17 Μαΐου 2013 at 21:03

Ο Γιόζεφ Ροτ και η φασιστική αράχνη

από

Ο Γιόζεφ Ροτ και η φασιστική αράχνη

Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Κρεβάτια κρατούμενων στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου, 2001
Κρεβάτια κρατούμενων στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου, 2001

Ο Ροτ δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στην Ελλάδα. Γεννημένος το 1894 έζησε τα ταραγμένα χρόνια των δύο παγκοσμίων πολέμων και την άνοδο του ναζισμού κατά την περιβόητη δημοκρατία της Βαϊμάρης. Το μυθιστόρημά του «Ο ιστός της αράχνης», γραμμένο το 1923, που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στη σοσιαλιστική εφημερίδα της Βιέννης Arbeiter – Zeitung, είναι η επιτομή της φασιστικής προέλασης μέσα από τη δράση του Τέοντορ Λόζε, που από ασήμαντος γιος τελωνιακού ελεγκτή γνώρισε δόξα κι απίστευτη αναγνώριση. Η λήξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου τον έφερε φοιτητή της νομικής και οικοδιδάσκαλο σε κάποιους πλούσιους Εβραίους, περισσότερο βάρος για την μάνα και την αδερφή του. Ο ίδιος πίστευε ότι θα τον προτιμούσαν νεκρό και ήρωα των μαχών παρά ζωντανό σ’ αυτή την ταπεινωτική κατάσταση. Γιατί ο Λόζε παρέμενε άφραγκος και η βασική του διατροφή ήταν το σάντουιτς που του πρόσφερε ο Εβραίος κοσμηματοπώλης για τα μαθήματα της κόρης του. Γιατί ήταν διστακτικός κι άβουλος σε όλες τις κοινωνικές του συναναστροφές. Γιατί ζούσε σχεδόν αποκλειστικά μόνος. Γιατί όλα σκεπάστηκαν κάτω από τα βουνά της πιο αδιαπέραστης εσωστρέφειας, που μόνο η εκδίκηση μπορεί να εκτονώσει. Γιατί ζούσε στα βάθη της προσωπικής απελπισίας που μόνο το ανεκπλήρωτο όνειρο δικαιώνει. Με δυο λόγια καραδοκούσε κι εδώ ακριβώς ξεκινούν τα λεπτά όρια της κοινωνικής αποδοχής και της αναζήτησης ενόχων.

Η ταπείνωση του πρώτου παγκοσμίου γεννά μίσος. Η οικονομική κατάντια, η οικογενειακή αποξένωση, η αίσθηση της μηδαμινότητας, το ανίσχυρο μπροστά στην παντοδυναμία του Εβραίου κοσμηματοπώλη και η ματαίωση κάθε προσωπικής προοπτικής δεν είναι παρά η νοσηρότητα της πολιτικής- θεσμικής ανεπάρκειας που αφήνει τον Λόζε μετέωρο και του καθιστά σαφές ότι πρέπει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Κι αυτό είναι η αποθέωση του αμοραλισμού. Γιατί ο Λόζε δεν τρέφει κανένα συλλογικό όραμα, παρά μόνο την ανάγκη της επιβολής. Κι αυτό είναι η μεγαλύτερη αντίφαση που γεννά η ανθρώπινη απελπισία. Η ανάγκη της ένταξης και της ομαδικότητας που θα προβάλλει από κοινού τη διεκδίκηση της αποδοχής, η οποία όμως έχει αποκλειστικά προσωπικά κίνητρα κι αυτό είναι η ματαίωση της συντροφικότητας. Η αποδοχή μέσα στην ομάδα λειτουργεί ευεργετικά ικανοποιώντας εξολοκλήρου τον εαυτό και η αναγκαιότητα της ομαδικής σύμπραξης δεν ικανοποιεί το εντάσσεσθαι, αλλά τη δυναμική της αγέλης που μόνο ομαδικά αποκτά ισχύ. Υπό αυτούς τους όρους το «εγώ» παραμένει «εγώ» και δεν θα γίνει ποτέ «εμείς» και απόδειξη αυτού είναι η μέγιστη καχυποψία. Γιατί ο Λόζε, όταν τον πλευρίζουν παραστρατιωτικοί κύκλοι και του ανοίγουν την πόρτα μυστικών οργανώσεων εντάσσεται χωρίς τον ελάχιστο δισταγμό και ανυπομονεί να αναλάβει δράση. Κι όταν περνά ο χρόνος και παραμένει στην αδράνεια δυσφορεί. Και επιχειρεί εντελώς νοητά να δουλέψει για την οργάνωση για την οποία επί της ουσίας δεν γνωρίζει τίποτε. Και παρακολουθεί ανθρώπους στην τύχη, συλλέγοντας πληροφορίες απολύτως άχρηστες, σαν εξάσκηση, αλλά κυρίως σαν απόδειξη προσωπικής υπεροχής. Γιατί όλα έχουν αλλάξει. Δεν είναι πια ο τιποτένιος Λόζε, είναι το μέλος της οργάνωσης κι όλοι εσείς θα δείτε τι θα πάθετε. Γιατί ήρθε η ώρα της δικής του ανωτερότητας που δεν μπορεί βέβαια να αποκαλύψει, αλλά τη νιώθει κι αυτό είναι το μόνο που έχει σημασία. Η προσωπική αυτοπραγμάτωση έχει επιτευχθεί και κάπως έτσι γεννιέται ο καινούριος Λόζε, ο Λόζε που θα αξίζει κάθε σεβασμό. Η ένταξή του στον ιστό είναι αρκετή.

Η καχυποψία της δήθεν συλλογικότητας γίνεται φανερή από τα πρώτα βήματα του Λόζε. Αναλαμβάνει αποστολές και τις φέρει σε πέρας με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Αρχίζει και γράφει σε προπαγανδιστικές φυλλάδες αποκτώντας αναγνωρισιμότητα. Περιμένει ανέλιξη. Ο ανώτερος στην ιεραρχία και σύνδεσμός του Κλίτσε τον βλέπει καχύποπτα. Τον φοβάται. Του κλέβει λεφτά και τον απειλεί σε μια επίδειξη ανωτερότητας. Ο Λόζε καταλαβαίνει ότι πρέπει να ξεφορτωθεί τον Κλίτσε. Παρακολουθούμε ξεκαθαρίσματα λογαριασμών συμμορίας, που λειτουργούν αποκλειστικά με τη μοναδική λογική της προσωπικής επιβολής. Κι εδώ δε μιλάμε ούτε για πολιτικές ίντριγκες, ούτε για συμμαχίες, ούτε καν για διαφθορά. Εδώ μιλάμε για την προσωπική ανωτερότητα της βίας που είναι η μοναδική διαπραγμάτευση και που όσο λειτουργεί ανεβαίνει βαθμίδες καταπατώντας όλους τους νόμους. Είναι η αλαζονεία της βίας που δρώντας μεθοδικά όλο και ξεχειλώνει στρεφόμενη προς όλες τις κατευθύνσεις. Οι πολιτικοί αντίπαλοι μοιάζουνε μύγες, αφού εξουδετερώνονται πολύ εύκολα με απειλές και τραμπουκισμούς και με τον ίδιο τρόπο λύνονται και οι εσωτερικές υποθέσεις της οργάνωσης, όπου όσο πιο αδίστακτος είναι κανείς, τόσο περισσότερο αναρριχάται. Και κάπως έτσι φτάνουμε στην ουσία του φασισμού, που δεν είναι άλλη από την επιβολή του φόβου, δηλαδή την υιοθέτηση του άτρωτου, που μπορεί να κάνει τα πάντα χωρίς να τιμωρείται ποτέ. Κι όσο το κράτος ή ο νόμος ή οι θεσμοί στέκονται ανήμποροι, τόσο αποθρασύνεται. Υπό αυτή την έννοια η άνοδος του φασισμού είναι η κατάδειξη κάθε στρεβλής δημοκρατίας, (σαν εκείνη της Βαϊμάρης) γιατί μόνο η πολιτική σήψη και η άκρατη διαφθορά καταλύουν κάθε έννοια δικαιοσύνης, φέρνουν δηλαδή στην επιφάνεια τους Λόζε που πρέπει να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.

Η αποδοχή των Λόζε από τον κόσμο δεν είναι μόνο η διασφάλιση της αποχαλίνωσής τους ή η απαρχή της δημοκρατικής αμφισβήτησης ή η καταφανής δυσπιστία προς κάθε θεσμό, αλλά η επιβεβαίωση της τάσης του κόσμου να ταυτίζει το πολίτευμα με τους εκπροσώπους του. Αν οι εκπρόσωποι απογοητεύουν τότε την ευθύνη έχει το ίδιο το πολίτευμα που τους αναδεικνύει. Η ευθύνη των πολιτών δεν φαίνεται ποτέ κι αυτό δεν ερμηνεύεται μόνο ως πολιτική ανευθυνότητα, αλλά ως κάτι βαθύτερο και πιο επικίνδυνο, ως αίσθηση μηδαμινότητας μπροστά σε θεσμούς και πρόσωπα που αδυνατεί να ελέγξει, δηλαδή ως μέγιστη περιθωριοποίηση. Γι’ αυτό οι Λόζε είναι αρεστοί κυρίως στις ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες. Γιατί φαντάζουν ως τελευταίο αποκούμπι. Γιατί θέλουν να εκδικηθούν όλους αυτούς που τους περιθωριοποίησαν. Και κάπως έτσι οι Λόζε γίνονται προστάτες κι όσο περισσότερο προβαίνουν σε τραμπουκισμούς, τόσο περισσότερο ανεβαίνει η δημοτικότητά τους. Γιατί οι γροθιές και τα μαχαιρώματα των Λόζε είναι δικά τους, γιατί οι Λόζε πρέπει να κάνουν αυτό που οι ίδιοι αδυνατούν. Βρισκόμαστε δηλαδή μπροστά στις απόψεις του Πλάτωνα για τις φαύλες πολιτείες που επιβεβαιώνονται μέσα στην ιστορία σαν προφητεία και που θέλουν να αναδεικνύονται πολίτες δύο ειδών: οι κηφήνες με κεντρί (κακούργοι) κι εκείνοι χωρίς κεντρί (φτωχοί). Οι κηφήνες με κεντρί λειτουργούν ως προστάτες των κηφήνων χωρίς κεντρί κι αυτό είναι το πέρασμα στην τυραννία: «Η άμετρη ελευθερία της Δημοκρατίας οδηγεί στην αναρχία. Μέσα στην πόλη δημιουργείται πόλωση. Από τη μια είναι οι άπληστοι ολιγαρχικοί κι από την άλλη οι άκεντροι κηφήνες (οι φτωχοί) που έχουν ωστόσο ως προστάτες τους κηφήνες με κεντρί. Όταν λοιπόν ο κακούργος κηφήνας αναλάβει με τη βοήθεια του Δήμου την εξουσία εγκαθιστά την Τυραννίδα» (Από το σχολικό βιβλίο της ΄Γ Λυκείου των αρχαίων κατεύθυνσης «Αρχαία Ελληνικά Φιλοσοφικός Λόγος» σελ. 102. Το απόσπασμα αποτελεί εξεταστέα ύλη των πανελληνίων εξετάσεων.)

Joseph Roth, born Moses Joseph Roth (September 2, 1894 – May 27, 1939)
Joseph Roth, born Moses Joseph Roth (September 2, 1894 – May 27, 1939)

Όμως ο Ροτ είναι αμείλικτος με τον Λόζε. Η εγκληματική του αναρρίχηση με τη δολοφονία του Κλίτσε, τις προδοσίες, την ηγετική δράση στην οργάνωση της σφαγής των διαδηλωτών και τα κατάφωρα προπαγανδιστικά ψέματα στις φυλλάδες δεν είναι παρά η προεξόφληση της συντριβής του. Γιατί αυτή είναι η μοίρα των Λόζε. Ο φασιστικός μηχανισμός δεν αναδεικνύει νικητές παρά πρόσκαιρα ευνοούμενους. Είναι η ίδια μοίρα που περιμένει όλους τους καριερίστες της βίας από το ποινικό ως το πολιτικό στερέωμα που σε κάποιες περιπτώσεις συμπλέουν, η συντριβή από τον ίδιο μηχανισμό που τους ανέδειξαν. Ο Λόζε γνωρίζει την προδοσία και τα υπόλοιπα ανήκουν στους πολιτικούς του ομοϊδεάτες που θα τον ανακρίνουν.

Δείτε ακόμη:

  • Ο Ουμπέρτο Έκο (Umberto Eco) είναι σύγχρονος Ιταλός λόγιος, ακαδημαϊκός καθηγητής και συγγραφέας.30 Μαΐου 2013 Ο Ουμπέρτο Έκο για τον πρωτοφασισμό (0)
    Ο Ουμπέρτο Έκο για τον πρωτοφασισμό Το πρωτότυπο κείμενο όπως δημοσιεύτηκε στο New York Review of Books το 1995 ξεκινά με κάποιες αναμνήσεις του Έκο από την παιδική του ηλικία […]
  • Οι συνταγματάρχες δεν ήταν παρά το όργανο που χρησιμοποί­ησε η ακραία συντηρητική μερίδα της αστικής τάξης για να εξασφαλίσει την ενίσχυση της εξουσίας της και να ανακόψει την άνοδο των φιλελεύθερων και δημοκρατικών δυνάμεων, τις οποίες η δεξιά είχε βιαστεί, για λόγους που τη βόλευαν, να βαφτίσει «φιλοκομμουνιστικές».21 Απριλίου 2013 Οι μελανοχίτωνες της Ευρώπης (0)
    Οι μελανοχίτωνες της Ευρώπης Ελλάδα: Από τη δικτατορία των συνταγματαρχών στην περιθωριοποίηση της ΕΠΕΝ Γράφει ο Pierre Milza* Από το τέλος του εμφυλίου πολέμου (1949) ως τα μέσα της […]
  • Το στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς (γερμ. Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau)18 Μαΐου 2013 Γερμανία 1919-1933 – Ελλάδα 2010-2012 (βίντεο) (0)
    Γερμανία 1919-1933 - Ελλάδα 2010-2012 (βίντεο) Πηγή: Κανάλι του χρήστη Michael Legakis, https://www.youtube.com/watch?v=9Aiy2o_l0lI
  • Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα,ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΡΗΣ (PDF)21 Απριλίου 2013 Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα (2)
    Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα,ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΡΗΣ (PDF)   Το βιβλίο βρίσκεται εδώ: Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα,ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΡΗΣ […]
  • Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας6 Ιουνίου 2013 Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας (2)
    Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το μυθιστόρημα «1984» του Τζωρτζ Όργουελ κυκλοφόρησε στο κοινό το 1949. Η θύελλα που προκάλεσε ήταν τόσο […]
  • Στις 27 Φεβρουαρίου 1933 πραγματοποιείται ο περίφημος "Εμπρησμός του Ράιχσταγκ" από πράκτορες του NSDAP. Σύμφωνα με την κατάθεση του Χανς Γκισέβιους (Hans Gisevius), αξιωματούχου του Πρωσσικού Υπουργείου Εσωτερικών, στη Δίκη της Νυρεμβέργης, "...η ιδέα του εμπρησμού του Ράιχσταγκ ανήκε στον Γιόζεφ Γκαίμπελς...8 Μαΐου 2013 Οι κλωνίσκοι του ναζισμού (0)
    Οι κλωνίσκοι του ναζισμού Γράφει ο Παντελής Μπουκάλας* Σαν να μας κλείνει η ιστορία το μάτι, για να υπαινιχθεί ή να προειδοποιήσει. Ή σαν να […]
  • Ο Γρηγόρης Λαμπράκης (Κερασίτσα Αρκαδίας 3 Απριλίου 1912 – Θεσσαλονίκη 27 Μαΐου 1963 [1]) ήταν γιατρός, αθλητής, και πολιτικός που δολοφονήθηκε από παρακρατικούς3 Οκτωβρίου 2013 Ο πατριωτισμός είναι το μετάλλιο της Αριστεράς (5)
    Ο πατριωτισμός είναι το μετάλλιο της Αριστεράς Του Βαγγέλη Ραπτόπουλου, συγγραφέα* Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο γέννημα θρέμμα της οικονομικής κρίσης και εξαιρετικά ενδιαφέρον free […]
  • Τι προβλέπει το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο21 Μαΐου 2013 Τι προβλέπει το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο (0)
    Τι προβλέπει το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο Αναδημοσίευση* Ρεπορτάζ: Σκουρής Βασίλης Με φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών και χρηματική ποινή 5-20 χιλιάδων ευρώ τιμωρείται όποιος δημόσια, […]
  • Ο Θουκυδίδης. Bust of Thucydides. 3rd c. BCE: Louvre Museum. Paris, France. ArtStor: Erich Lessing Culture and Fine Arts Archive26 Ιουνίου 2014 Ο Θουκυδίδης και το πραξικόπημα της ολιγαρχίας (0)
    Η δημοκρατία που παραπαίει ανάμεσα στην πολιτική διαφθορά και τον εφησυχασμό των πολιτών δεν είναι τίποτε άλλο από τον προθάλαμο της ολιγαρχίας. Γι’ αυτό η δημοκρατία είναι καθημερινή και […]
  • Εργάτες στο μεσοπόλεμο24 Αυγούστου 2013 Επιστολή ανέργου Γερμανού (0)
    Επιστολή ανέργου Γερμανού «Αξιότιμε κ. μυστικοσύμβουλε δρ. Ντούισμπεργκ. Μέσα στην μεγάλη μου ανάγκη, στην απελπισία μου, παίρνω το θάρρος να σας προσπέσω και να σας παρακαλέσω να […]
  • Ο Klaus Mann, ως Επιλοχίας του Αμερικάνικου Στρατού, Ιταλία 194423 Ιανουαρίου 2014 Ο Κλάους Μαν, η ομοφυλοφιλία και ο φασισμός (3)
    Ο Κλάους Μαν, η ομοφυλοφιλία και ο φασισμός Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το σύντομο βιογραφικό του Κλάους Μαν, γιου του Τόμας Μαν, που παραθέτει μετά το δοκίμιο «Ομοφυλοφιλία και […]
  • 29 Μαΐου 2013 Ο Ψυχρός Πόλεμος (1945-1991) (1)
    Το αποτέλεσμα της μονοδιάστατης πολεμικής ανάπτυξης για μια καθυστερημένη οικονομία όπως της ΕΣΣΔ φάνηκε 74 χρόνια μετά την ίδρυση της. Η πολιτική ηγεσία της ΕΣΣΔ δεν κατανόησε ποτέ το […]
  • Σιδηροδέσμια η ηγεσία της Χρυσής Αυγής. Από τη ΓΑΔΑ στα δικαστήρια29 Σεπτεμβρίου 2013 Την Τρίτη η απολογία των νεοναζί – Κρατούνται στη ΓΑΔΑ (0)
    Την Τρίτη η απολογία των νεοναζί - Κρατούνται στη ΓΑΔΑ Δίωξη για διεύθυνση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση και παράνομη οπλοκατοχή άσκησε ο εισαγγελέας κατά του αρχηγού της Χρυσής […]
  • Η ταινία προβλήθηκε τη σαιζόν 1972-1973 και έκοψε 98.007 εισιτήρια. Ήρθε στην 20η θέση σε 64 ταινίες.Η ταινία είναι στην Ελληνική και Αγγλική γλώσσα.Στη διεθνή εκδοχή της ταινίας, που κυκλοφόρησε μόνο στο εξωτερικό, με τίτλο "Love on a Horse" και κάποιες πρόσθετες σκηνές, η αφήγηση δεν δίνεται σε φλας-μπακ και το φινάλε είναι διαφορετικό: ο Λάρι παίρνει τη Τζούλια και φεύγουν, αφήνοντας μονάχο τον πατέρα του.7 Ιουνίου 2013 Δημοκρατία και δημόσια τηλεόραση (4)
    Δημοκρατία και δημόσια τηλεόραση Γράφει ο Επίκαιρος Σύμφωνα με έντονες φήμες που κυκλοφόρησαν στις εφημερίδες και το διαδίκτυο, η τρικομματική κυβέρνηση ετοιμάζεται να κλείσει την ΕΡΤ, […]
  • Ο κατακερματισμός της Δεξιάς στην Αθήνα25 Ιουνίου 2013 Από τον κατακερματισμό της Δεξιάς στη συντηρητική αντισυσπείρωση (0)
    Από τον κατακερματισμό της Δεξιάς στη συντηρητική αντισυσπείρωση Η Νέα Δημοκρατία έναν χρόνο μετά τις εκλογές →Η μαζική υποστήριξη της Ν.Δ. στις εκλογές του Ιουνίου προήλθε κυρίως (59%) […]
  • Η προσαρμογή της Όπερας των ζητιάνων του Τζον Γκέι με το όνομα Η Όπερα της Πεντάρας (Die Dreigroschenoper, 1928) σε στίχους του Μπέρτολτ Μπρεχτ και μουσική Κουρτ Βάιλ προκάλεσε αίσθηση στο Βερολίνο και ο αντίκτυπος του επηρέασε την παγκόσμια σκηνή Μιούζικαλ. Στην όπερα αυτή, ο Μπρεχτ στηλίτευε την καθώς πρέπει βερολινέζικη αστική τάξη που πρόσαπτε στο προλεταριάτο έλλειψη ηθικής.1 Ιουνίου 2013 Ο Μπέρτολτ Μπρέχτ, ο Κόυνερ και η διαλεκτική (0)
    Ο Μπέρτολτ Μπρέχτ, ο Κόυνερ και η διαλεκτική Γραφει ο Θανάσης Μπαντές Ο Μπρεχτ ξεκίνησε να γράφει τις «Ιστορίες του Κυρίου Κόυνερ» το 1927 επηρεασμένος βαθύτατα από το Μαρξ, όταν για τις […]
  • Γερμανοί στρατιώτες υψώνουν στην Ακρόπολη των Αθηνών τη σημαία της ναζιστικής Γερμανίας28 Οκτωβρίου 2013 Μοναδικό κινηματογραφικό ντοκουμέντο: Οι ναζί στην Ελλάδα (2)
    Μοναδικό κινηματογραφικό ντοκουμέντο: Οι ναζί στην Ελλάδα Κατά την διάρκεια τής Γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα (1941-44), ένας πρώην αξιωματικός τού Πολεμικού Ναυτικού και μετέπειτα […]
  • Συμπερασματικά θα μπορούσε να λεχθεί ότι η τάξη (ή ακριβέστερα η κατηγορία) η πιο ευνοημένη από την οικονομική πολιτική του εθνικοσοσιαλισμού είναι οι μεγάλοι βιομήχανοι και ιδιαίτερα οι πολεμικοί βιομήχανοι. Ήταν ακριβώς αυτοί που επωφελούντο από τις μεγάλες κρατικές παραγγελίες και τις σοβαρές φορολογικές ελαφρύνσεις.24 Αυγούστου 2013 Η οικονομική πολιτική του ναζισμού (0)
    Η οικονομική πολιτική του ναζισμού Κείμενο: I. Δημάκης* [...] Ένα σταθερό χαρακτηριστικό της γερμανικής οικονομικής πολιτικής αυτή την εποχή είναι η επέμβαση τον κράτους. Βέβαια το […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.