Ετικέτα: λαογραφία

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

«Φτωχός άγιος δε δοξολογιέται.»

«Μήτε του άγιου τάξε κερί, μήτε του μικρού παιδιού κουλούρα.», «Μωρού κι αγιού μην τάξεις κι αν τάξεις, μη γελάσεις.», «Καθενός αγιού κι η μνήμη.», «Άγιος που δε θαυματουργεί μηδέ και δόξαν έχει.», «Κατά τον άγιο και το θυμίαμα.», «Τον άγιο πούχω τη δόξα του την ξέρω.

Διαβάστε περισσότερα ›
«Δεν είναι μαλλιά τα γένια!»

«Δεν είναι μαλλιά τα γένια!»

― Γιά νὰ σοῦ πῶ, κὺρ Γιάννη, εἶπε μεθ᾽ ὑποζέοντος θυμοῦ ὁ καλόγηρος· εἶναι μιὰ παροιμία ποὺ λέγει: Ἐκεῖνος πὄχει τὰ γένεια, ἔχει καὶ τὰ χτένια. ― Τὸ ξέρω, πάτερ Σαμουήλ, ἀπήντησεν ὁ κὺρ Γιάννης, μὰ εἶναι καὶ μιὰ ἄλλη ποὺ λέει: ὅποιος μ᾽ θέλει τὸ καλό μ᾽, μὲ κάνει καὶ κλαίω.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Παροιμίες των Κάτω Χωρών. Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος. (λεπτομέρεια)

«Για να γλιτώσεις από τον καπνό μην πέφτεις μέσα στη φωτιά.»

«Συχνά, όποιος πιστεύει πως θα ξεφύγει απ’ τον καπνό πέφτει στη φωτιά.», «Να πέσει από το τηγάνι στη θράκα.», «Να πέσει από τη θράκα στη φωτιά.», «Έπεσε απ’ το καζάνι στη φωτιά.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Παροιμίες για τη μάνα

Παροιμίες για τη μάνα

«Η καλογεννούσα (ή καλογεννούδα) η μάνα, νικά το χάρο.», «Κατά μάνα, κατά τάτα (ή κύρη), κατά γιο και θυγατέρα.», «Τα παιδιά παίδες τραβούν κι οι μάνες τις ξεχάνουν.», «Παραζούζουλη είναι η μάνα και πανώρια η θυγατέρα.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Πινόκιο (ιταλικά.:Pinocchio) είναι ένας φανταστικός χαρακτήρας που πρωτοεμφανίστηκε το 1883, ως κεντρικός ήρωας στο ιταλικό παραμύθι «Οι Περιπέτειες του Πινόκιο»

«Ρώτα και τον μπάρμπα μου τον ψεύτη.»

«Χωρίς ψέμα, δεν πυτιάζει η δουλειά.», «Είπες ψέμα κι εγεύθης, μα λες αλήθεια και δε δειπνάς.», «Ψέμα άκουσες όλο ψέμα δεν είναι.»· ως γνωστόν, «ο ψεύτης κι ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται» και το «το ψέμα δε ζει για να γεράσει.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Κολοκοτρώνης γράφει για την απελευθέρωση της Τριπολιτσάς

Ο Κολοκοτρώνης και τα «χρυσά μαχαίρια» της Ελλάδας

Εἰς τὸ 1821, Ἰουλίου 20, συνέτρωγαν ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης καὶ ὁ Κολοκοτρώνης εἰς τοὺς ἴσκιους τῶν δένδρων τοῦ Ἄστρους, τὴν αὐτὴν ἡμέραν ὅπου ὁ Ὑψηλάντης εἶχε φθάσει. Γίδα ψητὴ στρωμένη εἰς φύλλα, ἀσκὶ μὲ ρετσινόκρασο, μισὸ φλασκὶ διὰ ποτήρι καὶ ψωμί, ὄχι πρώτης ποιότητος, ἦτον ἡ ἑτοιμασία τοῦ γεύματος.

Διαβάστε περισσότερα ›
Παροιμίες για τον Μάιο

Παροιμίες για τον Μάιο

«Αν βρέξει ο Απρίλης δυο νερά κι ο Μάης άλλο ένα, χαρά σ’ εκείνον το ζευγά που ‘χει πολλά σπαρμένα.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Νικηφόρος Λύτρας. «Άνθη Επιταφίου»

«Άλλα είν’ τ’ άλλα κι άλλο της Παρασκευής το γάλα!»

Ένας Επτανήσιος εξομολογούμενος στον πνευματικό του ανέφερε ότι την Παρασκευή ήπιε γάλα· ταυτόχρονα παρακάλεσε να τον εξιλεώσει και ο πνευματικός τον προέτρεψε να μην το ξανακάνει.

Διαβάστε περισσότερα ›
Γεώργιος Ροϊλός (Στεμνίτσα Γορτυνίας, 1867 – Αθήνα, 28 Αυγούστου 1928). «Οι ποιητές της γενιάς του 1880». εικονίζονται οι κυριότεροι εκπρόσωποι της γενιάς του 1880 (αριστερά οι Στρατήγης, Δροσίνης, Πολέμης και δεξιά οι Σουρής και Προβελέγγιος). Ο Κωστής Παλαμάς στο κέντρο.

«Ο αχάριστος ξεχνάει και της μάνας του το γάλα!…»

Όταν ήταν νέος, ένας από τους Νεοέλληνας ποιητάς, που αργότερα έγινε Ακαδημαϊκός και τώρα είναι πεθαμένος, πήγε στο Παρίσι, όπου ο Ψυχάρης τον περιποιήθηκε, τον προστάτεψε και τον επέβαλε στους εκεί πνευματικούς κύκλους.

Διαβάστε περισσότερα ›
Περιοδικό ΡΟΜΑΝΤΣΟ, τεύχος 1052, 30 Απριλίου 1963. Εξώφυλλο με την Αλίκη Βουγιουκλάκη

«Θα φάει η μύγα σίδερο και το κουνούπι ατσάλι!»

«Βγάζει από τη μύγα ξύγκι.», «Όποιος έχει τη μύγα μυγιάζεται.», «Έκανε κι η μύγα κώλο κι έχεσε τον κόσμο όλο.» και «Ποιος έφαγε το μέλι; Όποιος έχει τη μύγα στο σκιάδι [= στο καπέλο].»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο χάνος (από την αρχαία ονομασία χάννη, επιστημονική ονομασία Serranus cabrilla) είναι είδος θαλάσσιου ψαριού.

«… γιούλος είμαι, σε γελώ και τα δίχτυα σου χαλώ.»

« Ἄχ! δὲ ξέρεις παιδί μ᾽, ἀπ᾽ αὐτά. Τὸ ψάρι, ἐνῷ θαρρεῖς ὅτι τὸ κρατεῖς, ἔξαφνα γλιστράει καὶ φεύγει. «Χάνος εἶμαι, χάνομαι… μπέρκα ᾽μαι, δὲν πιάνουμαι… γιοῦλος εἶμαι σὲ γελῶ… καὶ τὰ δίχτυα σου χαλῶ».

Διαβάστε περισσότερα ›
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

«Όποιος γάιδαρος κι αυτοί σαμάρι.»

Μὲ ὅποιον κόμμα νικήσῃ, θὰ εἶναι φίλοι καὶ οἱ δύο, ἀφοῦ θὰ εἶναι ὁ εἷς. «Ὅποιος γάιδαρος, κι αὐτοὶ σαμάρι».

Διαβάστε περισσότερα ›
«Δεν είχε σκάσει ακόμη τ’ αφιόνι.»

«Δεν είχε σκάσει ακόμη τ’ αφιόνι.»

Ὁ γερο-Γατζῖνος μοῦ ἔκαμε καφέν, χωρὶς νὰ τοῦ παραγγείλω. Δὲν ἦτο ἡ ὥρα τώρα δι᾿ ὁμιλίαν. Εἰς τὰς ὥρας τοῦ ροδίνου λυκαυγοῦς κανὲν τοιοῦτον δὲν ἔχει τὸν τόπον του. Δὲν εἶχε σκάσει ἀκόμη τ᾿ ἀφιόνι.

Διαβάστε περισσότερα ›
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

«Θέλει βρεγμένο το παξιμάδι.»

«Του δουλευτή μισό ψωμί και του τεμπέλη ένα (δίνει ο Θεός).», «Ο τεμπέλης δουλειά δεν είχε και ζύγιαζε τ’ αρχίδια του.», «Κείται ο βους [= το βόδι] κι η ουρά του πίνει.» [= για οκνηρούς και φυγόπονους.], «Του τεμπέλη το καρβέλι είναι διπλό.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Έλληνας Μιχαήλ Σούτσος έγινε το 1819 ο τελευταίος ηγεμόνας της Μολδαβίας. Διετέλεσε και μέγας διερμηνέας της Πύλης (1817-1819).

«Βεζίρης έγινες, άνθρωπος δεν έγινες!»

Ήταν μια φορά ένας άνθρωπος ευκατάστατος. που είχε ένα γιο άσωτο. Ό,τι και να του έλεγε ο δύστυχος πατέρας του, αυτός τίποτα. Καθημερινά του έλεγε: «Εσύ, παιδί μου, δε θα γίνεις ποτέ σου άνθρωπος…»

Διαβάστε περισσότερα ›
Παλιός τσαγκάρης και νεαροί μαθητευόμενοι.

«Αν δε σε κλάσει ο μάστορας δε γίνεσαι τεχνίτης.»

«Έμαθε να βελονιάζει και γαμεί το μάστορή του.», «Έμαθα και μπελονιάζω (ή μπαρμπερίζω) και περνώ το μάστορά μου.», «Έμαθα να μπαρμπερεύω, φάσκελα στο μάστορα μου.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Μιχαήλ Άγγελος. Καππέλλα Σιστίνα (λεπτομέρεια).

«Κι ο άγιος φοβέρα θέλει.»

«Του αγίου ποτέ», «Καθένας με τον άγιο του.», «Κατά τον άγιο και το θυμίαμα.» και «Κάθε Αγιού με την αράδα του έρχεται.»

Διαβάστε περισσότερα ›
«Ο αμπασαδόρος ξυλιές δεν τρώει.»

«Ο αμπασαδόρος ξυλιές δεν τρώει.»

«Ο αμπασαδόρος ξυλιές δεν τρώει.» Γράφει ο Δημήτρης Τζήκας «Αμπασαδόρος» λέγεται ο μαντατοφόρος, ο κήρυκας, ο αποκρισάρης, ο πρέσβης, ο πρόξενος, ο απεσταλμένος· θεωρείται ότι δεν έχει προσωπική ευθύνη για όσα μεταβιβάζει, αφού «υπεύθυνος είναι ο εντολεύς.» Η λέξη προέρχεται […]

Διαβάστε περισσότερα ›
Παλιά φωτογραφία - καρτ ποστάλ από την πλατεία «Λιστόν» της Κέρκυρας, 1903.

«Δε σφάξανε!»

Το άλλο, το «λιμπροντόρικο» φραγκολεβαντινολόι των Ιόνιων, καλλιεργούσε εξ αποστάσεως τον «επιστολιμαίο» πατριωτισμό του!… Μόνον ο λαός κι εκεί ματώθηκε απ’ τους Άγγλους. Κρέμασαν από το εφτανησιώτικο «πόπολο» και ξετόπισαν εκατοντάδες και χιλιάδες.

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Γάμος των Αρνολφίνι. Γιαν βαν Άικ. (λεπτομέρεια).

«Σαν ξαναγένω νύφη, ξέρω και καμαρώνω.»

«Αξιώθηκε η νύφη μας το Σάββατο το βράδυ.», «Η νύφη μας την εμορφιά στην κεφαλή την έχει.», «Νύφη, άναψε κερί, να σε ψειρίζω.», «Όλα τα στραβά ψωμιά της νύφης.», «Όσο νάβγει νάμπει η νύφη ήβγαν του γαμπρού τα μάτια.» και «Έκλασ’ η νύφη, σχόλασ’ ο γάμος.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Παροιμίες για τον Απρίλιο

Παροιμίες για τον Απρίλιο

«Απρίλης, Μάης, κουκιά μεστωμένα.», «Να βρέξ’ Απρίλης δώδεκα κι ο Μάης μια και φίνα.», «Αν βρέξει ο Απρίλης δυο νερά κι ο Μάης άλλο ένα, χαρά σ’ εκείνον το ζευγά που ‘χει πολλά σπαρμένα.», «Ο Απρίλης με τα λούλουδα και ο Μάης με τα ρόδα.»

Διαβάστε περισσότερα ›
«… μήτ’ εφέτος Λαμπρή, μήτε του χρόνου Πάσχα.»

«… μήτ’ εφέτος Λαμπρή, μήτε του χρόνου Πάσχα.»

Ιερεύς χωρικός, αγνοών την ημέραν του προσεχούς Πάσχα, έριψεν εις κύτος κολοκύνθης ισαρίθμους κυάμους με τας ημέρας της αγίας τεσσαρακοστής, εξ ων ελάμβανε ανά ένα καθ’ εκάστην, υπολογιζόμενος ούτω την ημέρα του Πάσχα, κατά την λήξιν των κυάμων.

Διαβάστε περισσότερα ›
«Οι θεριστές» («Ιούλιος») Ο Πίτερ Μπρίγκελ ή Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος (περ. 1525-1530 - Βρυξέλλες, 1569) ήταν Φλαμανδός ζωγράφος, σχεδιαστής και χαράκτης γνωστός για τα τοπία του και τις αγροτικές σκηνές. (λεπτομέρεια).

«Εμπάτε χίλιοι αλέστε…»

«Αν τινάξει ο μυλωνάς τα ρούχα του, κάνει πίτα και κουλούρια.», «Κουλούρα φτιάνει ο μυλωνάς τινάζοντας τα γένια.», «Αλεστικά φουρνιάτικα του μυλωνά ‘ναι η πίτα.», «Από μυλωνάς, δεσπότης.» και το ειρωνικό «Από της μυλωνούς τον κώλο ορθογραφίαν γυρεύεις;»

Διαβάστε περισσότερα ›
«Μαζώνει τον άνεμο στο κολοκύθι.» «Ο ασκός του Αιόλου.»

«Ο ασκός του Αιόλου.»

Σύμφωνα με μια παλιά δημώδη δοξασία, μερικοί άνθρωποι έχουν τη ικανότητα να εγκλωβίσουν τους διαβόλους μέσα σε κολοκύθες ή σε μικρά αγγεία και να τους κρατούν δεμένους και ακίνητους «μέχρι τη συντέλεια του αιώνος.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Όμηρος, ελληνικό γραμματόσημο

«Της ελιάς το φύλλο.»

«Τὸν ἀνάστησε, τὸν ἔκαμε κλωνάρι», καθὼς ἔλεγεν ἡ μήτηρ των. Ἀλλ᾽ αὐτὸς ἐβγῆκε «τῆς ἐλιᾶς τὸ φύλλο».

Διαβάστε περισσότερα ›
Παροιμίες των Κάτω Χωρών (λεπτομέρεια). Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος. (1525 με 1530 - 1569).

«Ανεμομαζώματα, διαβολοσκορπίσματα.»

«Ο άνεμος στέλνει, ο άνεμος παίρνει.», οι αγγλικές «Στο τίποτε πάγει κείνο που ‘ρθε από το τίποτα.», «Γλήγορα κερδεμένο, γλήγορα ξοδεμένο.», «Ό,τι μαζεύει η χτενιά γλήγορα σκορπιούνται με τον άνεμο.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ο Ψαριανός καπετάνιος Δημήτριος Παπανικολής (1790 - 1855) έλαβε μέρος στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.

«Ο καλός καραβοκύρης στην ανεμοζάλη φαίνεται.»

«Όταν χτυπούν τα κύματα φαίνεται ποιος είναι ναυτικός.», «Η τρικυμία δοκιμάζει τη γνώση του τιμονιέρη.», «Όταν χτυπούν τα κύματα φαίνεται ποιος είναι ναυτικός.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Μετόπη της βόρειας πλευράς του θησαυρού των Αθηναίων. Ο Ηρακλής, λεπτομέρεια. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών. Metopi on the northern side of the treasure of the Athenians. Heracles, detail. Archaeological Museum of Delphi

«Όπου δεν χωρεί η αντρειά, έρχεται η πονηριά.»

«Όπου δε φτάνει το τομάρι του λιονταριού χρειάζεται να κολληθεί σ’ αυτό της αλεπούς.», «Όπου εσώθη το τομάρι του λιονταριού είναι καλό να ραφτεί το αλεποτόμαρο.», «Ότι δεν κάνει το λιοντάρι το κάνει η αλεπού.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Πίτερ Μπρίγκελ ή Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος

«Άντρα θέλω, τώρα τον θέλω.»

«Άντρα θέλω κι ας είναι και κούτσουρο.» «Άντρα θέλω για το βράδυ κι ας μην έχει ο λύχνος λάδι.», «Άντρα θέλει κάθε βράδυ κι ας κοιμάται στο σκοτάδι.» Παρεμφερή σημασία λέγεται η φράση «Να πιαστείς από αντρικό μανίκι.»

Διαβάστε περισσότερα ›
Ν. Γ. Πολίτης: Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού (PDF)

Ν. Γ. Πολίτης: Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού (PDF)

Ν. Γ. Πολίτης: Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού

Διαβάστε περισσότερα ›
Η ερασιτεχνία ως αξία

Η ερασιτεχνία ως αξία

Ερασιτέχνης τελικά είναι εκείνος που, χωρίς να είναι ειδικός, αγαπά δυνατά μια τέχνη με τη διπλή σημασία της: μια «καλήν», ωραία τέχνη (π.χ. τη ζωγραφική), ή και ένα επιτήδευμα (π.χ. του μαραγκού).

Διαβάστε περισσότερα ›
Ρεμπέτες στο Καραϊσκάκη, Πειραιάς (1933). Αριστερά ο Μάρκος Βαμβακάρης με μπουζούκι, στο κέντρο ο Μπάτης με την κιθάρα..

Ο Ηλίας Πετρόπουλος, η ρεμπετολογία και η άλλη όψη της λαογραφίας

Το καλλιτεχνικό ανάστημα αυτού του παράλληλου κόσμου κι ο Πετρόπουλος είναι ο άνθρωπος που τον σκιαγραφεί. Η «Ρεμπετολογία», «Τα καλιαρντά», «Το άγιο χασισάκι», «Το μπουρδέλο» κτλ. είναι η προσωπική εστίαση του Πετρόπουλου μέσα στην ιστορία ή αλλιώς η άλλη όψη της λαογραφίας, η όψη που θα μείνει για πάντα έξω από τα πανεπιστήμια, γιατί ανήκει έξω από κάθε εθνική συνείδηση: «Οι ευρωπαίοι τουρίστες ταυτίζουν το μπουζούκι με την Ελλάδα. Το μπουζούκι δεν ταυτίζεται με την Ελλάδα, αλλά με τα ρεμπέτικα».

Διαβάστε περισσότερα ›