Ο δρόμος της αρετής, όπως και εκείνος της κακίας έχουν ως αίτιο τον άνθρωπο και μόνο αυτόν. Σχετίζονται με την εκούσια συμπεριφορά του, ως απολύτως συνειδητές επιλογές. Και φυσικά η διάθεση αποφυγής των ευθυνών είναι απόδειξη δειλίας: «Όλοι λοιπόν συμφωνούμε ότι για όσα είναι εκούσια και σύμφωνα με την προαίρεση του ανθρώπου, αυτός αποτελεί αίτιο· αντίθετα, για όσα είναι εκούσια, δεν είναι αίτιος ο άνθρωπος. Αίτιος είναι, ολοφάνερα, για όσα επέλεξε με τη θέλησή του. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η αρετή και η κακία θα ανήκουν στα εκούσια»

«… κάθε ηθική αρετή σχετίζεται με όσα μας προκαλούν ηδονή και λύπη. Διότι η ψυχή του ανθρώπου βιώνει ηδονή για εκείνα και εν σχέσει με εκείνα με τα οποία εκ φύσεως γίνεται χειρότερη ή καλύτερη. Και λέμε κακούς ορισμένους ακριβώς λόγω της ηδονής και της λύπης, εάν τις επιζητούν ή τις αποφεύγουν, ή εάν τις βιώνουν όπως δεν πρέπει ή εκείνες που δεν πρέπει»

Το πρώτο στοιχείο αυτού του είδους είναι το «ιδεογραφικό» σύστημα γραφής. Αυτό το σύστημα γραφής είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο νομίζουμε με τον κοινό νου, επειδή ή δυσκολία του δεν προέρχεται μονάχα από τον τεράστιο αριθμό υλικών συμβόλων, αλλά κι επειδή αυτός ο μεγάλος αριθμός κάνει ακόμη πιο περίπλοκα τα πράγματα εξαιτίας της «λειτουργίας» των μεμονωμένων συμβόλων, ανάλογα με τη θέση που παίρνουν.

Το κυριότερο όλων, αποπροσανατολίζει την προβληματική γύρω από τις πραγματικές αιτίες που παρήγαγαν τη σημερινή κρίση και δεν είναι άλλες από την ίδια την παγκοσμιοποίηση και το σημερινό παραγωγικό μοντέλο.

Επομένως, η αποτροπή του τουρκικού επεκτατισμού είναι ζήτημα ενός κοινωνικού συμβολαίου που περιλαμβάνει την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στο ελληνικό κράτος και την κοινωνία, στα ζητήματα εκείνα που η εθνομηδενιστική παγκοσμιοποίηση έχει υπονομεύσει. Και γνωρίζουμε όλοι ποια είναι αυτά, από την άρνηση των ελίτ να εκφράσουν το εθνικό αίσθημα της βάσης –βλέπε τις αθλιότητες της επίσημης επιτροπής για τους εορτασμούς του 1821– μέχρι το αίσθημα της κοινωνικής δικαιοσύνης που έχει πληγεί σοβαρά στις τελευταίες δεκαετίες.

«Ονομάζω πάθη τα ακόλουθα και τα παρόμοιά τους: το θυμό, το φόβο, την αιδώ, την επιθυμία, και γενικώς όλα όσα συνοδεύονται, τις περισσότερες τουλάχιστον φορές, από ένα βίωμα ηδονής ή λύπης το οποίο προκαλείται άμεσα από αυτά. Και βέβαια, στα πάθη δεν αντιστοιχεί κάποια ηθική ποιότητα, απλώς τα βιώνουμε»

«Αυτή η λατρεία (των αγίων) εξαιτίας των κοινωνικών συνεπειών της, των πολιτιστικών και πολιτικών που πηγάζουν από αυτή, αξίζει να την μελετήσουμε ολοένα και περισσότερο κι ολοένα και προσεχτικότερα να την εξετάζουμε, αφού οι άγιοι αποτελούν μια δύναμη — μιάν ασυνήθιστη δύναμη — που μπορεί να γίνει το μεγαλύτερο εμπόδιο στη διάδοση του δυτικού πολιτισμού· αν την εκμεταλλευτούμε όμως επιδέξια, μπορεί να γίνει ένας πολύτιμος βοηθός στην ευρωπαϊκή επέκταση».

«Επειδή, όμως, είχαμε ορίσει την ευτυχία ως κάτι τέλειο, και επειδή ζωή υπάρχει και τέλεια και ατελής, το ίδιο συμβαίνει και με την αρετή (άλλη είναι ολοκληρωμένη, άλλη τμήμα της συνολικής), και εφόσον η ενέργεια των ατελών είναι και αυτή ατελής, προκύπτει ότι η ευτυχία μιας τέλειας ζωής είναι ενέργεια σύμφωνη με την τέλεια αρετή»

Η ελληνοτουρκική κρίση, που ξεκίνησε τον Μάρτιο στον Έβρο και συνεχίζεται μέχρι σήμερα ανοιχτά του Καστελόριζου, κατέρριψε μία σειρά από μύθους που καλλιεργούνται συστηματικά στην Ελλάδα, προκειμένου να δικαιολογήσουν την επιλογή των ελληνικών ελίτ να επενδύουν διαχρονικά στη στρατηγική του κατευνασμού έναντι της τουρκικής απειλής.

Ντίνος Χριστιανόπουλος (1931-2020), ένας άνθρωπος του Πολιτισμού, τοπόσημο για τη Θεσσαλονίκη.