27 Ιανουαρίου 2015 at 23:09

Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος και η σφαγή των Θεσσαλονικέων

από

Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α’ και η σφαγή των Θεσσαλονικέων 

 Γράφει ο Χρήστος Μπαρμπαγιαννίδης

Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Θεοδόσιος Ά ονομάστηκε «Μέγας» λόγω της σύνδεσης του ονόματός του με τον τελικό θρίαμβο του χριστιανισμού. Γεννήθηκε το 347 και βασίλεψε από το 379 μέχρι το 395.  Αυτός ο ισπανικής καταγωγής αυτοκράτορας πέθανε πριν γίνει πενήντα ετών από υδρωπικία και δεν είχε πάει ποτέ στη Ρώμη ή ίσως σύμφωνα με κάποια πηγή, μια φορά!  Σίγουρα, δεν ήταν μεγάλος αυτοκράτορας αλλά καλός: νομοταγής και τίμιος, αν και κάπως θεοσεβούμενος, λίγο φοβητσιάρης, ευγενής αλλά με αργά αντανακλαστικά και υπερβολικός στο ζύγισμα των αποφάσεών του.

Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Ι με άλω, σε σύγχρονο αργυρό δίσκο (Βασιλική Ακαδημία Επιστημών, Μαδρίτη)
Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Ι με άλω, σε σύγχρονο αργυρό δίσκο (Βασιλική Ακαδημία Επιστημών, Μαδρίτη)

Το 392 εξέδωσε ένα διάταγμα με το οποίο χαρακτήριζε ως «ειδωλολατρική δεισιδαιμονία» την παλιά θρησκεία και αυτό αποτέλεσε τον «επικήδειο ύμνο» των εθνικών.  Ο χριστιανισμός πλέον ήταν και νομικά η επίσημη θρησκεία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Επιπρόσθετα, το 393 ήταν η τελευταία χρονιά διεξαγωγής των αρχαίων ολυμπιακών αγώνων, τους οποίους και κατάργησε επιφέροντας ένα ακόμα τρομερό χτύπημα στους ήδη παραζαλισμένους οπαδούς της αρχαίας θρησκείας. Επομένως, φυσιολογικά προκύπτει ο χαρακτηρισμός «Μέγας» που του απόδωσε η εκκλησία, αν και οι διωγμοί που εξαπέλυσε εναντίον των αιρετικών χριστιανών και των ειδωλολατρών ήταν σκληροί και μεγάλης κλίμακας.

          Ο Θεοδόσιος, αν και πιστός χριστιανός, ήρθε σε μεγάλη ρήξη με έναν από τους διακεκριμένους ηγέτες της Εκκλησίας της Δύσεως, τον Επίσκοπο Μεδιολάνων Αμβρόσιο, που είναι από τους πιο σημαντικούς αγίους της Καθολικής Εκκλησίας και σ’ αυτόν λέγεται πως όφειλε και την ανάρρησή του στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Ο Θεοδόσιος και ο Αμβρόσιος είχαν τελείως αντίθετες απόψεις για τη ρύθμιση των σχέσεων εκκλησίας και κράτους.  Ο πρώτος πίστευε στην υπεροχή του κράτους, ενώ ο δεύτερος επέμενε ότι η εκκλησία δεν έπρεπε να υποταχτεί σε μια κοσμική εξουσία.  Η διαμάχη μεταξύ των δυο είχε ως κύρια αφορμή τις σφαγές της Θεσσαλονίκης.

          Απ’ τους εκκλησιαστικούς ιστορικούς μόνο ο Σωζομενός και ο Θεοδώρητος κάνουν λόγο για τη σφαγή των Θεσσαλονικέων το 390.  Ο δεύτερος, μάλιστα, προσπαθεί να αποκαταστήσει ηθικά τον αυτοκράτορα μετά το λουτρό αίματος που διέπραξε και προσπαθεί να εξάρει την ευπείθεια και την μετάνοιά του!  Ευτυχώς, για το ίδιο γεγονός έχουν γράψει ο Ιωάννης Μαλάλας και ο Θεοφάνης ο Ομολογητής και έχουμε μια κάπως ξεκάθαρη εικόνα του τρομερού αυτού γεγονότος.

          Υπάρχουν δυο βασικές απόψεις και αρκετές εκτιμήσεις για τα επεισόδια που ξεκίνησαν σε μια από τις σημαντικότερες πόλεις του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους. Η θέση των εκκλησιαστικών ιστορικών είναι πως οι Θεσσαλονικείς ξεσηκώθηκαν εναντίον του στρατιωτικού διοικητή της πόλης, του Γότθου Βουδέριχου.  Τα αίτια αυτής της εξέγερσης ήταν η σύλληψη ενός δημοφιλούς ηνιόχου τις παραμονές επίσημων ιπποδρομιών, ο οποίος είχε κατηγορηθεί για ομοφυλοφιλία. Στη λαϊκή απαίτηση να απελευθερωθεί ο ηνίοχος για να συμμετάσχει στις ιπποδρομίες, ο διοικητής κώφευσε, οπότε το πλήθος επαναστάτησε. Στη διάρκεια των ταραχών έχασε τη ζωή του και ο ίδιος ο Βουδέριχος.  Ας σημειωθεί, κατ’ αντιστοιχία με τους σύγχρονους ποδοσφαιρικούς αστέρες, οι ηνίοχοι ήταν τότε διάσημοι και είδωλα για τους οπαδούς τους.

Πλατεία Ναυαρίνου στη Θεσσαλονίκη
Πλατεία Ναυαρίνου στη Θεσσαλονίκη

          Από την άλλη, πολύ πιο προσεγμένη και αξιόπιστη η θέση του χρονογράφου Ιωάννη Μαλάλα, που απέδωσε τα αίτια της εξέγερσης στη λαϊκή αγανάκτηση που προκλήθηκε από την παρουσία στην πόλη αυτοκρατορικών στρατευμάτων, για τη συντήρηση και τη στέγαση των οποίων, σύμφωνα με τον θεσμό του μητάτου (επίταξη), επιβαρύνονταν οι πολίτες.

          Επίσης, και ο Θεοφάνης ο Ομολογητής κάνει λόγο για παρουσία Γότθων φρουρών που με αγενή και ανίκανο διοικητή προκαλούσαν το δημόσιο αίσθημα με την βίαιη συμπεριφορά τους. Η φυλάκιση του ηνιόχου (βάσει ενός πρόσφατου διατάγματος του Θεοδοσίου κατά των ομοφυλοφίλων) έδωσε προφανώς την αφορμή για τα αιματηρά επεισόδια.  Ο Θεοφάνης είναι απόλυτος: η πόλη ξεσηκώθηκε λόγω της βιαιότητας των στρατιωτικών, της επίταξης των αγαθών των πολιτών και ότι η σύλληψη του ηνιόχου ήταν απλώς η αφορμή.

          Από τα Μεδιόλανα (Μιλάνο), όπου βρισκόταν ο Θεοδόσιος, διέταξε την εφαρμογή αντιποίνων και την παραδειγματική τιμωρία των ενόχων. Εν τω μεταξύ, στο άκουσμα νέων αρματοδρομιών ο λαός της Θεσσαλονίκης συγκεντρώθηκε ανύποπτος στον ιππόδρομο, όπου απλώς σφαγιάστηκε από τον στρατό, δίχως να γίνει διάκριση φύλου ή ηλικίας!

Ο Θεοδόσιος προσφέρει δάφνινο στεφάνι στον νικητή. Βαθύ ανάγλυφο στη βάση του οβελίσκου του ιππόδρομου (Κωνσταντινούπολη)
Ο Θεοδόσιος προσφέρει δάφνινο στεφάνι στον νικητή. Βαθύ ανάγλυφο στη βάση του οβελίσκου του ιππόδρομου (Κωνσταντινούπολη)

Ο αριθμός των θυμάτων κατά τους εκκλησιαστικούς ιστορικούς ανέρχεται σε 7.000 χιλ., ενώ οι άλλες πηγές τους ανεβάζουν σε 15.000 χιλ. Η εξέγερση των Θεσσαλονικέων τοποθετείται στα μέσα Μαΐου του 390 και οι σφαγές του ιπποδρόμου τον Αύγουστο του ιδίου έτους.

          Στην είδηση των αιματηρών γεγονότων, ο επίσκοπος Μεδιολάνων Αμβρόσιος καταδίκασε τις σφαγές δηλώνοντας στον αυτοκράτορα εγγράφως ότι δεν θα ιερουργήσει ενώπιόν του, εάν δεν μετανοήσει δημοσίως.  Σημειώσαμε πως ο Θεοδόσιος βρισκόταν στα Μεδιόλανα και υπέκυψε στις απαιτήσεις του Αμβρόσιου. Ταπεινώθηκε δημόσια, αφού αφορίστηκε και του απαγορεύτηκε η είσοδος στην εκκλησία, ώσπου να αναγνωρίσει δημόσια το σφάλμα του.  Ο Θεοδόσιος εκτέλεσε ταπεινά την τιμωρία που του επέβαλε ο Επίσκοπος, ο οποίος μάλιστα του απαγόρευσε να φοράει τα αυτοκρατορικά εμβλήματα κατά την διάρκεια της εξιλεώσεώς του!  Ήταν ο θρίαμβος της πνευματικής πάνω στην εφήμερη κοσμική εξουσία και για να τιμηθεί το γεγονός, γράφτηκε ένας ειδικός ύμνος: το te Deum Laudamus.

          Στις πρόσφατες εργασίες της κατασκευής του Μετρό της Θεσσαλονίκης ανακαλύφθηκε ομαδικός τάφος με εκατοντάδες οστά.  Εικάζεται πως είναι των εξεγερθέντων και σφαγιασμένων Θεσσαλονικέων του 390.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • Α.Α. Vasiliev, Ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας, Εκδ. Πάπυρος
  • Απόστολος Καρπόζηλος, Βυζαντινοί ιστορικοί και χρονογράφοι, Εκδ. Κανάκη
  • http://www.panoramio.com/photo/4724327

 

Δείτε ακόμη:

  • Ο Μάρκος Αυρήλιος Αντωνίνος Αύγουστος (Marcus Aurelius Antoninus, 20 Μαρτίου 203 – 11 Μαρτίου 222), γνωστός κοινώς ως Ηλιογάβαλος14 Δεκεμβρίου 2016 Οι παρανοϊκοί Ρωμαίοι αυτοκράτορες (1)
    Δεν ήταν δειλός, αλλά τον ενδιέφερε ο πόλεμος εναντίον των μονομάχων και των θηρίων στην αρένα. Κάθε πρωί σηκωνόταν και σκότωνε μια τίγρη στην αρένα! Οι διοικητές της Ανατολής δεν […]
  • Ο Περικλής (από τις λέξεις περί και κλέος δηλαδή o περιτριγυρισμένος από δόξα, περίδοξος, περίπου 495-429 π.Χ.) ήταν Αρχαίος Έλληνας πολιτικός, ρήτορας και στρατηγός του 5ου αιώνα π.Χ., γνωστού και ως «Χρυσού Αιώνα», και πιο συγκεκριμένα της περιόδου μεταξύ των Περσικών Πολέμων και του Πελοποννησιακού Πολέμου.3 Μαΐου 2014 Η στρατηγική του Περικλή κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο (0)
    Για μια τέτοιου βεληνεκούς προσωπικότητα, η οποία χαρακτήρισε με το όνομά της μια ολόκληρη εποχή, ο χρυσός αιώνας του Περικλή, θα μπορούσαμε να γράψουμε δεκάδες αναλύσεων και διαπιστώσεων. […]
  • he German/Austrian release began on 27 April 1980 through Tobis Filmkunst GmBH (Gesellschaft mit beschränkter Haftung = Limited-Liability Company = LLC). There is still no mention of Felix Cinematografica Srl, even though Franco Rossellini brokered this deal. He could never be bothered about details, and just assumed that everybody would behave honorably and that everything would be all right. Wrong.24 Οκτωβρίου 2014 Γάιος Καλιγούλας: το αυτοκρατορικό τέρας (0)
    Ο Καλιγούλας ήταν ο τρίτος στη σειρά αυτοκράτορας της Ρώμης, μετά τον Οκταβιανό Αύγουστο (29π.Χ. – 14μ.Χ.), που έδωσε το όνομα Αύγουστος, όπως και ο Καίσαρ, στον αυτοκρατορικό τίτλο, και […]
  • Νόμισμα της Καρχηδόνας3 Σεπτεμβρίου 2015 Οι Καρχηδονιακοί πόλεμοι (Ι) (1)
    Τώρα θα με ρωτήσετε γιατί γράφω για την Καρχηδόνα: «Εμάς μας ενδιαφέρουν τα της ελληνικής ιστορίας!» Μα ακριβώς για αυτόν τον λόγο γράφω, διότι αν επικρατούσε η Καρχηδόνα, η Ρώμη δε θα […]
  • Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ, στα Στενά της Σαλαμίνας (στον Σαρωνικό Κόλπο, κοντά στην Αθήνα) μεταξύ της συμμαχίας των ελληνικών πόλεων-κρατών και της Περσικής Αυτοκρατορίας. The Battle of Salamis by Wilhelm von Kaulbach28 Σεπτεμβρίου 2013 Το πατριωτικό αίσθημα των αρχαίων Ελλήνων (2)
    Το πατριωτικό αίσθημα των αρχαίων Ελλήνων Γράφει ο Χρήστος Μπαρμπαγιαννίδης Ζούμε σε εποχές κρίσης. Όμως τι είδους κρίσης; Οικονομικής θα μου πείτε και θα έχετε ένα δίκιο. Κοινωνικής; […]
  • Οι εκδόσεις Φυλάτος σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος του Χρήστου Μπαρμπαγιαννίδη ΚΤΗΝΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ στο καφέ Ζώγια - Βιβλίο Τσάι Και Συμπάθεια, Αλεξανδρου Σβωλου 54, 54621 Θεσσαλονίκη.23 Οκτωβρίου 2015 Παρουσίαση βιβλίου: ΚΤΗΝΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ – Χρήστος Μπαρμπαγιαννίδης (0)
    Οι εκδόσεις Φυλάτος σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος του Χρήστου Μπαρμπαγιαννίδη ΚΤΗΝΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ στο καφέ Ζώγια - Βιβλίο Τσάι Και Συμπάθεια, Αλεξανδρου Σβωλου […]
  • Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Μπαρμπαγιαννίδη, «Κτήνη στον παράδεισο»3 Δεκεμβρίου 2015 Βιβλιοπαρουσίαση: «Κτήνη στον παράδεισο» (0)
    Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Μπαρμπαγιαννίδη, «Κτήνη στον παράδεισο» σας προσκαλεί να βυθιστείτε στην μοναδική του ιστορία, στο συνοριακό φυλάκιο Βροντερού Πρεσπών. Ο Λουκάς Λάσκαρης που […]
  • Το νέο μυθιστόρημα τού Χρήστου Μπαρμπαγιαννίδη, «Κτήνη στον παράδεισο»13 Ιουνίου 2015 Νέο μυθιστόρημα: Κτήνη στον παράδεισο (1)
    Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Μπαρμπαγιαννίδη, «Κτήνη στον παράδεισο» σας προσκαλεί να βυθιστείτε στην μοναδική του ιστορία, στο συνοριακό φυλάκιο Βροντερού Πρεσπών. Ο Λουκάς Λάσκαρης που […]
  • Είναι γνωστές οι τερατολογίες και τα συνωμοσιολογικά παραμύθια που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο για τη ζεια.20 Οκτωβρίου 2013 Η ζειά από την αρχαιότητα έως σήμερα (0)
    Η ζειά από την αρχαιότητα έως σήμερα Είναι γνωστές οι τερατολογίες και τα συνωμοσιολογικά παραμύθια που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο για τη ζεια. Ο Νίκος Σαραντάκος είχε το κουράγιο να […]
  • 30 Απριλίου 2014 Ελληνικό κράτος και… παρακράτος (0)
    Το κράτος που προέκυψε από την Ελληνική Επανά­σταση έπρεπε να είναι ελληνικό, αφού αυτή έγινε στο έδαφος που στην αρχαιότητα βρίσκονταν οι ελληνικές πόλεις - […]
  • 10 Απριλίου 2013 Ο «Μαύρος Θάνατος» του 1346 (0)
    Ελάχιστες περιοχές της Ευρώπης έμειναν άθικτες από την πανδημία της πανώλης. Στη Γαλλία η περιοχή της Ακουιτανίας έμεινε σχεδόν ανέπαφη ενώ περιοχές της Μοραβίας και της Πολωνίας γλίτωσαν […]
  • Greece Expiring on the Ruins of Missolonghi by Eugène Ferdinand Victor Delacroix8 Μαΐου 2014 Η δυσκολία να είσαι Έλληνας (1)
    Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας η Εκκλησία έκανε καλά τη δουλειά της από εκκλησιαστική άποψη. Και έκανε πολύ καλά που έκανε καλά τη δουλειά της. Αλλά είναι τερατώδες να βαφτίζουμε εθνικό […]
  • Ο Λε Μπον εξαρτά την πίστη σε θαύματα, ψευδαισθήσεις ή συμβάντα ανεξήγητα με μια πρώτη ματιά από τη συμμετοχή ενός υποκειμένου στη μάζα.25 Απριλίου 2013 Ο Γκυστάβ Λε Μπον και οι ομαδικές παραισθήσεις (4)
    Επί του παρόντος, ο μύθος μεταβάλ­λεται ακόμη. Όταν κάποιες δεκάδες αιώνων θα έχουν περάσει από πά­νω του, οι επιστήμονες του μέλλοντος, εν όψει αυτών των αντιφατικών αφηγήσεων, θα […]
  • ean Chartier, Πολιορκία της Κωνσταντινούπολης, 15ος αι., Bibliothèque nationale de France. Manuscript Français 2691 folio CCXLVIv4 Απριλίου 2017 Στήβεν Ράνσιμαν: Το Βυζάντιο κι εμείς (0)
    Ανησυχώ για συγκεκριμένες θρησκείες, με ανησυχούν οι εξτρεμιστές μουσουλμάνοι, οι οποίοι αποτελούν ένα πολύ ρεαλιστικό κίνδυνο για τον πολιτισμό, αλλά η θρησκεία χρειάζεται. Οι άνθρωποι θα […]
  • Max Ernst, Οιδίπους, ελαιογραφία (1922).20 Ιουλίου 2013 Ρέκβιεμ για έναν ανεξάρτητο διανοητή (1)
    Το κείμενο του JOEL WHITEBOOK αποτελεί τμήμα μεγάλου άρθρου του με τίτλο Requiem for a Selbstdenker: Cornelius Castoriadis, 1>22 1997, στο αμερικανικό περιοδικό Constellations […]
  • Και ξαφνικά εμείς οι φιλόλογοι, η ελίτ του σχολείου, οι θεματοφύλακες της ελληνικής παιδείας, συνειδητοποιήσαμε ότι εν τέλει μπορεί και να μην είμαστε τόσο απαραίτητοι στο σχολείο της αποικίας Ελλάδα και ότι υπάρχουν κι άλλοι που μπορούν να διδάξουν τα πολυπληθή και πολυποίκιλα διδακτικά μας αντικείμενα.7 Ιουλίου 2013 Φιλόλογε, πολύ ἀργά γιά δάκρυα; (1)
    Φιλόλογε, πολύ ἀργά γιά δάκρυα; Γράφει ο Τάσος Χατζηαναστασίου* Και ξαφνικά εμείς οι φιλόλογοι, η ελίτ του σχολείου, οι θεματοφύλακες της ελληνικής παιδείας, συνειδητοποιήσαμε ότι εν […]
  • Ψηφιακές εκδόσεις από το schooltime.gr, την Ανοικτή Βιβλιοθήκη OPENBOOK, το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, τις Εκδόσεις Σαΐτα, τη Βικιθήκη, το Project Gutenberg, καθώς και Αυτόνομες Εκδόσεις Ελλήνων Δημιουργών.13 Απριλίου 2013 90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη (0)
    90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη 90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη από το schooltime.gr Ενενήντα τίτλοι ψηφιακών βιβλίων για ελεύθερη on-line ανάγνωση, […]
  • «Μερικές φορές κατά τη βραδινή προσευχή, από την κούραση της ημέρας αποκοιμιέμαι, αλλά ο Θεός με κατανοεί.»1 Ιανουαρίου 2014 Είναι πραγματικά ριζοσπάστης ο Πάπας Φραγκίσκος; (1)
    "Όλα αυτά σίγουρα αποτελούν βελτίωση σε σχέση με τους προηγούμενους Πάπες. Πόσες αλλαγές όμως είμαστε δικαιολογημένοι να περιμένουμε από αυτόν; Υπάρχει ουσία στις δηλώσεις του, ή είναι […]

Ένα σχόλιο

  1. Ένας από τους βασικούς λόγους της εχθρότητας των Θεσσαλονικαίων και γενικά των Ελλήνων κατά των μισθοφόρων Γότθων ήταν το ότι οι Γότθοι ήταν αιρετικοί αρειανοί και προωθούνταν σε διοικητικές θέσεις. Και η συσσωρευμένη αγανάκτηση ξέσπασε «δι ασήμαντον αφορμήν» όπως γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις (δες και Σικελικό Εσπερινό). Επίσης ο Άγιος Αμβρόσιος είναι άγιος και της καθ’ ημάς Εκκλησίας. Εορτάζει την 7η Δεκεμβρίου.

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.