβανίας , αναφέρει για όλα τα χωριά της Τσαμουριάς οτι μιλάγανε αλβανικά και ελληνικά δηλαδή κυρίως αλβανικά και δευτερευόντως ελληνικά
      σε αντίθεση με βορειότερες αλβανικές περιοχές πχ της Λαμπερίας όπου αναφέρει οτι στα στα χωριά ης περιοχής μιλιότανε μόνο τα αλβανικά.

      Ενώ και ο Μπαλτσιώτης παρά τις όποιες υπερβολές του για την επέκταση της αρβανιτοφωνίας αναφέρει μεταξύ άλλων για τη Τσαμουριά.
      »’Although the langue-vehiculaire of the area was Albanian, a much higher status was attributed to the Greek language, even among the Muslims themselves»
      Δηλαδή οτι στη λεγόμενη Τσαμουριά ,από τους Φιλιάτες βόρεια ,ως νότια στα περίχωρα Μαργαριτίου,
      ακόμα και οι μουσουλμάνοι της περιοχής , μιλάγανε και τα ελληνικά.

      Ο Περαιβός αναφέρει για τους αυτούς μεταξύ άλλων για τους μουσουλμάνους της Τσαμουριάς.
      »»….. μολονότι ομιλούσι την αλβανικήν διάλεκτον, ως φυσικήν αλλά και μετά την απλοελληνικήν, εκφράζονται όμως ορθώς άνδρες τε και γυναίκες και μάλιστα όσοι κατοικούν τα πέριξ της Παραμυθίας. »»
      Βλέπουμε δηλαδή οτι αναφέρει οτι όλοι οι Τσάμηδες,ανδρες και γυναίκες μιλάγανε τα απλοελληνικά
      αλλά ότι οτι ειδικά οι μουσουλμάνοι της Παραμυθιάς και των κοντινών σε αυτή χωριών
      μιλούσανε »’ορθώς» ,άνδρες και γυναίκες, την απλοελληνικη.

      Ο Γουίλλιαμ Εατον αναφέρει μεταξύ άλλων….
      »» Οι μουσουλμάνοι κάτοικοι
      της Παραμυθιάς και της επαρχίας της είχαν ως μητρική γλώσσα την ελληνική …..»»’
      ΄Αρα και αυτός αναφέρει ότι οι μουσουλμάνοι της επαρχίας Παραμυθιάς
      δηλαδή της ανατολικής Τσαμουριάς ήταν τουλάχιστον δίγλωσσοι είχανε δηλαδή ως μητρική γλώσσα και τα ελληνικά.

      Ο Άγγλος Γουντχάουζ της συμμαχικής αποστολής που έζησε στη δυτική ΄Ηπειρο κατά τη κατοχή 1941-44
      αναφέρει μεταξύ άλλων για τους Αλβανοτσάμηδες στο βιβλίο του »Μήλον της Έριδος»’
      »Οι Τσάμηδες είναι φυλετικά , εν μέρει Αλβανοί εν μέρει ΄Ελληνες και εν μέρει Τούρκοι.»’

      Αυτό το συμπέρασμα το έβγαλε για πολλούς λόγους.
      Λεει ότι μέρος αυτών ήταν [και] Έλληνες γιατι διέκρινε τη διγλωσσία πολλών εξ αυτών ιδίως της επαρχίας Παραμυθιάς.
      Ενώ λέει οτι ήταν [και] Τούρκοι
      γιατί οι Αλβανοτσάμηδες αυτοπροσδιορίζονταν και ως Αλβανοί-Σκιπετάρ αλλά και ως Τούρκοι.

      Γνωστό το σύνθημα των αρχηγών τους κατα τη κατοχή ΄΄΄Κετου για Τουρκ για Γκιαουρ»
      Δηλαδή εδώ [ στη Τσαμουριά ] θα μείνουν είτε οι Τουρκοι είτε οι Γκιαούρηδες-χριστιανοί»’,
      το σύνθημα για τον διωγμό των χριστιανών κατά τη κατοχή .
      Ενώ ως Τούρκους τους καλούσανε όχι μονο οι χριστιανοί της Τσαμουριάς και γενικότερα της Ηπείρου
      αλλα ακόμα και οι Αλβανοί στη νότια Αλβανία, χριστιανοί και μουσουλμάνοι.

      Γενικοτερα οι Αλβανοτσάμηδες ήταν μια φυλή μεικτή.
      Κυρίως αλβανικη ,
      αλλά με πολλές διακλαδώσεις όπως
      αλβανοελληνική [κυρίως στην ανατολική Τσαμουριά] ,
      αλβανοτουρκική [κυρίως στις μεγάλες κωμοπόλεις]
      αλλά και αλβανοελληνοτουρκικη.

      Στη Τσαμουριά δεν υπήρχανε ελληνικά σχολεία την εποχή της τουρκοκρατίας ωστέ να υποτεθεί ότι
      σε αυτά μάθανε τα ελληνικά η απλοελληνικά.

      Oύτε και ελληνικές εκκλησίες .
      Στις λιγοστές που υπήρχανε στη περιοχή
      εκκλησιαζόντανε άλλωστε μόνο οι χριστιανοί της περιοχής
      και όχι οι Μουσουλμάνοι
      δηλαδή οι Τουρκοτσάμηδες η Αλβανοτσάμηδες οπως τους αποκαλούν οι ντόπιοι .

      Όπως είδαμε

      Οι Αλβανοτσάμηδες
      από την εποχή τουρκοκρατίας
      άνδρες και γυναίκες μάλιστα
      μιλάγανε [και] ελληνικά-ρωμέικα

      Στη κεντρική και δυτική Τσαμουριά τα μιλάγανε ως δεύτερη γλώσσα και πιο απλοικά –
      μιλαγανε δηλαδη απλοελληνικά για την ακριβεια ,
      οπως εχει γραψει και ο Περαιβός κατά λέξη.
      Μεταξύ τους όμως μιλάγανε συνήθως τα αλβανικά.

      Τα ελληνικα ηταν οχι μητρική αλλα δεύτερη – ξένη γλώσσα
      η γνώση της οποία οφειλότανε κυριως

      α] Στο ‘οτι οι πρόγονοι τους πατήσανε – κατοικήσανε πάνω σε εδάφη ελληνικά-Θεσπρωτία τα οποία δεν ήταν εντελώς έρημα από τους ντόπιους Έλληνες
      β]Ο Αλβανοτσάμικος θύλακας απο ολες τις πλευρές του περιβαλότανε απο ελληνικά – ελληνόφωνα χωριά.
      γ]Και γιατί κάποιοι εξ αυτών ηταν απόγονοι εξισλαμισμένων Αλβανων και Ελλήνων της περιοχής,
      ήταν δηλαδή μεικτής καταγωγής .

      Στην ανατολική Τσαμουριά , περίχωρα Παραμυθιάς
      τα πράγματα ηταν διαφορετικά αφού οι μουσουλμάνοι , άνδρες και γυναίκες , τα ελληνικά τα μιλάγανε εξίσου με τα αλβανικά,
      ήταν δηλαδή δίγλωσσοι.΄

      Είχανε δηλαδή δυο μητρικές γλώσσες γιατί οι περισσότεροι [ σε αντίθεση με την υπόλοιπη Τσαμουριά] ήταν μεικτής καταγωγής δηλαδή απόγονοι εξισλαμισμένων Αλβανών και Ελλήνων.
      Λόγω ακριβώς αυτής της διγλωσσίας στα ανατολικά ,
      η περιοχή εκείνη δεν ειχε εξισλαμιστεί μαζικά
      οπως η υπόλοιπη Τσαμουριά ,
      αφού σχεδόν οι μισοί κάτοικοι ήταν-παρέμειναν χριστιανοί .

      Κάτι πολύ σημαντικό επίσης.
      »’Oi Τσάμηδες του νότου πιστεύουν ότι προέρχονται από τους θρυλικούς «jelims», γίγαντες από τη μυθολογία του αλβανικού νότου , ονομασία η οποία σημαίνει «Ελληνες»'[lsie, Robert (2000). Λεξικό της αλβανικής θρησκείας, της μυθολογίας και του λαϊκού πολιτισμού . London, UK: Εκδόσεις C. Hurst & Co., 2001. σελ. 131]

      Βλέπουμε δηλαδή ότι μεταξύ αρκετών Τσάμηδων υπήρχε ο κοινός με τη Ρωμιοσύνη μύθος των αρχαίων γιγάντων
      »Γέλλενων»-΄Ελλενων-Ελλήνων που οφειλότανε στην μεικτή καταγωγή αρκετών εξ αυτών.

      http://www.oodegr.com/oode/istoria/newteri/kakridis_e8nomhdenismos_1.htm

      Βλέπουμε δηλαδή οτι και εδώ [ όπως και στην Αλβανία ]
      η γλώσσα και η καταγωγή έπαιξε το ρόλο της στο να κρατήσουν η όχι τη πίστη τους τα διάφορα χωριά.

      Είναι αδύνατο άρα
      οι χριστιανοί Σουλιώτες
      οι οποιοι κατοικούσανε
      και ανατολικότερα και νοτιότερα της δίγλωσσης επαρχίας Παραμυθιάς
      να μην ηταν δίγλωσσοι αλλα σκέτο ”’αλβανοφωνοι”’
      όταν μάλιστα η καταγωγή των πρώτων προγόνων τους
      ήταν απο χωριά της ανατολικής και δίγλωσσης Τσαμουριάς ,
      αλλά και μετέπειτα από διάφορα χωριά της υπόλοιπης Ηπείρου .

  3. Κατά τα άλλα οι χριστιανοί Σουλιώτες
    υποτίθετε ότι
    »’δεν μιλάγανε ελληνικά »’
    η »τα μάθανε στη Κέρκυρα οταν εξορίστηκαν απο τον Αλή Πασά»
    η »’τα μιλάγανε μόνο οι άνδρες που βγαινανε εκτος σπιτιου »’ .
    Η ακομα καλύτερα »Ο Μάρκο Μπότσαρης έφτιαξε το λεξικό τη ρωμέικης και αρβανίτικης απλής»
    για να συννενοούντε οι Σουλιώτες με τους Έλληνες.

    Αυτά όλα δεν ισχύουν γιατί
    χωρίς να τους εξορίσει ο Αλή Πασάς στη Κέρκυρα
    χωρίς να εκκλησιάζοντε στις »ελληνικες λειτουργιες»της εκκλησίας
    και χωρίς να πηγαίνουν στα ελληνικά σχολεια που άνοιξε το Πατριαρχείο στα μέσα του 19ου αιώνα
    [και υποτίθετε »εξελλήνισαν» την »αλβανική Ηπειρο η τους Αλβανούς Σουλιώτες»]
    οι Μουσουλμάνοι Τσάμηδες
    και ειδικά στην ανατολική Τσαμουριά
    τα μιλάγανε τα ελληνικά
    εξίσου με τα αλβανικά
    και μάλιστα άνδρες και γυναίκες.

    Και όλα αυτά πριν 200 χρόνια
    δηλαδή επί τουρκοκρατίας στον Ηπειρωτικό χώρο.