Η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου και οι συνέπειές της

 Γράφει ο Παναγιώτης Κότσης 

Α. Τοπικοί πολιτικοί σχηματισμοί

      Το φθινόπωρο του 1821, ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας των Ελλήνων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχε εδραιωθεί στην Πελοπόννησο, αλλά και την όμορη περιοχή της Στερεάς Ελλάδος. Την ίδια εποχή, ξεκίνησε η πολιτειακή οργάνωση της ηπειρωτικής Ελλάδος. Από τις 4 ως τις 9 Νοεμβρίου οργανώθηκε η Δυτική Στερεά Ελλάδα. Το πολιτικό σώμα ονομαζόταν «Γερουσία» και, πρόεδρος ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Επίσης, στα μέσα Νοεμβρίου του 1821 πραγματοποιήθηκε ο καταρτισμός της «Νομικής Διάταξης της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος», ο οποίος οδήγησε στην δημιουργία ενός πολιτικού σώματος, υπό τον τίτλο «Άρειος Πάγος». Επικεφαλής ήταν ο Θεόδωρος Νέγρης[1].

Ανάλογες κινήσεις πραγματοποιήθηκαν και στην Πελοπόννησο. Τον Δεκέμβριο του 1821, σχηματίστηκε η Πελοποννησιακή Γερουσία, υπό την ηγεσία του επισκόπου Βρεσθένης, Θεοδώρητου[2]. Πρότυπο της Γερουσίας αυτής, υπήρξε το ομώνυμο σώμα, το οποίο αποτελούσε το πολιτικό σώμα της Δυτικής Στερεάς Ελλάδος. Συμπερασματικά, για την συγκρότηση των δύο σωμάτων, ήταν υποχρεωτικό να εδραιωθεί η Επανάσταση, έστω και σε ορισμένες περιοχές.

Β. Η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου

Β1. Οι συμμετέχοντες

       Η Α΄ Εθνική Συνέλευση των επαναστατημένων Ελλήνων κηρύχθηκε, αρχικά, στο Άργος, στις 30 Νοεμβρίου 1821. Όμως, οι Τούρκοι εξέφρασαν αισθήματα ενόχλησης, λόγω του ότι είχε αρχίσει η πολιορκία του γειτονικού Ναυπλίου[3]. Έτσι, οι πρωτεργάτες της Συνέλευσης αποφάσισαν να μεταφέρουν την έδρα της. Σύντομα, έδρα ορίστηκε το  χωριό Πιάδα, κοντά στην Επίδαυρο.

Στο χωριό αυτό, εξήντα αντιπρόσωποι θα έπαιρναν αποφάσεις για το πρώτο πολίτευμα της Ελλάδος. Η σημασία των αποφάσεων αυτών ήταν τεράστια, διότι αφενός θα δημιουργούσε τις βάσεις για ενιαία διοίκηση και, αφετέρου, θα περιόριζε αντιθέσεις και φιλοδοξίες συγκεκριμένων προσώπων και περιοχών. Οι περισσότεροι αντιπρόσωποι προέρχονταν από την Ανατολική Στερεά. Ο αριθμός τους ανερχόταν σε 27. Αντίθετα, από την Δυτική Στερεά προέρχονταν μόνο 8 αντιπρόσωποι. Επίσης, από δέκα αντιπροσώπους εκπροσωπείτο η Πελοπόννησος και τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά. Επιπρόσθετα, ένας αντιπρόσωπος προερχόταν από το νησί της Κάσου[4]. Ολοκληρώνοντας, υπήρχε και αντιπρόσωπος των «Αλβανών Συμμάχων», μολονότι η Συμμαχία είχε διαλυθεί. Ο αντιπρόσωπος αυτός ονομαζόταν Μάρκος Νταμιράλης. Αν και Νάξιος στην καταγωγή, την εποχή εκείνη βρισκόταν στην Ήπειρο.

Η έλλειψη εκπροσώπησης από άλλες περιοχές, όπως για παράδειγμα την Κρήτη και τις Κυκλάδες, σήμαινε ότι δεν υπήρχε γενικός συναγερμός για την συγκρότηση του πολιτεύματος του Έθνους. Ακόμη, η επιλογή πληρεξουσίων από συγκεκριμένες περιοχές δεν ήταν πλήρως αντιπροσωπευτική. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε πλήρης αντιπροσώπευση, κατέστη σαφές ότι έπρεπε να παρακαμφθούν οι τοπικές αντιπαλότητες και τα προσωπικά πάθη.

Τέλος, έλλειψη εκπροσώπησης υπήρχε και από τους στρατιωτικούς. Την εποχή εκείνη, o Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Υψηλάντης, αδερφός του Αλέξανδρου. Ο Δημήτριος Υψηλάντης βρισκόταν στην Πελοπόννησο από το καλοκαίρι του 1821, υπό την ιδιότητα του Γενικού Επιτρόπου της Αρχής. Οι Κολοκοτρώνης και Υψηλάντης απασχολούνταν με την πολιορκία στο Ναύπλιο και πολεμικές επιχειρήσεις στον Ακροκόρινθο. Φυσικά, απουσίαζαν και άλλοι πρωταγωνιστές του Αγώνα[5].

Β2. Το πολίτευμα και το Σύνταγμα

Η πρώτη συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1821. Στην διάρκειά της, εγκρίθηκε ο κανονισμός του σώματος. Επίσης, συγκροτήθηκε μία δωδεκαμελής επιτροπή, η οποία ήταν επιφορτισμένη με την ευθύνη της σύνταξης του πολιτεύματος. Την 1^η Ιανουαρίου 1822, ψηφίζεται το πρώτο- χρονολογικά- πολίτευμα της Ελλάδος. Την ίδια μέρα, ψηφίστηκε το πρώτο Σύνταγμα του νέου ελληνικού κράτους, το οποίο ονομαζόταν «Οργανικός Νόμος» και, κηρύχθηκε η ανεξαρτησία του ελληνικού έθνους[6]. Ο «Οργανικός Νόμος» αποτέλεσε δημιούργημα του Ιταλού νομομαθούς Gallina. Το κείμενο στο Σύνταγμα της Επιδαύρου δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως πρωτότυπο. Για την ακρίβεια, διατυπώθηκε έχοντας ως βάση τα αντίστοιχα γαλλικά του 1793 και 1795[7]. Φυσικά, εμφανείς είναι και οι επιρροές από το αντίστοιχο κείμενο των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, το οποίο συντάχθηκε το 1787.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του ήταν δύο. Σαφέστερα, το πρώτο υπήρξε η αντιαπολυταρχική διάθεση από το ένα μέρος και, η θέσπιση πολυαρχικής εξουσίας από το άλλο. Το αντιαπολυταρχικό πνεύμα υπαγορεύθηκε από την εποχή, η οποία χαρακτηριζόταν από την επιβολή φιλελεύθερων ιδεών. Επίσης, η πολυαρχική εξουσία μπορούσε να δώσει λύση στο πρόβλημα ηγεσίας του Αγώνα. Για την ακρίβεια, η ανάθεση της αρχηγίας σε ένα πρόσωπο, θα συναντούσε την αντίδραση των προκρίτων, αλλά και άλλων παραγόντων.  Ακόμη, το Σύνταγμα αυτό  διέκρινε τρεις εξουσίες. Οι εξουσίες αυτές ήταν η βουλευτική, η εκτελεστική και η δικαστική. Επιπροσθέτως, το Σύνταγμα όρισε ως εθνικό νόμισμα την κουκουβάγια, σύμβολο της θεάς Αθηνάς, η οποία αντικατέστησε τον φοίνικα. Ολοκληρώνοντας, οριζόταν ότι σημαία θα ήταν η γαλανόλευκη[8].

Άμεσα, τα μέλη της Εθνοσυνέλευσης προέβησαν στην εκλογή του Εκτελεστικού. Πρόεδρος του Εκτελεστικού ορίστηκε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος[9].  Γραμματέας ορίστηκε ο Θεόδωρος Νέγρης ενώ, μέλη υπήρξαν οι Α. Κανακάρης, Α. Δηλιγιάννης, Ι. Ορλάνδος και Ι. Λογοθέτης. Το γεγονός αυτό σήμαινε ότι δόθηκε προτεραιότητα στην επικράτηση των πολιτικών. Το Εκτελεστικό διόρισε οκτώ υπουργούς. Ανάμεσα στους υπουργούς, ανήκαν οι Ιωάννης Κωλέττης, Β. Νέγρης, Πανούτσος Νοταράς και Νότης Μπότσαρης. Επιπλέον, πρόεδρος του βουλευτικού ορίστηκε ο Δημήτριος Υψηλάντης. Όμως, επειδή την πραγματική εξουσία του νοτιοελλαδικού χώρου ασκούσαν οι προεστοί, ο Υψηλάντης- σταδιακά- παραμερίστηκε[10].

Γ. Οι συνέπειες

     Με το πέρας της Εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου, αρχίζει μία όξυνση στις σχέσεις μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών. Αναλυτικά, οι πολιτικοί εκφράζουν τους φόβους τους για αύξηση του γοήτρου των στρατιωτικών ενώ, από την πλευρά τους, οι στρατιωτικοί εκνευρίζονται από τις επεμβάσεις πολιτικών στα έργα της δικαιοδοσίας τους. Η απειλή των δεύτερων να σχηματίσουν μία στρατιωτική κυβέρνηση είναι συχνή. Η απειλή της στρατιωτικής δικτατορίας θα υπάρχει κάθε φορά, κατά την οποία οι πολιτικοί θα αδυνατούν να ελέγχουν την κατάσταση μέσα στην χώρα. Η όξυνση των πολιτικών παθών οδήγησε σε μερική αποσύνθεση. Με άλλα λόγια, ο κομματισμός κάνει την εμφάνισή του στην πολιτική ζωή του τόπου και, οι εμφύλιοι πόλεμοι είναι ante portas[11].

Οι διαμάχες επεκτείνονται και έξω από το πολιτικό πεδίο. Αντικείμενά τους αποτελούν η μίσθωση των προσόδων και, η προσπάθεια του λαού να απαλλαγεί από την επαχθή φορολογία. Όμως, η κινητοποίηση των λαϊκών μαζών είναι αμελητέα και, τα αιτήματά τους παραμένουν ανικανοποίητα. Την εποχή εκείνη, τα αιτήματα εκφράζονται από τους οπλαρχηγούς, οι οποίοι βρίσκονται κοντά στο λαό. Όμως, η πολιτική ανωριμότητα αποτελεί το βασικό χαρακτηριστικό του λαού.

Οι διαμάχες είχαν επιπτώσεις και στον Αγώνα. Συγκεκριμένα, οι Έλληνες γνώρισαν ήττα στην περιοχή της Στυλίδας ενώ, απέτυχαν και στην πολιορκία της Πάτρας. Βέβαια, τον Ιούλιο του 1822 σημειώθηκε περιφανής ελληνική νίκη επί του Δράμαλη στο Στενό των Δερβενακίων[12]. Όμως, η νίκη αυτή, μόνο προσωρινά εξομάλυνε την κατάσταση.

Από τις αρχές του 1823, η αντίθεση στρατιωτικών και πολιτικών άρχισε να παίρνει επικίνδυνες διαστάσεις. Αναλυτικά, στην Πελοπόννησο ο Κολοκοτρώνης ήλθε σε ρήξη με τους κοτζαμπάσηδες. Στην ανατολική Στερεά, ο Ανδρούτσος ήλθε σε διένεξη με τον Άρειο Πάγο, όπως και ο Καραϊσκάκης στην Δυτική με την Γερουσία. Στις 29 Μαρτίου 1823, ξεκίνησαν οι εργασίες της Β΄ Εθνοσυνέλευσης, στο Άστρος της Αρκαδίας[13].

Η Συνέλευση αυτή, αφού τροποποίησε τον Οργανικό Νόμο, ο οποίος είχε συνταχθεί στην Επίδαυρο, κατάργησε τα τοπικά πολιτικά σώματα, για να πλήξει την Πελοποννησιακή Γερουσία και τον Κολοκοτρώνη. Ακόμη, στην συνέλευση αυτή καταργήθηκε ο τίτλος του αρχιστράτηγου, τον οποίο είχε ο Κολοκοτρώνης[14].  Επίσης, επιχείρησε να συντάξει κρατικό προϋπολογισμό και, τέθηκε επί τάπητος το ζήτημα του εξωτερικού δανεισμού, από την Αγγλία, με παράλληλη υποθήκη των εθνικών κτημάτων[15]. Κατά την διάρκεια της Β΄ Εθνοσυνέλευσης, τα πνεύματα οξύνθηκαν ακόμη περισσότερο. Οι αντιμαχόμενες μερίδες εκπροσωπούνταν από τις δύο ισχυρές προσωπικότητες, τους Α. Μαυροκορδάτο και Θ. Κολοκοτρώνη. Συνεπώς, τα θλιβερά γεγονότα στο Άστρος υπήρξαν η έναρξη των εμφύλιων σπαραγμών, οι οποίοι έθεσαν εν σοβαρώ αμφιβόλω την επιτυχία του εθνικο-απελευθερωτικού Αγώνα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

Βακαλόπουλου, Α. (1988) Νέα ελληνική ιστορία 1204-1985, Θεσσαλονίκη: Βάνιας

Βακαλόπουλου, Κ. (2004) Ιστορία της Ελλάδος. Επίτομη- Συνθετική (1204-2000) Θεσσαλονίκη: Σταμούλης

Γιαννόπουλου, Γ. «Η Β΄ Εθνική Συνέλευση στο Άστρος (29 Μαρτίου- 18 Απριλίου 1823)» στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄ (1978), σελ. 297-299.

Κόκκινου, Δ. «Η ελληνική επανάσταση» στο Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ήλιος, τ. Ελλάς- Α΄ (1977), σελ. 534-622.

Παπαρρηγόπουλου, Κ. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Ζ΄, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1999, σελ. 92

Συντακτική ομάδα «Εθνοσυνέλευση Επιδαύρου» στην Ιστορία των Ελλήνων, τ. 9, Αθήνα, σελ. 100

Σφυρόερα, Β. «Η Α΄ Εθνική Συνέλευση στην Επίδαυρο» στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄ (1978), σελ. 199

Σφυρόερα, Β. «Η Επανάσταση κατά το 1822: Τα πολιτικά γεγονότα ως το τέλος Ιουνίου» στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄ (1978), σελ. 212-217

Τσακαλώτου, Ε. Λεξικόν Λατινοελληνικόν, Αθήνα

[1]  Βλ και Βακαλόπουλου, Α. (1988) Νέα ελληνική ιστορία 1204-1985, Θεσσαλονίκη: Βάνιας, σελ. 182

[2] Βλ και Βακαλόπουλου, Κ. (2004) Ιστορία της Ελλάδος. Επίτομη- Συνθετική (1204-2000) Θεσσαλονίκη: Σταμούλης, σελ. 147-148.

[3] Βλ και Λιαλιάτση, Π. «Μέρες του 1821 στο Ναύπλιο» στο Ναυπλιακά Ανάλεκτα, τ. VIII (2010), σελ. 24:

«Η πολιορκία του Ναυπλίου ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1821, από τους Νικήτα Σταματελόπουλο (Νικηταρά), Στάϊκο Σταϊκόπουλο ενώ, από την θάλασσα πρωτεργάτρια ήταν η Μπουμπουλίνα».

[4] Βλ και λήμμα σύνταξης «Επιδαύρου Συνέλευσις» στην εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή, τ. 12 (1996), σελ. 82

[5] Βλ και Σφυρόερα, Β. «Η Α΄ Εθνική Συνέλευση στην Επίδαυρο» στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄ (1978), σελ. 199

[6] Βλ και Κόκκινου, Δ. «Η ελληνική επανάσταση» στο Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ήλιος, τ. Ελλάς- Α΄ (1977), σελ. 571.

[7] Βλ και Σφυρόερα, Β. «Η Επανάσταση κατά το 1822: Τα πολιτικά γεγονότα ως το τέλος Ιουνίου», ΙΕΕ, τ. ΙΒ΄ (1978), σελ. 213

[8] Βλ και λήμμα σύνταξης «Εθνοσυνέλευση Επιδαύρου» στην Ιστορία των Ελλήνων, τ. 9, Αθήνα, σελ. 100.

[9] Βλ και Βακαλόπουλου, Α., ό.π, σελ. 183

[10] Βλ και Βακαλόπουλου, Α., ό.π, σελ. 184

[11] Σημ: Η έκφραση σημαίνει «προ των πυλών». Βλ και Τσακαλώτου, Ε. Λεξικόν Λατινοελληνικόν, Αθήνα, σελ. 200.

[12] Βλ και Παπαρρηγόπουλου, Κ. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Ζ΄, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1999, σελ. 92

[13] Βλ και Γιαννόπουλου, Γ. «Η Β΄ Εθνική Συνέλευση στο Άστρος (29 Μαρτίου- 18 Απριλίου 1823)» στην ΙΕΕ, τ. ΙΒ΄ (1978), σελ. 297.

[14] Βλ και Βακαλόπουλου, Α., ό.π, σελ. 185

[15] Βλ και Βακαλόπουλου Κ., ό.π, σελ. 150-151.