Ετικέτα: Νεοελληνική ιστορία

Για τη διαδικασία γένεσης και για το χαρακτήρα του ελληνικού αστισμού (1200-1830)

Για τη διαδικασία γένεσης και για το χαρακτήρα του ελληνικού αστισμού (1200-1830)

Ήταν, συνεπώς, το καθεστώς των Διομολογήσεων που μετέτρεψε τη Βαλκανική Χερσόνησο και ιδιαίτερα τον υπόδουλο στον βάρβαρο οθωμανισμό ελλαδικό χώρο σε ενδοχώρα των καπιταλιστικών μητροπόλεων στην οποία διαμορφώθηκαν σε καθεστώς διπλής και τριπλής κατοχής οικονομικές και κοινωνικές δομές εξαρτημένες και συμπληρωματικές προς την αναπτυξιακή στρατηγική και τις αναπτυξιακές ανάγκες των μητροπολιτικών κέντρων.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η ένταξη των Κωνσταντινοπολιτών στην ελληνική κοινωνία έγινε γενικότερα ομαλά, όπως επισημαίνει η κ.Καζαντζίδου, για τα άτομα όμως μεγαλύτερης ηλικίας η δημιουργία κοινωνικών δεσμών και σχέσεων με τους Θεσσαλονικείς και η προσαρμογή στο νέο τρόπο ζωής, ήταν δύσκολη.

Η εγκατάσταση των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης στη Θεσσαλονίκη

Η ένταξη των Κωνσταντινοπολιτών στην ελληνική κοινωνία έγινε γενικότερα ομαλά, όπως επισημαίνει η κ.Καζαντζίδου, για τα άτομα όμως μεγαλύτερης ηλικίας η δημιουργία κοινωνικών δεσμών και σχέσεων με τους Θεσσαλονικείς και η προσαρμογή στο νέο τρόπο ζωής, ήταν δύσκολη.

Διαβάστε περισσότερα ›
Σκηνή από αγροτική περιοχή της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας. Αθήνα. Γεννάδειος Βιβλιοθήκη

«Η της Γ΄ Σεπτεμβρίου εν Αθήναις Εθνική των Ελλήνων Συνέλευσις»

«… η πλειοψηφία της Συνελεύσεως ήτο κατά το μέγιστον μέρος υπέρ του ενός Νομοθετικού Σώματος, δηλαδή της απλής Βουλής. Αλλ’ η πίεσις των Πρέσβεων των Δυνάμεων εχόντων επιρροήν επί των μελών της Συνελεύσεως επέβαλε την παραδοχήν της Γερουσίας προς ενίσχυσιν της Βασιλείας».

Διαβάστε περισσότερα ›
«Τέρμινους»

Ένα κόμικς για τους ανθρώπους του Εμφυλίου: σκέψεις για το «Τέρμινους» του Λευτέρη Παπαθανάση

Οι κοινωνικές ανατροπές και οι οικονομικές ανακατατάξεις, οι κοσμογονικές αλλαγές στη φτωχή, άγονη ορεινή ύπαιθρο, στα Τζουμέρκα της ιστορίας του Παπαθανάση, που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής, έμειναν ημιτελείς.

Διαβάστε περισσότερα ›
Εμμανουήλ Κριαράς: Το θέμα της γλώσσας σήμερα

Εμμανουήλ Κριαράς: Το θέμα της γλώσσας σήμερα

Δεν είναι πολύ εύκολο να βελτιώσομε αισθητά μια θλιβερή κατάσταση, που έχει τις καταβολές της στα παλιότερα χρόνια· τα χρόνια που βασίλευε η καθαρεύου­σα στο δημόσιο βίο μας.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών: Αρχείο Εμμανουήλ Κριαρά

Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών: Αρχείο Εμμανουήλ Κριαρά

Η απόφαση του μεγάλου δασκάλου να κληροδοτήσει στο Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών τη βιβλιοθήκη του και σημαντικό τμήμα του αρχείου του συνιστά, από την άλλη πλευρά, ύψιστη απόδειξη της εμπιστοσύνης του διαθέτη προς το Ίδρυμα και ουσιαστική αναγνώριση του έργου του.

Διαβάστε περισσότερα ›
F 16. Τα αεροπλάνα θα αρχίσουν να κατασκευάζονται σε βιομηχανική κλίμακα για την πολεμική αεροπορία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Αμυντική Βιομηχανία και το μεταπολιτευτικό παρασιτικό μοντέλο

Στην Ελλάδα, τα πρώτα χυτήρια και μηχανουργεία θα αναπτυχθούν εν πολλοίς για να ενισχύσουν την αμυντική ικανότητα της χώρας και τα εργοστάσια του Μποδοσάκη στο μεσοπόλεμο, θα εξάγουν οπλισμό σε μεγάλη κλίμακα και στο εξωτερικό.

Διαβάστε περισσότερα ›
Παναγιώτης Κονδύλης: «Ο Κοραής και η Φιλοσοφία του Διαφωτισμού»

Παναγιώτης Κονδύλης: «Ο Κοραής και η Φιλοσοφία του Διαφωτισμού» (κείμενο & ηχητικό ντοκουμέντο)

Το σπάνιο αυτό ηχητικό ντοκουμέντο -πρόκειται για τη μοναδική γνωστή καταγραφή της φωνής του Παναγιώτη Κονδύλη- προέρχεται από το Αρχείο Φωνών του Γιώργου Ζεβελάκη

Διαβάστε περισσότερα ›
Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος

Η κλοπή των Αγίων

Ο Μεθόδιος και ο Κύριλλος- Κωνσταντίνος γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη, ο μεν πρώτος το 815 μ.Χ. και ο δεύτερος το 826 μ.Χ.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Καλλέργης μπροστά στα βασιλικά ανάκτορα

Η «βελούδινη επανάσταση» της 3ης Σεπτέμβρη 1843

Το κίνημα του 1843 θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν μια ειρηνική μεταπολίτευση. Μια «βελούδινη επανάσταση».

Διαβάστε περισσότερα ›
ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ «ΑΡΧΕΙΩΝ ΤΑΞΙΣ»

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ «ΑΡΧΕΙΩΝ ΤΑΞΙΣ»

Η Αρχείων Τάξις δραστηριοποιείται από το 2011 στη διάσωση, καταγραφή, τεκμηρίωση και ανάδειξη ιστορικών αρχείων.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η Θεσσαλονίκη από τη θάλασσα. Από έκδοση του τέλους του 19ου αι

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η βυζαντινή Θεσσαλονίκη

Είναι σίγουρο ότι από τον 10ο αιώνα και πέρα η πόλη γίνεται η άρχουσα των δυτικών Θεμάτων, των δυτικών δηλαδή επαρχιών.

Διαβάστε περισσότερα ›
Κατεβάστε δωρεάν 15 τεύχη ‘Ελλήνων Ιστορικά’ (του Τύπου της Κυριακής) (pdf)

Κατεβάστε δωρεάν 15 τεύχη ‘Ελλήνων Ιστορικά’ (του Τύπου της Κυριακής) (pdf)

Πρόκειται για ένθετα του Τύπου της Κυριακής, τα οποία δεν διατίθενται πλέον προς πώληση.

Διαβάστε περισσότερα ›
Σχέδιο Προγραμμάτων Σπουδών για το μάθημα της Ιστορίας στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση (ολόκληρο το κείμενο)

Σχέδιο Προγραμμάτων Σπουδών για το μάθημα της Ιστορίας στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση (ολόκληρο το κείμενο)

Κατατέθηκε το πόρισμα της επιτροπής στην οποία ανατέθηκε η εκπόνηση του Σχεδίου Προγραμμάτων Σπουδών για το μάθημα της Ιστορίας στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα ›
Θεόφιλου,«Κωνσταντίνος ο Αυτοκράτωρ των Ελληνορωμαίων εξέρχεται Ατρομος εις την μάχην το 1453 Μαΐου 29» (1928, τοιχογραφία αποτοιχισμένη από το σπίτι-καφενείο Γ. Αντίκα στη Σκόπελο Γέρας Μυτιλήνης, 141×179 εκ.

Γεννάδιος Σχολάριος – Ο πρώτος ορθόδοξος πατριάρχης μετά την Άλωση της Πόλης

Λοιπόν, αδελφοί, παυσάμενοι θρηνούντες υπακούσατε, μετά θρησκευτικής μεγαλοψυχίας, εις τούτο το θέσπισμα του Υψίστου.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο αγγλικός στόλος υπό τον αντιναύαρχο Κόδριγκτον, ο γαλλικός υπό τον υποναύαρχο Δεριγνύ και ο ρωσικός υπό τον υποναύαρχο Χέυδεν, κατέπλευσαν στην Πελοπόννησο για να επιβάλουν την κατάπαυση των εχθροπραξιών. Ελληνικό γραμματόσημο

Νίκος Τσιφόρος: Ο Κάνιγκ και το 1821

Ο Κάνιγκ βρήκε τη ευκαιρία. Ήθελε πάλι να χτυπήσει την Ιερή Συμμαχία· και το 1827, «αναγνώρισε» τους Έλληνες που πολεμούσανε σαν κράτος και σαν δίκιο (γι’ αυτό του ‘χουμε και το άγαλμα στην πλατεία Κάνιγγος).

Διαβάστε περισσότερα ›
Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου αναφέρεται σε σφαγές και εκτοπισμούς εναντίον Ελληνικών πληθυσμών στην περιοχή του Πόντου που πραγματοποιήθηκαν από το κίνημα των Νεότουρκων κατά την περίοδο 1914-1923

Η Γενοκτονία των Ποντίων

Οι Τούρκοι με πρόσχημα την «ασφάλεια του κράτους» εκτοπίζουν ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού στην αφιλόξενη μικρασιατική ενδοχώρα, μέσω των λεγόμενων «ταγμάτων εργασίας» («Αμελέ Ταμπουρού»).

Διαβάστε περισσότερα ›
Έλληνες, Ινδοευρωπαίοι ή Εξωγήινοι

Έλληνες, Ινδοευρωπαίοι ή Εξωγήινοι

Υπογραμμίσαμε ήδη πως είναι απολύτως κατανοητό το γιατί, σε μια περίοδο παρακμής, καθίσταται δυνατό ένα μέρος των Ελλήνων να στρέφονται στο παρελθόν όχι απλώς για να αντλήσουν από αυτό τα πρότυπά τους, αλλά και για να προσπαθήσουν να το ξαναφέρουν στη ζωή.

Διαβάστε περισσότερα ›
Το λοιμοκαθαρτήριο της Αγίας Μαύρας, λιθογραφία του 1821. Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αθήνα

Οι συντεχνίες και τα ισνάφια

Αναμφίβολα λοιπόν, τα συνάφια είναι κατά την τουρκοκρατία οι σημαντικότεροι δημιουργοί όχι μόνο στην οικονομική και επαγγελματική ανάπτυξη της χώρας, αλλά και στη θρησκευτική και κοινωνική υπόσταση του έθνους.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο αυτοκράτορας Λέων ΣΤ´ προσκυνώντας τον Ιησού Χριστό. Μωσαϊκό πάνω από την πύλη του αυτοκράτορα στην Αγία Σοφία.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Περιοχές της Ρωμανίας – Κωνσταντινούπολη και Μικρά Ασία

Έτσι λαξεύτηκε η εικόνα της παντοτινής Μικρασίας, της πραγματικής καρδιάς του Βυζαντίου, που πάντα πάλλει στους κόλπους των γόνων του ακραίου ελληνισμού. Αυτού του ελληνισμού που οι προγονοί του, πάλαι ποτέ και επί αιώνες, αποτελούσαν όχι το άκρο αλλά το κέντρο, την καρδιά της παγκόσμιας αυτοκρατορίας του γένους, δηλαδή του Βυζαντίου.

Διαβάστε περισσότερα ›
Τουρκοκρητικοί

Οι Τουρκοκρητικοί

Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι οι μουσουλμάνοι της Κρήτης να φτάσουν, παραμονές της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, το 45%-50% του πληθυσμού του νησιού. Είναι κάτοικοι των πόλεων στη συντριπτική πλειοψηφία, όλοι μιλούν τα ελληνικά και αγνοούν τα τουρκικά.

Διαβάστε περισσότερα ›
Κωνσταντίνος Ν. Σάθας: Τουρκοκρατούμενη Ελλάς (PDF)

Κωνσταντίνος Ν. Σάθας: Τουρκοκρατούμενη Ελλάς (PDF)

Ο Κωνσταντίνος Σάθας (Αθήνα, 1842 – Παρίσι, 12 Μαΐου 1914) ήταν από τους επιφανέστερους Έλληνες ιστορικούς της νεότερης Ελλάδας καθώς και από τους πρωτοπόρους των νεοελληνικών ερευνών.

Διαβάστε περισσότερα ›
Κωνσταντίνος Ν. Σάθας: Νεοελληνική Φιλολογία (PDF)

Κωνσταντίνος Ν. Σάθας: Νεοελληνική Φιλολογία (PDF)

Ο Κωνσταντίνος Σάθας (Αθήνα, 1842 – Παρίσι, 12 Μαΐου 1914) ήταν από τους επιφανέστερους Έλληνες ιστορικούς της νεότερης Ελλάδας καθώς και από τους πρωτοπόρους των νεοελληνικών ερευνών.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η Λατινική Αυτοκρατορία (κόκκινο), η Αυτοκρατορία της Νίκαιας (μπλε), η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας (μωβ) ,και το Δεσποτάτο της Ηπείρου (πράσινο). Τα όρια είναι ασαφή.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η αυτοκρατορία της Νίκαιας και η Μεγάλη Ιδέα «Του χρόνου στην Κωνσταντινούπολη»

Από εδώ και στο εξής η Πόλη θα είναι η μόνη έγνοια και φροντίδα του βυζαντινού κόσμου. Αυτή η κωνσταντινοπολίτικη αναφορά, η μυστική σχεδόν πόλωση για την Πόλη, βρίσκεται ακριβώς στο επίκεντρο της νεοελληνικής Μεγάλης Ιδέας, με όλα τα επακόλουθα και τις επιπτώσεις [π.χ. τον θρύλο του Μαρμαρωμένου βασιλιά].

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας είναι ο γνωστότερος από τους ήρωες των ακριτικών τραγουδιών και πρωταγωνιστής ενός έμμετρου αφηγηματικού έργου του 11ου-12ου αι., το οποίο είναι γνωστό ως Διγενής Ακρίτης ή Έπος του Διγενή Ακρίτη.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Σταθμοί της Ιστορίας του Βυζαντίου

 Σταθμοί της Ιστορίας του Βυζαντίου Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ (γενν. 29 Αυγούστου 1926) είναι Ελληνίδα βυζαντινολόγος ιστορικός. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και η πρώτη γυναίκα πρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 […]

Διαβάστε περισσότερα ›
Η μάχη του Ασλάναγα στην οποία συμμετείχε και ο Χρ. Νέζερ

Το ημέρωμα της Μάνης…

Αυτοί οι ορεσίβιοι πολεμιστές έπρεπε, στα πλαίσια της δημιουργίας του ενιαίου εθνικού κράτους, να ενσωματωθούν στη νεοελληνική εθνική κουλτούρα. Εμπόδιο στεκόταν ο μεσαιωνικός τρόπος ζωής τους καθώς και η τοπικιστική τους νοοτροπία.

Διαβάστε περισσότερα ›
Σκίτσο του Αρκά

Η ελληνική περίπτωση

Οι κυρίαρχες στην ακαδημαϊκή/πολιτική σκηνή ιδεολογίες –ο παραδοσιολατρικός ελληνοκεντρισμός/εθνικισμός, ο φιλελεύθερος/οικονομιστικός ευρωπαϊσμός και η αριστερή/οικουμενιστική εκδοχή του τελευταίου– κρίνονται ανίκανες να ανταποκριθούν στις περιστάσεις, καθώς μπλεγμένες σε μεταφυσικές αυταπάτες αδιαφορούν για το μόνο εκσυγχρονιστικό στοιχείο, τον σε βάθος διάλογο για τη διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων (κάτω αριστερά με τα γένια), λεπτομέρεια από τοιχογραφία στο παλάτι των Μεδίκων, Φλωρεντία, Ιταλία.

Γεώργιος Γεμιστός – Πλήθων: Ο τελευταίος των Ελλήνων φιλοσόφων

Ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων γεννήθηκε στη Σπάρτη, περίπου στα μέσα του 14ου αιώνα, κι έζησε τα πρώτα νεανικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη· πιθανότατα πατέρας του ήταν ο Δημήτριος Γεμιστός, άνθρωπος ευσεβής και «πρωτονοτάριος της Μεγάλης Εκκλησίας», γύρω στα τέλη του 14ου αιώνα.

Διαβάστε περισσότερα ›
Κ.Θ. Δημαράς: Νεοελληνικός Διαφωτισμός (PDF)

Κ.Θ. Δημαράς: Νεοελληνικός Διαφωτισμός (PDF)

Ο Κωνσταντίνος Δημαράς του Θησέως (1904-1992), αναφερόμενος συχνότερα ως «Κ.Θ. Δημαράς», ήταν Έλληνας φιλόλογος, κριτικός και ιστορικός της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Διαβάστε περισσότερα ›
Σκηνή από αγροτική περιοχή της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας. Αθήνα. Γεννάδειος Βιβλιοθήκη

Η χειροτεχνία στην Ελλάδα πριν το 1821

Πολλές ορεινές μάλιστα κοινότητες, είτε με τα όπλα, είτε με συμβάσεις, είχαν αποχτήσει αυτοτέλεια. Άλλες αποτελούσαν αυτόνομες ομοσπονδίες, όπως τα δώδεκα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής, πριν από τη μεγάλη μας επανάσταση. Στη Χαλκιδική λειτουργούσαν 500-600 καμίνια, είναι όμως άγνωστο πόσο μετάλλευμα έβγαζαν.

Διαβάστε περισσότερα ›
Κρητικός ορεσίβιος με τόξο και φαρέτρα. DAPPER, Olfert. Naukeurige Beschryving der Eilanden in de Archipel der Middelantsche Zee, en ontrent dezelve, gelegen: Waer onder de voornaemste Cyprus, Rhodes, Kandien, Samos, Scio, Negroponte, Lemnos, Paros, Delos, Patmos, en andere, in groten getale…, Άμστερνταμ, Wolfgangh, Waesbergen, Boom, Someren, Goethals, 1688.

Οι Ξεκουκούλωτοι και οι Χαΐνηδες της Κρήτης

«Οι κλέφτες της άλλης Ελλάδας συνεβιβάζοντο ενίοτε και εγίνοντο αρματολοί και μερικοί ετιμωρούντο μόνον με φυλάκισιν, από την οποία συχνά εσώζοντο. Αλλ’ οι χαΐνηδες της Κρήτης, όταν έπεφταν στα χέρια της εξουσίας ήταν χαμένοι. Η μανία των Τούρκων εναντίον τους δεν έβρισκεν άλλην ικανοποίησιν παρά την διά μαρτυρίων θανάτωσιν.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Νικόλαος Γύζης (1842-1901) - Μάνα με παιδί.

Η γυναίκα στα δημοτικά μας τραγούδια

Ιδιαίτερα για μας τους Έλληνες, τα δημοτικά τραγούδια, έχουν και γι’ άλλο λόγο μεγαλύτερη σημασία και αξία, εξόν από την καθαρά αισθητική τους. Ότι, δηλαδή, μας χρησιμεύουν σα μοναδική σχεδόν πηγή για να λάβουμε μιαν ιδέα, για τη ζωή του ελληνικού λαού, σε όλες τις πλευρές και τις εκδηλώσεις του κατά τους δύσκολους χρόνους της δουλείας του.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η Αθήνα επί τουρκοκρατίας. Πηγή: Διον. Κόκκινος, Η Ελληνική Επανάστασις.

Νίκος Σβορώνος: Ο νεοελληνικός Διαφωτισμός και η εθνικοαπελευθερωτική ιδεολογία

Επτά αιώνες, από το τέλος του 11ου αιώνα ως το τέλος του 18ου, χρειάστηκαν για να μπορέσει ένας παλαιός λαός όπως ο ελληνικός να συγκροτηθεί σε ένα νέο έθνος και να ξεκαθαρίσει τα κύρια στοιχεία της εθνικής του συνείδησης.

Διαβάστε περισσότερα ›
Σηματολόγιο του ναυάρχου των Ψαρών Αποστόλη. Πηγή: Διον. Κόκκινος, Η Ελληνική Επανάστασις.

Νίκος Σβορώνος: Η οθωμανική κατάκτηση και η ιδεολογία της οργάνωσης και της επιβίωσης του έθνους

Ο πλουτισμός του περιεχομένου της εθνικής συνείδησης των Ελλήνων, η προσπάθεια της αποσαφήνισης και της εναρμόνισης των διαφόρων στοιχείων που την συνθέτουν, θα γίνει ουσιαστικά από τις δυνάμεις που αναπτύχθηκαν σε αντίθεση με την τουρκική κατάκτηση και έξω από αυτήν.

Διαβάστε περισσότερα ›
Γιάννης Σκαρίμπας, Το 1821 και η αλήθεια, εκδόσεις Κάκτος, τ.Α'. Αθήνα, 1995.

Γιάννης Σκαρίμπας: Η Επανάσταση του 1821 και οι «ασπρορουχάδες» της Ιστορίας

Με το να παριστάνουν την Ελληνική Επανάσταση σαν πράξη εξωελλαδική (το οποίον: ότι την παρασκεύασαν οι λόγιοι!) πάν’ να μειώσουν την αυτοδύναμη αξία της, για να τους λογαριάζουμε σωτήρες. Το σινάφικο – όλων αυτών -«κατεστημένο» τους τούς κάνει να μιλάν την ίδια γλώσσα… Ας ξέρουν ότι μας είναι αναξιόπιστοι.

Διαβάστε περισσότερα ›
O Γεωργάκης Ολύμπιος (1772-1821) ήταν αρματολός, Φιλικός, αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, από τους πιο άξιους συνεργάτες του Αλεξάνδρου Υψηλάντη κατά τον Αγώνα στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.

Η Φιλική Εταιρεία

Η κοινή θρησκεία των Ρώσων και των Ελλήνων, τα ελληνικά πλοία με ρωσική σημαία και η προστασία των εμπόρων, οι συχνοί ρωσοτουρκικοί πόλεμοι, το άσυλο που έδιναν οι Ρώσοι σε Έλληνες, οι παραδόσεις και οι προφητείες για το Ξανθό Γένος που θα έσωζε των Ελληνισμό και η κατά σύμπτωση ίδρυση της Εταιρείας στη Ρωσία, όλα αυτά βοήθησαν στη διάδοσή της.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η αφίσα που κυκλοφόρησε στη Γαλλία για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Βίκτωρος Ουγκό

Ο φιλελληνισμός του Βίκτωρος Ουγκό

Είναι πεποίθηση για τον Ουγκό, όπως και για όλους αυτούς που είχαν διδαχθεί τα κλασικά γράμματα, το χρέος της Γαλλίας προς την Ελλάδα, που θεωρείται πνευματική μητέρα.

Διαβάστε περισσότερα ›
Καλαμάτα, 23 Μαρτίου 1821, αγιασμός των επαναστατών στις όχθες του χειμάρρου Νέδα

Ομιλία για την επέτειο της 25ης Μαρτίου

Σε αυτά τα 400 χρόνια είχαν προηγηθεί κι άλλες προσπάθειες οι Έλληνες να αποτινάξουν την Οθωμανική κυριαρχία και να κερδίσουν την Ελευθερία τους.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Ευγένιος Βούλγαρης ή Βούλγαρις (1716 - 1806) ήταν Έλληνας κληρικός, παιδαγωγός, μεταφραστής του Βολταίρου και διαπρεπής στοχαστής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.

Στα ίχνη του Ευγενίου Βούλγαρη

Υπήρξε φιλόσοφος, θεολόγος και θετικός επιστήμονας και συγχρόνως δεινός φιλόλογος και μεταφραστής των έργων του Βιργιλίου σε ομηρικό εξάμετρο.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η μετακίνηση των Εβραίων από την Ισπανία

Σεφαρδίτες Εβραίοι και Οθωμανοί Τούρκοι – Μια σχέση αγάπης

Οι Σεφαρδίτες είναι οι μόνοι μη μουσουλμανικοί πληθυσμοί που γίνονται Οθωμανοί υπήκοοι με τη θέλησή τους. Μετά από τους συνεχείς διωγμούς από τις χριστιανικές χώρες της Ευρώπης, βρήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το καταφύγιο που τους δέχτηκε με «ανοιχτές αγκάλες».

Διαβάστε περισσότερα ›
Μάχη στα στενά των Δερβενακίων (πίνακας του Θ. Βρυζάκη)

Μάχη των Δερβενακίων – Η καταστροφή του Δράμαλη (1822)

Η συντριβή της στρατιάς του στα Δερβενάκια και στο Αγιονόρι έσωσε την Επανάσταση στην Πελοπόννησο και – όπως συνηθίζεται – έμεινε ως θρύλος στη λαϊκή μνήμη. Ο Κολοκοτρώνης, ως εμπνευστής της διπλής νίκης (στην οποία συνέβαλαν ο Νικηταράς και άλλοι οπλαρχηγοί), απέκτησε μεγάλο κύρος και αναδείχθηκε αρχηγός των στρατιωτικών δυνάμεων.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ψηφιδωτή βυζαντινή εικόνα με την Παναγία και το θείο βρέφος. 1300 μ..Χ.

Νίκος Σβορώνος: Ο μεσαιωνικός ελληνισμός

Η έννοια Έλλην – ελληνικός, χωρίς να πάψει να σημαίνει κυρίως τον ειδωλολάτρη, αρχίζει να ξαναποχτά για μερικούς το πολιτιστικό της περιεχόμενο.

Διαβάστε περισσότερα ›
Παλιό σπίτι στην Κοζάνη, πιθανόν στις αρχές του 20ου αιώνα

Ιστορία της Κοζάνης: Αλήφρονες και Δημοκρατικοί στα τέλη του 19ου αιώνα

Όμως, μετά την φυγή του αρχηγού των δημοκρατικών Γεωργίου Αυλιώτη, το κόμμα του Ρούσα ενισχύθηκε αρκετά, ώστε, όταν ο Αλή πασάς ανακηρύχθηκε ηγεμόνας της Ρούμελης, ο Ρούσας έφερε την πόλη άνω κάτω κατά το δοκούν.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η σαρκοφάγος του Μελέαγρου. 2ος αιώνας μ.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών

Νίκος Σβορώνος: Η πορεία της ελληνικής εθνικής συνείδησης

Ήταν αληθινά δύσκολο να συγχωνευθεί σε μιαν αρμονική ενότητα η ελεύθερη κίνηση της ελληνικής σκέψης, που πηγάζει από τον ανθρώπινο λόγο, με την υποταγμένη στην αποκάλυψη, την πέραν του λόγου, χριστιανική σκέψη, που οι Έλληνες θεωρούσαν βαρβαρική αντίληψη.

Διαβάστε περισσότερα ›
Αρχάγγελος Γαβριήλ. Ρωσική εικόνα 12ου αι. Τα μαλλιά του Αρχαγγέλου φέρουν χρυσοκονδυλιές.

Νίκος Σβορώνος: Οι εθνολογικές εξελίξεις του ελληνικού λαού

Η κίνηση για την αφομοίωση και τον εκβυζαντινισμό των «σκλαβινιών», δηλαδή των περιοχών που είχαν εγκατασταθεί οι Σλάβοι, αρχίζει αρκετά ενωρίς και εμφανίζεται ως αποτέλεσμα συνειδητής πολιτικής των βυζαντινών Αυτοκρατόρων ήδη από το τέλος του 7ου και τις αρχές του 8ου αιώνα.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός με τη συνοδεία του και ορθόδοξους ιερείς. Ψηφιδωτό στην εκκλησία του Αγίου Βιταλίου, στη Ραβέννα

Νίκος Σβορώνος: Βυζάντιο. Ο Ελληνισμός κυρίαρχο στοιχείο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εξελληνισμός της Ανατολής

Η Θράκη και η κεντρική Μικρά Ασία (τα δυτικά της παράλια είναι ελληνικά προ πολλού) γίνονται τώρα χώρες ελληνικές και τα κύρια στηρίγματα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Διαβάστε περισσότερα ›
Η Αγία Σοφία ή Αγια-Σοφιά, γνωστή και ως ναός της Αγίας του Θεού Σοφίας ή απλά η Μεγάλη Εκκλησία, είναι ναός που βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη.

Κων. Παπαρρηγόπουλος: Απόπειρα εθνικής αυτοκτονίας – Η σχέση του Νέου Ελληνισμού με το Βυζάντιο

Αλλ’ ο μεσαιωνικός Ελληνισμός δεν ευηργέτησε τον κόσμον διά του πνεύματος μόνον και του λόγου. Αφού έσωσε το νέον δόγμα από των αιρέσεων, εδέησε να σώση αυτό από του Μαζδεϊσμού και του Μωαμεθανισμού, από των Περσών και των Αράβων.

Διαβάστε περισσότερα ›
Δελφοί. Το κεφάλι μίας από τις τρεις κόρες του ακανθωτού κίονα με τις χορεύτριες. 330-325 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών

Νίκος Σβορώνος: Ρωμαϊκή κατάκτηση. Πολιτική και πολιτισμική ενότητα του Ελληνισμού

Η κατάκτηση ολόκληρου του ελληνιστικού κόσμου από τους Ρωμαίους και η ένταξη του στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επιταχύνει την πορεία προς την ενότητα, που γίνεται στην περίοδο αυτή ακόμα πιο βαθιά.

Διαβάστε περισσότερα ›
Αντιμέτωπα λιοντάρια, λεπτομέρεια από μικρό κτίριο του ιερού των Δελφών. 6ος αιώνας π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών

Νίκος Σβορώνος: Η αρχαία πανελλήνια λαϊκή κοινότητα – Ελληνιστική περίοδος

«Και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε μηκέτι του γένους, άλλα της διανοίας δοκείν είναι και μάλλον Έλληνας καλεϊσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας».

Διαβάστε περισσότερα ›
Αττική κύλικα με λευκό βάθος. Λεπτομέρεια παράστασης με τον Απόλλωνα να τελεί σπονδή. 430-470 π.χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών

Νίκος Σβορώνος: Η έννοια του «έθνους»

Η έννοια έθνος στην αυστηρή της σημασία παρουσιάζεται περισσότερο ή λιγότερο ολοκληρωμένη και γενικευμένη, τουλάχιστον στους προηγμένους λαούς, από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα.

Διαβάστε περισσότερα ›
Κατά την μάχη του Δραγατσανίου οι ιερολοχήτες έπεσαν μαχόμενοι τραγουδώντας τον Θούριο του Ρήγα

Ο Έλληνας επαναστάτης Ρήγας Φερραίος

«-Έτσι πεθαίνουν τα παλικάρια!» φώναξε ο Ρήγας πριν οι σφαίρες τρυπήσουν το στήθος του. «Άφθονο σπόρο έσπειρα» είπε. «Θα ‘ρθει ώρα που το έθνος μου θα τρυγήσει τους γλυκούς καρπούς του».

Διαβάστε περισσότερα ›
Η Πάτρα στις αρχές του 19ου αιώνα. (Πηγή: Δ. Κόκκινος, Επίτομη ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης)

Η κατάσταση στην Ελλάδα πριν από την Επανάσταση του 1821

Και πράγματι, πώς ήταν δυνατό οι Έλληνες αυτοί που γνώρισαν τη Δύση και τον πολιτισμό της να μη διαπιστώσουν, ξαναγυρίζοντας στην πατρίδα, την απελπιστική στασιμότητα του οθωμανικού συστήματος;

Διαβάστε περισσότερα ›
Έρχονται αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας - Τι προανήγγειλε ο Γαβρόγλου

Έρχονται αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας – Τι προανήγγειλε ο Γαβρόγλου

Ο κ. Γαβρόγλου επανέλαβε την ανάγκη αλλαγής στο λύκειο, λέγοντας ότι «οι δύο τελευταίες τάξεις του εκφράζουν μια κοινωνική παθογένεια» και την ανάγκη «αποδραματοποίησης» των πανελλαδικών εξετάσεων.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Γιώργος Σεφέρης (Βουρλά, Σμύρνη, 13 Μαρτίου 1900 – Αθήνα, 20 Σεπτεμβρίου 1971) ήταν Έλληνας διπλωμάτης και ποιητής και ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ.

ΟΚΤΑΒ ΜΕΡΛΙΕ: Ο Γιώργος Σεφέρης και ο Ελληνισμός

«Κοπέλλα μαυρομαντηλού, μην παίζεις με τα ψάρια,
μπορεί μαχαίρια να γινούν και σφάζουν παληκάρια.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Αλέξανδρος και ο δάσκαλος του, Αριστοτέλης

Διονύσιος Α. Ζακυθηνός: Ο Ελληνισμός άνευ πρωτογενούς εξουσίας – Δυο Ιστορικά παράλληλα: Ρωμαιοκρατία και Τουρκοκρατία

Κατά τας παραμονάς της Ρωμαϊκής κατακτήσεως ο Ελληνισμός της κυρίως Ελλάδος ευρίσκεται εις προφανή κάμψιν. Αλλά το κέντρον του βάρους του έχει από μακρόν μετατοπισθή προς ανατολάς.

Διαβάστε περισσότερα ›
Filippo Lippi, Madonna and Child 
With Scenes from the Life of St. Anne
Italian, 1452
Florence, Pitti Palace

Παν. Κανελλόπουλος: Η Παναγία, η γυναίκα και ο ιπποτισμός

Η μεγάλη γιορτή της ψυχής του δυτικού ανθρώπου στο IB’ αιώνα είναι η γιορτή που προκάλεσε η «ανακάλυψη» και η αποθέωση της «γυναίκας».

Διαβάστε περισσότερα ›
Κατεβάστε δωρεάν: Σκαρλάτου Δ. του Βυζαντίου - Λεξικόν επίτομον της Ελληνικής Γλώσσης

Κατεβάστε δωρεάν: Σκαρλάτου Δ. του Βυζαντίου – Λεξικόν επίτομον της Ελληνικής Γλώσσης

Λεξικόν επίτομον της Ελληνικής Γλώσσης / Συντεθέν μεν υπό Σκαρλάτου Δ. του Βυζαντίου επί τη βάσει πάντων των άχρι τούδε εκδεδομένων Ελληνικών λεξικών και πλουτισθέν επί τέλους διαφόροις πίναξι χρονομετρικοίς, νομισματολογικοίς κλπ. κατά το νεωστί εισαχθέν εις την Ελλάδα μετρικόν σύστημα΄ Εκδοθέν δε δαπάνη Ανδρέου Κορομηλά του Αθηναίου.

Διαβάστε περισσότερα ›
ΛΕΞΙΚΟ Λαϊκών και ιδιωματικών λέξεων

ΛΕΞΙΚΟ Λαϊκών και ιδιωματικών λέξεων της νέας ελληνικής γλώσσας – Ν

ΛΕΞΙΚΟ Λαϊκών και ιδιωματικών λέξεων της νέας ελληνικής γλώσσας – Ν

Διαβάστε περισσότερα ›
Μαρμάρινη προτομή νέου από την Ελευσίνα. 3ος αιώνας μ.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

Έλληνες ή Ρωμιοί;

«Αν το ελληνικόν έθνος ήτο όμοιο προς τ’ άλλα το ρωμαικόν κράτος αποτελούντα έθνη· αν δεν είχεν ιστορίαν ένδοξον, προγενεστέραν της ιδρύσεως του κράτους εκείνου, και ηδύνατο ν’ απαρνηθή αυτήν, θα εθεώρει βεβαίως επαρκή την δόξαν ότι ανήκε ποτέ εις το μέγαν και πανίσχυρον ρωμαικόν κράτος, και τοσούτο μάλλον, καθ’ όσον ήτο η ψυχή αυτού, εν πάσι πρωτοστατούν και τα πάντα εν αυτώ ιθύνον. Τότε δε θα ωφείλωμεν να πάρομεν του κράτους εκείνου το όνομα και να διατηρήσωμεν την προσηγορίαν του Ρωμιού, να ονομάσωμεν δεν και την ημετέραν χώραν αντί Ελλάδος Ρωμανίαν, ως ονόμαζε ο ελληνικός λαός κατά τους μέσους χρόνους την βυζαντινήν επικράτειαν.»

Διαβάστε περισσότερα ›
«Η μεταστροφή του Κωνσταντίνου», πίνακας του Ρούμπενς

Παν. Κανελλόπουλος: Η μετάβαση από τον ελληνορωμαϊκό κόσμο στον ευρωπαϊκό

Όλες αυτές οι έννοιες και οι διακρίσεις δε μπορούν να γίνουν πέρα για πέρα νοητές, αν δεν τις ζήσουμε άμεσα μέσα στα έργα των μεγάλων δημιουργών κι αν δεν τις ξαναζήσουμε ύστερα μυστικά και με κάποιο πνευματικό δέος μέσα στον ίδιο τον εαυτό μας, που, χωρίς να ‘ναι μεγάλος, είναι για τον καθένα μας ο πιο σοφός και άγρυπνος συνοδοιπόρος. Σύμφωνα με τις έννοιες του κλασικού και του ρομαντικού, που βέβαια λιγότερο σαν έννοιες και περισσότερο σαν εικόνες τις περιγράψαμε παραπάνω, ο Αυγουστίνος μπορεί να χαρακτηρισθεί σαν ο πρώτος (αρκετά χτυπητός και αντιπροσωπευτικός στην παρουσία του) νεώτερος Ευρωπαίος. Μέσα στον Αυγουστίνο υπάρχουν σε μια σύνθεση αρκετά «νέα» και αρκετά «ευρωπαϊκή» και τα δυο στοιχεία, το κλασικό και το ρομαντικό.

Διαβάστε περισσότερα ›