Από το «ΌΧΙ» του ΄40 στον τουρκικό αναθεωρητισμό Το μεγαλύτερο στοίχημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Έλληνες Του Γιώργου Ρακκά Το ΟΧΙ των Ελλήνων της 28ης Οκτωβρίου του 1940, η επιτυχημένη αντίσταση στην Ιταλική εισβολή, κι έπειτα η προέλαση στην Βόρειο […]

Το πρωί ελληνικά τραγούδια και το βράδυ εθνικοί χοροί. Ήταν αληθινό πανηγύρι. Οι χορευτές ήταν από τον ίδιο το λαό· χόρεψαν δύο Έλληνες υπηρέτες του, ένας γέρος καφετζής κι άλλα δύο νέα παιδιά, τεχνίτες από την πόλη. Οι ραψωδοί άφηναν το μαντολίνο και το βιολί να ηχήσουν και ο καθένας τους έλεγε μία σύντομη στροφή ή προσκαλούσε τους άλλους να χαρούν.

Άδικα! Δηλαδή, μια χαρά πέρναγαν, μας λέει, υπόδουλοι αυτοί, δυνάστες τους οι Τούρκοι, τι γυρεύαμε στην Μικρασία να τους ελευθερώσουμε; Και για να ολοκληρώσει την  απολογία του αποχαιρετάει δυο φορές τον γαμπρό του Κιορ Μεμέτ, τον οποίο είχε σκοτώσει, και κάνει τον  εξής  απολογισμό  προετοιμάζοντας την κορώνα του τέλους (σ. 340): «Εγώ σε σκότωσα και κλαίω -(!, δικό μου το θαυμαστικό)- γι’ αυτό. Λογάριασε τι μου ‘φαγες εσύ: Αδέρφια, φίλους, πατριώτες, τ’ αμέλε ταμπούρια,  ολόκληρη σφαγμένη γενιά», λέει, ξεχνώντας ν’  αναφέρει πως του ‘κλεψε την πατρίδα του και την  λευτεριά.

Αιωρούνται βέβαια ερωτήματα: Πώς ένα «εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα», το τουρκικό του Κεμάλ, κάνει «εθνοκάθαρση», όπως γράφουν πιο κάτω; Άρα, στην «πατρίδα» του Κεμάλ υπήρχαν δύο έθνη, αλλοιώς πώς το ένα θα έκανε εθνοκάθαρση εις βάρος του άλλου; Και, ποιο άλλο «εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα» έχει κάνει “εθνοκάθαρση”; To Παλαιστινιακό, το Κουβανικό, το Πολισάριο, εμείς το ’21, οι Σέρβοι πιο πριν, ποιοι; Χαρακτηρίζει η συμπεριφορά αυτή ένα τέτοιο κίνημα;

Ένας αιώνας πέρασε από τότε που γράφτηκε με αίμα και δάκρυα μία από τις πλέον επώδυνες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Η Μικρά Ασία, κοιτίδα ενός πανάρχαιου πολιτισμού, εγκαταλείφθηκε για πάντα από τους Έλληνες, ενώ χιλιάδες ήταν τα τραγικά θύματα της τουρκικής θηριωδίας που ακολούθησε την άτακτη υποχώρηση του ελληνικού στρατού, ο οποίος είχε μεταβεί στην περιοχή ως ελευθερωτής των υπόδουλων ομοεθνών.

Τρίτη 9 Οκτωβρίου, ημέρα της έναρξης της μάχης των στενών του Σαρανταπόρου. Απ’ τις 6 το πρωί, πρώτη κινήθηκε η 4η μεραρχία απ’ τα Γιαννωτά προς Λιβαδερό / Μεταξά στα Καμβούνια. Όταν στις 10 το πρωί έφτασε στο Λιβαδερό, ακούστηκαν οι ομοβροντίες του τουρκικού πυροβολικού μέσα στα Στενά, εναντίον της 1ης, 2ης και 3ης μεραρχίας, που έκανε την κατά μέτωπο επίθεση στην είσοδο των Στενών.

Η ανάγκη να κρύβουν τα μυστικά του επαγγέλματος και η ευνόητη επιθυμία τους να συνεννοούνται χωρίς να τους αντιλαμβάνονται οι εκάστοτε «ξένοι» ώθησε τους χτίστες να δημιουργήσουν μια συνθηματική «γλώσσα» της συντεχνίας, άγνωστη στους πολλούς. Άλλωστε, η συμπεριφορά του κόσμου απέναντι στους μαστόρους ήταν συχνά διφορούμενη και μάλλον αρνητική· οι πετράδες μιλούσαν με πίκρα «για μια περιφρόνηση που συναντούσαν απ’ τους ντόπιους πληθυσμούς.

Το ΣΕΚΕ (ΚΚΕ) τον Απρίλιο του 1920, στο Β΄ Συνέδριό του, θα επιβεβαιώσει τη στροφή προς την Κομμουνιστική Διεθνή, απαλείφοντας από το πρόγραμμα του Κόμματος κάθε αναφορά στην ανάγκη της εθνικής άμυνας. Στο πλαίσιο αυτής της στροφής, το Κόμμα θα συμμετάσχει στις εκλογές του 1920 με συνθήματα κατά της Μικρασιατικής Εκστρατείας, συμμαχώντας με το Λαϊκό Κόμμα.

Όλες οι μαθήτριες ντύνομασταν σεμνά. Φοράγαμαν μαύρες ποδιές με άσπρα γιακαδάκια. Και τα μαλλιά έπρεπε να ’ναι δεμένα πίσω κοτσίδες! Να σ’ ήγλεπαν με κατσαρά μαλλιά στα μούτρα; Αποβολή ίσια (αμέσως)! Έπρεπε να τά ’χες αλογοουρά ή κοτσίδα τα μαλλιά!

Ο Δήμος Κοζάνης σε συνεργασία με την Εταιρεία Δυτικομακεδονικών Μελετών και τον Σύλλογο Μικρασιατών Π.Ε. Κοζάνης  διοργανώνουν το  Δ΄ Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας Δήμου Κοζάνης με θέμα «Από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη στη Δυτική Μακεδονία, 1922 – 2022», στις 24 – 25 Σεπτεμβρίου 2022.