«Μα, αστόχαστοι, ακολουθούμε το ξένο για να μένουμε πάντ’ από πίσω του. Το καινούργιο μας τραβάει, γιατί η ψευτιά γρήγορα παλιώνει. Μόνο το σωστό είναι αγήραστο, γιατί κρύβει μέσα του το περασμένο και το μέλλον». Την ιστορία λοιπόν τη γράφουν οι λαοί κι όχι οι εκπεσούσες ολιγαρχίες. Είναι ο θρίαμβος του λαού και η ανύψωσή του. Ο 21ος αιώνας θα σημάνει την επιστροφή στην αληθινή αρχιτεκτονική, την επιστροφή στον άνθρωπο. Επειδή, όπως και ολοκληρώνει ο Πικιώνης το δοκίμιό του: «…η αρχιτεκτονική ίσως περισσότερο από τις άλλες τέχνες μπορεί να δώσει την ποίηση στην καθημερινή μας ζωή».

Όταν ο Πύρρος Δήμας ανέβαινε στο βάθρο για να πάρει το χάλκινο μετάλλιο στο Σπίτι της Άρσης Βαρών, στο κλειστό της Νίκαιας, μπροστά στο ελληνικό κοινό, το γυμναστήριο τραντάχτηκε από ποδοβολητά, πλημμύρισε από χειροκροτήματα, ιαχές και δάκρυα συγκίνησης και η γη έτρεμε για δέκα λεπτά… Ήταν η αυλαία της εντυπωσιακής καριέρας του παιδιού από τη Χειμάρρα με την ελληνική ψυχή.

Στα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, πραγματοποιούνται σε όλη τη χώρα πολλά φεστιβάλ, άλλα εκτός κι άλλα εντός εισαγωγικών, καθώς πολλά από αυτά δεν ανταποκρίνονται ούτε στις στοιχειώδεις απαιτήσεις μιας απλής πολιτισμικής εκδήλωσης… Υπάρχουν θεατρικές παραστάσεις που εύκολα τις χαρακτηρίζει κανείς προχειροδουλειές, συναυλίες που κάλλιστα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παραδείγματα για τον ορισμό της …

Η αυτοδιοίκηση της Στερεάς Ελλάδας είχε γενικά τα ίδια χαρακτηριστικά με της Πελοποννήσου. Και εδώ υπάρχουν κοτζαμπάσηδες και επαρχιακές συνελεύσεις, αλλά ποτέ δεν έφτασε στο επίπεδο της Πελοποννήσου. Κυριότερη αιτία, κατά τον Νικ. Μοσχοβάκη, ήταν οι κλεφταρματωλοί των ορεινών, για τους οποίους σημειώνει: «…αι ορειναί επαρχίαι, ούσαι η εστία των αρματωλών και καπετάνων, μεγίστην ασκούντων επιρροήν, απετέλουν ήκιστα προσφυές έδαφος εις ανάπτυξιν συστήματος πολιτικής αυτοδιοικήσεως».

Καταλαβαίνετε λοιπόν τι σύγχυση δημιουργείται όταν κάποιος δεν ελέγχει τα λόγια του; Θέλει να πει ότι ο ζωγράφος προσπαθεί να βγάλει τον χρόνο έξω από το έργο του και για να το πει αυτό αυτό, μας αράδιασε του κόσμου τα αφηρημένα ουσιαστικά. Πως όμως θα το κάνει αυτό (να εξοστρακίσει τη χρονικότητα);

Το σχέδιο για μια «Θεωρία της Αγωγής», αν και η ανθρωπότητα δεν είναι σε θέση να το πραγματοποιήσει αμέσως, είναι «ιδανικό ευγενές.» Θα ήταν λάθος, συνεχίζει ο Καντ, να θεωρήσουμε ένα χιμαιρικό το σχέδιο για μια Θεωρία της αγωγής και να το παρουσιάσουμε ως «ωραίο όνειρο», επειδή πολλά και διάφορα εμπόδια θα βρεθούν στο δρόμο για την πραγματοποίησή της. Άλλωστε, τι πράγμα είναι η ιδέα; Τίποτα άλλο, λέει ο Καντ, παρά «η αντίληψη της τελειότητας», όπως δεν την έχουμε γνωρίσει εμπειρικά μέχρι τώρα· λόγου χάρη, η ιδέα μιας «τέλειας πολιτείας», η οποία θα κυβερνάται κατά τους νόμους του δικαίου, μπορεί να θεωρηθεί «αδύνατη»;

Νομίζω ότι η γενιά του ’30 εντελώς συνθηματικά, δίχως πολλές συνεννοήσεις, αλλά παρά ταύτα μέσα σε ένα κύκλο υποθέτω, αντιμετωπίζει την ελληνική παράδοση λιγότερο πια ως θεματογραφία και αναζητεί ένα ήθος, προσπαθώντας με αυτόν τον αντιφατικό –φαινομενικά έστω- συνδυασμό μοντέρνου και παραδοσιακού στοιχείου, να στήσει ένα λογοτεχνικό και μαζί ιδεολογικό σύστημα που να την εκφράζει. Δεν ενδιαφέρεται για μεμονωμένες μόνο χειρονομίες η γενιά αυτή, ενδιαφέρεται να σχηματίσει ένα σύστημα αισθητικό -δε μου αρέσει εμένα ο όρος- λογοτεχνικό και ιδεολογικό, το οποίο να συστεγάζει λίγο-πολύ όλα τα πρόσωπα και όλους τους φορείς.

Στο διάστημα των τελευταίων 100 ετών, η χώρα έχει γνωρίσει άλλες δύο ίδιες φάσεις και από τη συγκριτική μελέτη τους προκύπτουν τρία βασικά χαρακτηριστικά. Και οι τρεις α) έχουν μεγάλη χρονική διάρκεια, περίπου δέκα χρόνια, β) αυξημένη ένταση ως προς την ένταση της ροής και γ) καθυστέρηση έναρξης του φαινομένου σε σχέση με τον χρόνο καταγραφής του υψηλού ποσοστού ανεργίας.

Το κόκκινο μπαλόνι – The Red Balloon (1956)

Οι εταίρες μάθαιναν η μια την άλλη τρόπους αγανούς. Ένα σημαντικό κεφάλαιο αφορούσε την εξωτερική εμφάνιση και συμπεριφορά, όπως προκύπτει από τις συμβουλές που δίνει η Κρωβύλη στη νεαρή Κόριννα των Εταιρικών Διαλόγων (6) του Λουκιανού, όταν τονίζει την ανάγκη να ντύνεται η γυναίκα κομψά, να μην χαχανίζει στα συμπόσια, να χαριεντίζεται με στοχευμένη κι ευπρεπή ηδυπάθεια, να τρώει και να πίνει γουστόζικα.