Το Κολλέγιο Δασκάλων κατά τη δεκαετία του ’60 ήταν μια καταπληκτική εμπειρία για πολλούς λόγους. Αντιμετώπιζε την πνευματική δουλειά σοβαρά και εξώθησε εμένα και άλλους στα άκρα ως προς τις δυνατότητες ανάγνωσης και κατανόησης.

Σύμφωνα με τον μύθο, ο οποίος τροφοδοτεί τους πανηγυρικούς λόγους των Ευρωπαίων πολιτικών, οι λαοί της ευρωπαϊκής ηπείρου, διδαγμένοι από πικρές εμπειρίες, μπήκαν επιτέλους στον δρόμο της λογικής και ενσάρκωσαν σε οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς τη βούλησή τους για ειρηνική συμβίωση.

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες του Μουντιάλ, μέχρι στιγμής, υπήρξε αυτή της εθνικής ομάδας της Γερμανίας να παρακολουθεί τους χορούς των Ινδιάνων Παταχό, μερικές εκατοντάδες μέτρα από το σημείο που ανακαλύφθηκε η Βραζιλία, το 1500.

Τι σημαίνει το γεγονός ότι διερωτώμεθα για τη σχέση μας με την παράδοση; Ότι κατά κάποιον τρόπο έχουμε βγει απ’ την παράδοση. Αυτό το καταλαβαίνουμε πρώτα-πρώτα εμπειρικά. Οι φυλές και οι λαοί που έχουν μείνει κλεισμένοι μέσα στην παράδοσή τους δεν βλέπουν καν την παράδοση σαν παράδοση: ζουν μέσα σε αυτήν και θεωρούν την παρούσα ζωή τους σαν συνέχεια ενός αμετάβλητου τρόπου ζωής.

Η βιογραφία του Αλ Καπόνε από τον Τζων Κόμπλερ δεν ασχολείται στο ελάχιστο με όλη αυτή τη γκανγκστερική μυθολογία που αναμασιέται από χολιγουντιανές ταινίες και μυθιστορήματα χειρίστης υποστάθμης. (Οι εξαιρέσεις αυτών είναι απλώς η επιβεβαίωση του κανόνα).

Το 1930 η πρώτη διοργάνωση δόθηκε στην Ουρουγουάη. Επειδή έχασαν τη μάχη της διεκδίκησης οι χώρες της Ευρώπης που ήταν υποψήφιες (Ιταλία, Σουηδία, Ολλανδία, Ισπανία) μποϊκόταραν την οργάνωση. Άλλες ευρωπαϊκές χώρες επίσης δεν πήγαν είτε λόγω της μεγάλης απόστασης είτε γιατί σνόμπαραν το θεσμό (Αγγλία).

“Το αίτημά μας δεν είναι αίτημα επιστροφής, είναι αίτημα επανένωσης. Δεν είναι σοβινιστικό αίτημα, δεν είναι πατριωτικό, δεν είναι εθνικιστικό. Είναι ξεκάθαρα και εξολοκλήρου πολιτιστικό.”

Νίκος Καζαντζάκης, «Αγγλία». 1965

Αν η επιλογή της «επίσημης» εθνικής γλώσσας ήταν απλώς θέμα πρακτικής διευκόλυνσης, θα ήταν σχετικά εύκολη• θα έπρεπε να επιλέξει κάποιος το ιδίωμα που ήταν περισσότερο πιθανό να ομιλείται και ή να κατανοείται από τους περισσότερους πολίτες, ή εκείνο που θα διευκόλυνε περισσότερο την επικοινωνία μεταξύ τους.

Το να πει κανείς ότι ο Γκάντι έδιωξε τους Άγγλους από την Ινδία προδίδει μια απλοϊκή ανάγνωση της ιστορίας. Οι Άγγλοι μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου αναγκάστηκαν να ξεχάσουν κάθε ελπίδα διατήρησης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και αποσύρθηκαν από κάθε γωνιά της γης όπου κρατούσαν εδάφη.

«Άλλη μια φορά θα το πω ότι δίχως δύναμη οι πολιτείες δεν κρατιούνται ορθές, παρά φτάνουνε στο χαμό τους· και ο χαμός τους είναι ή η ερήμωση ή η δουλεία. Εσείς εφέτος βρεθήκατε κοντά και στο ένα και στο άλλο και πάλι στα ίδια θα γυρίσετε, αν δεν αλλάξετε μυαλά. Εγώ σας το φωνάζω αυτό και στερνά να μην πείτε «Δε μου το ‘χανε πει»