19 Μαρτίου 2026 at 09:33

«Ελάκτισεν ο γάιδαρος και δέρουσι το σάγμα!»

[= λέγεται κυρίως για όσους από ευλάβεια, φόβο ή αδυναμία δεν τιμωρούν τον πραγματικό ένοχο αλλά κάποιον που είναι όργανό του, κι επομένως αθώος· γενικώς λέγεται όταν κάποιος αθώος τιμωρείται χωρίς να φταίει. Σάγμα είναι το σαμάρι και λακτίζω σημαίνει κλωτσώ· η μεταφορά, γράφει ο Νικόλαος Πολίτης, από των αδέξιων ιππέων, οίτινες φοβούμενοι μην κρημνισθώσιν υπό του όνου ή του ίππου, αν εξοργίσωσι αυτόν, μαστίζουσι το σάγμα αντί του ζώου. Όμοιες οι αλβανικές «Δεν μπορεί να δείρει το σαμάρι δέρνει το γομάρι.», «Δεν έχει τι να κάμει τού αλόγου και δέρνει το σαμάρι.», οι ιταλικές «Όποιος δεν μπορεί να δώσει στο γάιδαρο δίνει στο σαμάρι.», «Χτυπά τη σέλα για να μην χτυπήσει τ’ άλογο.», «Για τ’ άλογο χτυπιέται η σέλα.», «Χτυπά τη σέλα για ν’ ακούσει τ’ άλογο.», «Όποιος δεν μπορεί να χτυπήσει τον αφέντη χτυπά τη σέλα.», «Όποιος δεν μπορεί να χτυπήσει τον σάκο χτυπά τη σακούλα.», «Τόσες φορές τουφεκίζουν τον σκύλο, για να προσβάλουν τον αφεντικό του.», «Οι κατεργαραίοι τις δίνουν τού σκύλου, αν δεν μπορούν να τις δώσουν στο αφεντικό του.», η γαλλική «Να δίνει κανείς το σφάλμα του γαϊδάρου στο σαμάρι.», οι ισπανικές «Το σφάλμα τού γαϊδάρου το ρίχνει στο σαμάρι.», «Αν δε γνέθει η κυρά μας, δέρνουν τη γάτα.», η ρωμουνική «Χτυπά το σαμάρι, να νιώσει το γαϊδούρι.», η αγγλική «Όποιος δεν μπορεί να βαρέσει τ’ άλογο βάνει να χτυπήσουν τη σέλα.», η δανέζικη «Χτυπούν πολλές φορές το σκύλο για λογαριασμό του αφεντικού του.», η ολλανδική «Εχτύπησε το σακί, κι εννοούσε τον γάιδαρο.», οι γερμανικές «Αν φταίει ο γάιδαρος, δεν πρέπει να χτυπά κανείς το σαμάρι.», «Χτυπούν το σακί κι έχουν το νου τους στον γάιδαρο.», «Χτυπούν το σακί κι έχουν το νου τους στον μυλωνά.», «Δεν πρέπει κανείς να χτυπά τ’ άλογο για λογαριασμό του γαϊδάρου.», «Όποιος δεν μπορεί να χτυπήσει τον άνθρωπο ας χτυπήσει το καπέλο.», «Να χτυπά το σκύλο και να ‘χει το νου του στον γάιδαρο.», «Χτυπούν το σκύλο κι έχουν το νου στ’ αφεντικό του.» και η αραβική «Όποιος δεν μπορεί να κάμει καλά τον γάιδαρο δαγκάνει το σαμάρι του.»]^[1]