Βεβαίως, ο Έλληνας έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όμοια μ’ εκείνα των αρχαίων κατοίκων της Ελλάδας, τα οποία δεν υπάρχουν με κανέναν τρόπο ίδια (κοινά) σε άλλα σύγχρονα έθνη: περιέργεια, κενοδοξία, φιλοδοξία, πανουργία κτλ., αν και συναντώνται σε όλα τα έθνη, λιγότερο ή περισσότερο, μαζί με άλλες ιδιότητες χαρακτηρίζουν κυρίως τους σύγχρονους Έλληνες, παρά οποιονδήποτε άλλο λαό· τέτοια γνωρίσματα, στο σύνολό τους, συμφωνούν θαυμάσια με τον χαρακτήρα που αποδίδεται στους αρχαίους Έλληνες. Η ομοιότητα δεν περιορίζεται μόνο στα ηθικά προτερήματα ή ελαττώματα.

Όταν αποφασίσαμε να κάμωμε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε «πού πάτε εδώ να πολεμήσετε με σιταροκάραβα βατσέλα», αλλά ως μία βροχή έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας, και όλοι, και ο κλήρος μας και οι προεστοί και οι καπεταναίοι και οι πεπαιδευμένοι και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό και εκάμαμε την Επανάσταση.

Οι μνήμες της ζωής του καθορίζουν και τώρα τις σκέψεις του οπότε θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως παρόλη την εξωτερική αλλαγή που έχει υποστεί, η συνέχεια της προσωπικής του ταυτότητας δεν κλονίζεται καθόλου. Λαμβάνοντας υπόψη τα λεγόμενα του Λοκ, εφόσον η μνήμη συνεχίζει να λειτουργεί το ίδιο με πριν, παρόλο που η αλλαγή στην εμφάνιση είναι δραστική τόσο που έχει παντελώς αλλοιώσει την ανθρώπινη υπόσταση του πρωταγωνιστή, η συνείδησή του παραμένει αναλλοίωτη καθώς όσο υπάρχει η μνήμη, αντιστέκεται στην αλλαγή του προσώπου, ανεξάρτητα από το πόσο δραστική είναι η αλλαγή της ανθρώπινης ιδιότητάς του.

Ο άνθρωπος έχει δύο δυνατότητες: ή απλώς να ασκηθεί, να διαπλασθεί και να εκπαιδευτεί «μηχανικώς» ή «να διαφωτιστεί πραγματικά»· μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τους ανθρώπους, όπως τα σκυλιά ή τους ίππους, αλλά η μηχανική εκπαίδευση, ας την πούμε η «εκμάθηση δεξιοτήτων», ουδόλως είναι «μόρφωση» Το βασικό και απαιτητικό ζήτημα για τον Καντ είναι «να μάθουν τα παιδιά να σκέφτονται», να είναι δηλαδή σε θέση να κατανοήσουν τις «αρχές», από τις οποίες προέρχεται «πάσα πράξις».

Ο Κλεομένης, νύκτα και χωρίς να γίνει αντιληπτός, φτάνει έξω απ’ το Άργος με τον στρατό του. Οι Αργείοι τρομοκρατήθηκαν και, αδιαφορώντας για το συμβούλιο των Αχαιών που βρισκόταν στην πόλη τους, με επικεφαλής τον Αριστόμαχο, τον παλιό τύραννο, που είχε περάσει το Άργος στη Συμπολιτεία και κάποτε ήθελε να πολεμήσει τον Κλεομένη, παραδίδουν την πόλη μαζί με είκοσι ομήρους και δέχονται σπαρτιατική φρουρά. Αμέσως ο Φλιούντας, οι Κλεωνές, η Τροιζήνα και άλλες μικρότερες αργολικές πόλεις προσχωρούν στον Κλεομένη.

Το Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού – Γυμνασίου χαρακτηρίζεται ως Πρόγραμμα Διαδικασίας, επειδή ο ίδιος ο εκπαιδευτικός διαμορφώνει το διδακτικό του έργο κάνοντας επιλογές από το Πρόγραμμα Σπουδών ανάλογα με το μαθητικό δυναμικό και τις ανάγκες του. Δίνει έμφαση στις διδακτικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες προσεγγίζονται τα βασικά θέματα και σύμφωνα με την προσδοκώμενη μάθηση. Τα χαρακτηριστικά του Προγράμματος Διαδικασίας περιγράφονται στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού – Γυμνασίου, σσ. 43 – 48.

Κυρίως μετά τη συντριβή στη Σικελία (όπως περιγράφεται από το Θουκυδίδη) η πλάστιγγα είχε γύρει αμετάκλητα σε βάρος τους. Θα έλεγε κανείς ότι και τόσο που άντεξαν ήταν σχεδόν θαύμα. Ο επεκτατισμός είναι νομοτελειακό να οδηγείται σε αδιέξοδο. Η δυσαρέσκεια των άλλων που μοιραία θα συνασπιστούν, η πολιτική διαφθορά που θα γεννηθεί σαν απάντηση στο οικονομικό ανεξέλεγκτο που προτείνεται, η διαρκής στρατιωτική φθορά και το επίφοβο όλων των συμμαχιών, που ορίζονται μόνο μέσα από το πλέγμα της συμφεροντολογίας, δεν μπορούν παρά να επιφέρουν το τέλος. Καμία ηγεμονία δεν μπορεί να είναι παντοτινή· αυτό είναι το σαφέστερο δίδαγμα της ιστορίας.

Οι Αθηναίοι μάζευαν τα λεφτά για να τους προστατέψουν από τους Πέρσες. Οι Σπαρτιάτες για να πολεμήσουν τους Αθηναίους και να δείξουν στους Πέρσες ότι δεν τους έχουν ανάγκη. Η κυριαρχία οφείλει να παρουσιάζεται πάντα σαν απελευθέρωση. Το μόνο σίγουρο είναι η καταπίεση: «Μόλις τελείωσε την αγόρευσή του, σηκώθηκαν πολλοί – ιδίως όσοι φοβόνταν, επειδή είχαν κατηγορηθεί για αντίπαλοί του – και πρότειναν τρόπους για να βρεθούν χρήματα, τάζοντας ότι θα δώσουν και οι ίδιοι. Ο Καλλικρατίδας πήρε αυτά τα χρήματα, εισέπραξε και από τη Χίο πέντε δραχμές για κάθε ναύτη κι έβαλε πλώρη για τη Μήθυμνα της Λέσβου που βρισκόταν στα χέρια του εχθρού».

Ο Ιμμάνουελ Καντ για την τέχνη της αγωγής «Sapere aude!» («Τόλμησε να γνωρίζεις»). Γράφει ο Δημήτρης Τζήκας Η αγωγή είναι τέχνη και η άσκησή της «οφείλει να τελειοποιηθεί» δια μέσου πολλών γενεών· κάθε νέα γενιά, γράφει ο Καντ, εξοπλισμένη με την […]

«Μα, αστόχαστοι, ακολουθούμε το ξένο για να μένουμε πάντ’ από πίσω του. Το καινούργιο μας τραβάει, γιατί η ψευτιά γρήγορα παλιώνει. Μόνο το σωστό είναι αγήραστο, γιατί κρύβει μέσα του το περασμένο και το μέλλον». Την ιστορία λοιπόν τη γράφουν οι λαοί κι όχι οι εκπεσούσες ολιγαρχίες. Είναι ο θρίαμβος του λαού και η ανύψωσή του. Ο 21ος αιώνας θα σημάνει την επιστροφή στην αληθινή αρχιτεκτονική, την επιστροφή στον άνθρωπο. Επειδή, όπως και ολοκληρώνει ο Πικιώνης το δοκίμιό του: «…η αρχιτεκτονική ίσως περισσότερο από τις άλλες τέχνες μπορεί να δώσει την ποίηση στην καθημερινή μας ζωή».