21 Σεπτεμβρίου 2018 at 22:08

Η ληστοκρατία στην Ελλάδα

από

Η ληστοκρατία στην Ελλάδα

Τρία κείμενα για το φαινόμενο της ληστείας στη νεότερη Ελλάδα

Ο Ληστής

Η ληστεία της Κατερίνης επανέφερεν επί του τάπητος το αιώνιον ελληνικόν ζήτημα, την ληστείαν. Και μαζύ με τα διάφορα σχόλια δεν παραλείπεται και η εκπομπή απειλών και παχυτάτων λόγων. Κανένας όμως δεν ανεζήτησε την αλήθειαν, μιάν αλήθειαν, η οποία είναι ελληνική και ιστορική διά την Ελλάδα. Κανείς δεν εξεκαθάρισε τα πράγματα. Κάθε χώρα έχει και από εν διακριτικόν, και η Ελλάς την ληστείαν. Δεν ημπορεί να υπάρξη Ελλάς δίχως ληστάς, δίχως κλαρί, δίχως βασιλείαν του βουνού. Η Ελληνική ληστεία, ζυμωμένη με τα ιερώτερα εθνικά κατορθώματα, δεν είναι δυνατόν να τερματίση την παράδοσιν. Και ο Μπαμπάνης, ο Γιαγκούλας και οι λοιποί βασιλείς των ορέων κρατούν με αυταπάρνησιν την Ελληνικήν παράδοσιν […] Καθ’ ην εποχήν, μέσα εις την πνιγηράν κίνησιν των πόλεων και εις τα πλακόστρωτα των χρηματαγορών των οι διάφοροι υλισταί κατακλέβουν τον κόσμον και ασωτεύουν εις τα καμπαρέ, σάς ερωτώ, πώς να μην είνε ευχαριστότεροι και συμπαθητικώτεροι οι λησταί των ορέων, οι οποίοι ληστεύουν αλλά δεν κλέβουν, ληστεύουν αλλά δεν ασωτεύουν, ληστεύουν διά να παντρέψουν τα ορφανά;

«Τακτικοί» Έλληνες στρατιώτες στο Ναύπλιο γύρω στα 1830. Από το λεύκωμα του Peytier.
«Τακτικοί» Έλληνες στρατιώτες στο Ναύπλιο γύρω στα 1830. Από το λεύκωμα του Peytier.

Ιδού το διακριτικόν της Ελληνικής ληστείας. Εγκλείει μέσα εις τα έργα της μίαν σειράν φιλανθρωπικών και ιπποτικών παραστάσεων. Και εναντίον μιάς τοιαύτης παλληκαριάς, μα τον Θεόν, θεωρώ εγκληματικόν και αντεθνικόν και ανθελληνικόν το έργον του κ. Κονδύλη, της κινητοποιήσεως δηλαδή όλων των δυνάμεων κατά των βασιλέων του βουνού. Έννοια σας όμως, και ο θεός του Ολύμπου σώζει τους πιστούς του. ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ.

Πηγή: Εφημερίς των Βαλκανίων, φ. 27-2-1925, στο Θεόδ. Α. Νημάς, «Η ληστοκρατία στη Βορειοδυτική Θεσσαλία από την απελευθέρωσή της (1881) έως το 1930 περίπου», Τρικαλινά, 20 (2000), σελ. 188.

Ο Φώτης Γιαγκούλας σκοτώθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1925 σε συμπλοκή που κράτησε 8 ώρες με χωροφύλακες στην περιοχή Κλεφτόβρυση του Ολύμπου. Μαζί του σκοτώθηκε και ο εκλεκτός συνεργάτης του, Πάνος Μπαμπάνης. Επίσης, σκοτώθηκε ο λήσταρχος Τσαμήτρας και ο χωροφύλακας Κωνσταντίνος Σαλιώρας.
Ο Φώτης Γιαγκούλας σκοτώθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1925 σε συμπλοκή που κράτησε 8 ώρες με χωροφύλακες στην περιοχή Κλεφτόβρυση του Ολύμπου. Μαζί του σκοτώθηκε και ο εκλεκτός συνεργάτης του, Πάνος Μπαμπάνης. Επίσης, σκοτώθηκε ο λήσταρχος Τσαμήτρας και ο χωροφύλακας Κωνσταντίνος Σαλιώρας.

Η ληστεία ως έκφραση αντιπαράθεσης

Ωστόσο, η σχεδόν θεσμοθετημένη […] τούτη έκφραση αντιπαράθεσης στην καθεστηκυία τάξη και τις αγροτικές κοινωνίες που υποτάσσονται σ’ αυτήν, δεν είναι μοναδικό φαινόμενο στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας. Η σημαντική ανάπτυξη που γνωρίζει η ληστεία από τον καιρό της δημιουργίας του ελληνικού κράτους ως τις αρχές του αιώνα μας, δεν αποτελεί παρά τη συνέχιση της κλέφτικης και αρματολίτικης παράδοσης, που, κι αυτή με τη σειρά της, πηγάζει από την παμπάλαιη παράδοση της ληστείας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία.

Πηγή: Στάθης Δαμιανάκος, Παράδοση ανταρσίας και λαϊκός πολιτισμός. Μτφρ. Γ. Σπανός, Αθήνα, Πλέθρον, 1987, σελ. 75.

Έφιππος αξιωματικός. Έργο του Adalbert Marc, 1833-35. Βαυαρικό Στρατιωτικό Μουσείο.
Έφιππος αξιωματικός. Έργο του Adalbert Marc, 1833-35. Βαυαρικό Στρατιωτικό Μουσείο.

Ληστεία και «Στρατιωτική ζωή» ή «Κότα πήτα»

Ο στρατιώτης είναι πανταχού άνθρωπος μεταβατικός- σήμερον η υπηρεσία τον καλεί εις πόλιν, αύριον η ανάγκη τον στέλλει εις πλοίον, ή και εις την κορυφήν βουνού. […] Επομένως θα απομακρυνθή από τον στρατώνα όπου έχει την κλίνην του, και θα στερηθή την ευκολίαν του συσσιτίου, το οποίον τον τρέφει όλην την ήμέραν με μόνον δεκαέξ λεπτά.

Η μεταβατική υπηρεσία του ανθρώπου αυτού εμπορεί να είναι και μιας ημέρας, εμπορεί όμως να διαρκέση και τρεις και εξ μήνας αλλά και μιας αν είναι ημέρας, η συντήρησις του στρατιώτου αποβαίνει προβληματική εις τοιαύτην περίστασιν. Η Κυβέρνησις της Ελλάδος χορηγεί εις τον στρατιώτην δι’ εκάστην ημέραν μεταβατικής υπηρεσίας δεκατέσσαρα λεπτά ως επιμίσθιον. Τα δεκατέσσαρα αυτά προστιθέμενα εις τα άλλα δεκαέξ του συσσιτίου, κάμνουν τριάκοντα και όλα αυτά τα τριάκοντα αμφιβάλλω αν αρκούν εις Κινέζον, και όχι εις Ευρωπαίον, να ζήση μίαν ημέραν. Ως εκ τούτου εις την Ελλάδα, καθώς και εις πολλά άλλα Κράτη, ο μεταβατικός στρατιώτης ευρίσκεται φορτωμένος εις την ράχην του πολίτου. Ο πολίτης, κατά νόμον σιωπηλόν και παράλογον, άγραφον όμως, είναι ηναγκασμένος να τω παραχωρήση στέγην και τροφήν. Εις τας πόλεις, όπου σχεδόν πάντοτε υπάρχουν στρατώνες και στρατιώται άλλοι, το κακόν τούτο σπανίως έρχεται, αλλ’ εις τα χωρία συμβαίνει συχνότατα, και μάλιστα εις την Ελλάδα, της οποίας τα βουνά και αι κοιλάδες δεν παύουν ακόμη να αιματώνται από των ληστών τα κακουργήματα.

Ο χωρικός λοιπόν, ο μάλλον φορολογούμενος, φορολογείται κατ’ ανάγκην και από τον στρατιώτην ιδιαιτέρως, διά την συντήρησιν του οποίου πληρώνει όμως εις την Κυβέρνησιν πολλούς άλλους φόρους.

Το Ναύπλιο. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο
Το Ναύπλιο. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Αν ο μεταβατικός στρατιώτης, ο εις την ράχην του πολίτου, ή μάλλον ειπείν του χωρικού, φορτωμένος, ήτον εις θέσιν να εννοήση την θέσιν του, η «κότα πήτα» δεν θα είχε την απαίσιον εκείνην σημασίαν, η οποία ανατριχιάζει τον χωρικόν. Δεν είναι δυστυχώς εις θέσιν να την εννοήση, διότι ούτε ανώτερος ποτέ του την απέδειξεν, ούτε νόμος τις του την εξήγησεν απ’ εναντίας η συνήθεια τον έκαμε να θεωρή ως δικαίωμα του ό,τι βλέπει να εξακολουθώ γινόμενον χωρίς καμμίαν φιλονεικίαν. Αφ’ ου δε άπαξ εθεώρησε δικαίωμά του το να συντηρήται από τον πολίτην κατά την μεταβατικήν του υπηρεσίαν, επόμενον ήτο ότι το δικαίωμα αυτό ηθέλησε και να ασκήση όσον το δυνατόν με τρόπον συμφέροντα εις αυτόν. Ο στρατιώτης έγινεν απαιτητικός, ο χωρικός δεν ετόλμησε να αντισταθή, και τοιουτοτρόπως άμα στρατιωτικόν απόσπασμα φθάση εις χωρίον, και άμα διανεμηθώσι τα καταλύματα, ο χωρικός, ο δεχόμενος ένα ή δύο στρατιώτας, ηξεύρει ότι η κότα του, την οποίαν αυτός ελυπείτο να φάγη, πρέπει να θυσιασθή, και πήτα πρέπει αμέσως να ετοιμασθή. Η συνήθεια, η τάξις, ο κανών, είναι αυτός. Αληθέστατον όμως είναι ότι και ο τοιούτος κανών έχει τας εξαιρέσεις του».

Πηγή: Η Στρατιωτική Ζωή εν Ελλάδι. Χειρόγραφον Έλληνος υπαξιωματικού. Επιμέλεια Mario Vitti, Αθήνα, Ερμής, 1977, σελ. 111-112.

Οι φωτογραφίες είναι από το ένθετο της Ελευθεροτυπίας «Ιστορικά».

Δείτε ακόμη:

  • Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου. Διακρίνεται έφιππος ο Δημήτριος Καλλέργης (Συλλογή Λ. Ευταξία, Αθήνα)2 Ιουνίου 2013 Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα (0)
    Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα Το φεγγάρι κομμάτια κι ο ήλιος μισός, Κύριε ελέησον! Ποιος νόμος παρανόμως μου κρύβει το φως; Δεν έχω μέσον! Δήμος […]
  • Ψηφιακές εκδόσεις από το schooltime.gr, την Ανοικτή Βιβλιοθήκη OPENBOOK, το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, τις Εκδόσεις Σαΐτα, τη Βικιθήκη, το Project Gutenberg, καθώς και Αυτόνομες Εκδόσεις Ελλήνων Δημιουργών.13 Απριλίου 2013 90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη (0)
    90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη 90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη από το schooltime.gr Ενενήντα τίτλοι ψηφιακών βιβλίων για ελεύθερη on-line ανάγνωση, […]
  • Γελοιογραφία εποχής20 Απριλίου 2013 «Κυάμων απέχεσθε» (0)
    «Κυάμων απέχεσθε» Γράφει ο Δημήτρης Τζήκας Η φράση  «κυάμων απέχεσθε» αποδίδεται στον μυστηριώδη  Πυθαγόρα και σημαίνει κατά λέξη  «να απέχετε από τα κουκιά». Ξέρουμε ότι τα […]
  • Με τη χαρακτηριστική προσωνυμία κουτσαβάκης, ή και κουτσαβάκι (το), (πληθυντικός: κουτσαβάκηδες ή κουτσαβάκια) φέρονταν στη Παλιά Αθήνα, περί το τέλος της Βασιλείας του Όθωνα και αρχές της Βασιλείας του Γεωργίου του Α΄ διάφοροι επιδεικνυόμενοι ως δήθεν παλληκαράδες, κοινώς "ψευτόμαγκες".27 Ιουνίου 2013 Πώς βγήκε η φράση «Απλώνει το ζωνάρι του για καβγά» (0)
    Πώς βγήκε η φράση «Απλώνει το ζωνάρι του για καβγά» Γράφει ο Ερανιστής Κουτσαβάκηδες ή κουτσαβάκια λέγανε τους μάγκες της παλιάς Αθήνας, την εποχή της Βασιλείας του Όθωνα (1840 […]
  • Παλιά ταχυδρομική κάρτα με την πλατεία της Κοζάνης30 Αυγούστου 2014 Ιστορία της Κοζάνης: Επίσκοπος Βενιαμίν. Φιλική Εταιρεία. Εκστρατεία κατά του Αλή πασά (1)
    Περί τα τέλη του 1819, η Σουλτανική κυβέρνηση έλαβε γνώση των ενεργειών του Αλή πασά, ο οποίος ετοίμαζε σοβαρό κίνημα· ξύπνησε δε από τον λήθαργο, και απέσυρε την εμπιστοσύνη που είχε […]
  • Φώτης Κόντογλου: «Αρματολοί και Κλέφτες», 194826 Ιουνίου 2013 Ο νόμος των κλεφτών (0)
    Όπως έχει και η εντιμότης τους νόμο, οπού ο κλέφτης να προσκηνάγη, ό,τι πάρει να το δόση, έτσι έχομε και εμείς (οι κλέφτες) νόμο, οπού όποιον πιάσομε τα ό,τι έκαμε να πλερώση…. Όμως σας […]
  • Και ξαφνικά εμείς οι φιλόλογοι, η ελίτ του σχολείου, οι θεματοφύλακες της ελληνικής παιδείας, συνειδητοποιήσαμε ότι εν τέλει μπορεί και να μην είμαστε τόσο απαραίτητοι στο σχολείο της αποικίας Ελλάδα και ότι υπάρχουν κι άλλοι που μπορούν να διδάξουν τα πολυπληθή και πολυποίκιλα διδακτικά μας αντικείμενα.7 Ιουλίου 2013 Φιλόλογε, πολύ ἀργά γιά δάκρυα; (1)
    Φιλόλογε, πολύ ἀργά γιά δάκρυα; Γράφει ο Τάσος Χατζηαναστασίου* Και ξαφνικά εμείς οι φιλόλογοι, η ελίτ του σχολείου, οι θεματοφύλακες της ελληνικής παιδείας, συνειδητοποιήσαμε ότι εν […]
  • Ο Χαρίλαος Τρικούπης στο βήμα της Βουλής29 Μαρτίου 2013 Ο Εμμανουήλ Ροΐδης και Η Πολιτική εν Ελλάδι ρητορεία (0)
    Ο κ. Δεληγεώργης θα ηρίστευε βεβαίως από του βήματος, αν δεν επροτίμα ως ο Κορμενίνος τον κάλαμον του λόγου, έχων ίσως ύπ’ όψιν το «verba volant, scripta manent». Πάν­τες γνωρίζουσιν ότι ο […]
  • Στο αρχείο υπάρχουν φωτογραφίες της δεκαετίας του 1920-1930 απο τα χωριά Βωβούσα, Δίστρατο, Κεφαλόβρυσο, Λάιστα Ζαγορίου, Λαχανόκαστρο, Μαλακάσι, Μέτσοβο, Σαμαρίνα, Σμίξη, Φούρκα και τη Βέροια.5 Απριλίου 2014 Φωτογραφικό αρχείο της Margaret Hasluck (0)
    Φωτογραφικό αρχείο της Margaret Hasluck H Margaret Masson Hardie Hasluck, (1885 - 1948), ήταν σκωτσέζα γεωγράφος, γλωσσολόγος, αρχαιολόγος και μελετητής. Αποφοίτησε από το […]
  • Καθημερινή σκηνή ελληνικής οικογένειας επί τουρκοκρατίας9 Αυγούστου 2016 Συνύπαρξη αλά Τούρκα… (0)
    Η αυτοδιοίκηση της Στερεάς Ελλάδας είχε γενικά τα ίδια χαρακτηριστικά με της Πελοποννήσου. Και εδώ υπάρχουν κοτζαμπάσηδες και επαρχιακές συνελεύσεις, αλλά ποτέ δεν έφτασε στο επίπεδο της […]
  • Greece Expiring on the Ruins of Missolonghi by Eugène Ferdinand Victor Delacroix8 Μαΐου 2014 Η δυσκολία να είσαι Έλληνας (1)
    Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας η Εκκλησία έκανε καλά τη δουλειά της από εκκλησιαστική άποψη. Και έκανε πολύ καλά που έκανε καλά τη δουλειά της. Αλλά είναι τερατώδες να βαφτίζουμε εθνικό […]
  • Το Υγειονομείο στη Λευκάδα,πίνακας του J. Cartwright, 182130 Ιουνίου 2013 Επιστολές κλεφτών και ο Νενέκος (0)
    Στα τέλη του 18ου αιώνα, παραμονές της Ελληνικής Επανάστασης, δρούσαν στον ελλαδικό και τον ευρύτερο βαλκανικό χώρο πλήθος ενόπλων ομάδων, οι οποίες αποτελούνταν συνήθως από χριστιανούς […]
  • Θεόδωρος Βρυζάκης, Έξοδος Μεσολογγίου25 Μαρτίου 2014 Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία! (0)
    Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται, ζυγόν δουλείας, ας έχωσι· θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία. 5β΄. Αυτή (και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας) επτέρωσε τον […]
  • Ο Νίκος Σβορώνος έγραψε τη μελέτη του «Το ελληνικό έθνος: Γένεση και διαμόρφωση του νέου Ελληνισμού», στα μέσα της δεκαετίας του 196026 Μαρτίου 2015 Οι περιπέτειες της ελληνικής συνείδησης (0)
    Γραμμένη στα μέσα της δεκαετίας του 1960 η μελέτη του Νίκου Σβορώνου Το ελληνικό έθνος: Γένεση και διαμόρφωση του νέου Ελληνισμού παρέμεινε ανέκδοτη επί τέσσερις δεκαετίες για να εκδοθεί […]
  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Παλιά φωτογραφία της Κοζάνης3 Σεπτεμβρίου 2014 Ιστορία της Κοζάνης: Εκστρατεία Αμπαλαμπούτ πασά (1)
    Ύστερα απ' την έκρηξη της ελληνικής επανάστασης στη Χαλκιδική και την κατάσβεσή της, ο αιμοχαρής Διαρβεκήρ βαλεσή Αβδούλ – Αμπούτ ή Αμπαλαμπούτ πασάς, οδηγώντας 25 χιλιάδες στράτευμα […]
  • Η υποψηφιότητα Τσίπρα και η δυναμική του ΣΥΡΙΖΑ οδηγούν σε έναν αναπροσανατολισμό της συζήτησης για την Ευρώπη, θυμίζοντας ότι η νεοφιλελεύθερη Ευρώπη είτε θα αλλάξει είτε θα διαλυθεί με τον πιο δραματικό τρόπο. Οι φιλοευρωπαίοι με τον Τσίπρα, οι αρνητές της Ευρώπης με τους νεοφιλελεύθερους18 Μαρτίου 2014 Νίκος Θεοτοκάς: Ο ΣΥΡΙΖΑ ωριμάζει βιαίως (0)
    «Η ανανεωτική Αριστερά είναι ο μόνος πολιτικός οργανισμός στη χώρα μας που έχει τολμήσει, δεκαετίες τώρα, να ανοίξει τα ντουλάπια με τους σκελετούς και να βγάλει στο φως τα δικά της […]
  • Louis Dupré, Photo Pikos from Souli. Σουλιώτης21 Οκτωβρίου 2014 Αρβανίτες: Οι Δωριείς του Νέου Ελληνισμού (7)
    Αρβανίτες: Οι Δωριείς του Νέου Ελληνισμού Κείμενο: Βασίλης Ραφαηλίδης Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Έθνος (17.5.87) ΜΙΑ σειρά κειμένων για τους 'Ελληνες και την ελλη­νικότητα που […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.