Μουσουλμανική από υιοθεσία, η οθωμανική Αυτοκρατορία είναι βυζαντινή δια της υποκατάστασεως. Αυτό το διπλό αντίγραφο τον υποχρεώνει να υιοθετήσει δύο αποκλίνουσες αντιλήψεις για τη θεμελιώδη σχέση μεταξύ θρησκευτικής και κοσμικής εξουσίας: τη σύντηξή τους, όπως αξιωματικά κηρύσσει το Κοράνι, και τον διαχωρισμό τους όπως υπόσχεται το Ευαγγέλιο.

Για άλλη μια φορά, εξ αιτίας της τύφλωσής μας απέναντι στη ζωντάνια των θεολογικο-πολιτικών κινήτρων, που αρεσκόμαστε να τα θεωρούμε ξεπερασμένα, παραβλέψαμε ότι, στο τουρκο-οθωμανικό ασυνείδητο, είναι καταγωγική η αμφιθυμία ανάμεσα στον στρατώνα και το τζαμί.