14 Ιανουαρίου 2019 at 01:16

Κωστής Παπαγιώργης: Το κέντρο του κόσμου

από

 Το κέντρο του κόσμου

Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης

Αθήνα, Βαβυλώνα, Περσέπολις, Ρώμη, Παρίσι, Αγία Πετρούπολη, Λονδίνο, Νέα Υόρκη – πάντα κάποια πόλη διαφιλονικούσε το πρωτείο. Όχι απλώς ως μεγάλη πόλη, αλλά ως πρώτη πόλη στον κόσμο. Σήμερα αδυνατούμε να το αντιληφθούμε, αλλά «άλλοτε», στα βάθη του χρόνου, η πόλη δεν ήταν πραγματικότητα, παρά ανακάλυψη. Η έξοδος από την ποιμενική ζωή και η είσοδος σε ευρύτερους οικισμούς γέννησε την πόλη όχι απλώς ως συγκρότημα πολλών οικισμών, αλλά σαν κοιτίδα της ζωής – περίπου σαν έργο τέχνης. Η αρχιτεκτονική, πρώτη και καλύτερη θυγατέρα της πόλης, επινόησε την ομορφιά και την αρμονία οικοδομώντας.   Απ’ όπου και ο τίτλος πρωτεύουσα πόλη. «Ανήσυχη, ταραχώδης, αέναα διαφορετική, δυναμική, δραματική, αδιαπέραστη και αφομοιωτική, η Νέα Υόρκη είναι σήμερα ό,τι ήταν το Παρίσι πριν από εκατό χρόνια – η πρωτεύουσα μιας εποχής» γράφει ο Έντουαρντ Σαΐντ. Προβιβάζοντας μια πόλη εκατομμυρίων σε κέντρο του κόσμου, ουσιαστικά της αποδίδουμε και όλα τα γνωρίσματα της ισχύος – οικονομικής, πολιτισμικής, πνευματικής και βέβαια πολιτικής.

Μονάχα στη μεγάλη πόλη μπορεί το πνεύμα να απλωθεί σε μεγάλους κυματισμούς και να μετατρέψει τις ιδέες των ατόμων σε άτρωτο καθεστώς.

Συγκρίνοντας μια πολιτειούλα της περιφέρειας με το κέντρο είναι σαν να παραβάλλουμε το νύχι του ποδιού με το κεφάλι. Στην περιφέρεια όλα είναι στοιχειώδη, υποβιβασμένα, πενιχρά. Ή τουλάχιστον έτσι τα αντιλαμβάνονται οι τυχεροί άτυχοι κάτοικοί της. Απεναντίας στην κοσμοπρωτεύουσα, όπου η ανθρωπότητα παρελαύνει παντοιοτρόπως, οι κάτοικοι έχουν την αίσθηση ότι ανώτερη βαθμίδα δεν υπάρχει. Η ίδια η Ιστορία, αυτοπροσώπως, έχει εκεί την κατοικία της, βασίλισσα κατά κανόνα ή έστω αιχμάλωτη. Ευνόητο λοιπόν είναι, αφού χωρίζουμε τον κόσμο σε κέντρο και περιφέρεια, να μαντέψουμε το φρόνημα όχι τόσο του προνομιούχου όσο του επαρχιώτη, του αποκομμένου από τα νάματα της μυθικής διασημότητας.

Αθήνα, Βαβυλώνα, Περσέπολις, Ρώμη, Παρίσι, Αγία Πετρούπολη, Λονδίνο, Νέα Υόρκη - πάντα κάποια πόλη διαφιλονικούσε το πρωτείο. Όχι απλώς ως μεγάλη πόλη, αλλά ως πρώτη πόλη στον κόσμο.
Αθήνα, Βαβυλώνα, Περσέπολις, Ρώμη, Παρίσι, Αγία Πετρούπολη, Λονδίνο, Νέα Υόρκη – πάντα κάποια πόλη διαφιλονικούσε το πρωτείο. Όχι απλώς ως μεγάλη πόλη, αλλά ως πρώτη πόλη στον κόσμο.

Η φιλοθεάμων περιέργεια ιεραρχείται. Δεν ταξιδεύουν στις μεγάλες πόλεις ο αγρότης και ο τεχνίτης, δεν φθονούν το μεγαλείο τους ο ιερέας και ο κοινολαΐτης. Αντίθετα οι άνθρωποι που ορέγονται τη δύναμη (επιχειρηματίες, τυχοδιώκτες, καλλιτέχνες, διανοούμενοι, ηθοποιοί, αθλητές) τρέφουν όνειρα μεγαλείου. Ο στενός κύκλος τούς πνίγει, η υποτυπώδης ζωή τούς ταπεινώνει. Άρα δεν τους μένει άλλη λύση παρά να δοκιμάσουν την τύχη τους σε ξένο τόπο. Προτιμούν να αποτύχουν στην πρωτεύουσα του κόσμου παρά να γεύονται την πενιχρή επιτυχία ζώντας σε περιθωριοποιημένους μυχούς του κόσμου. Δεν είναι περίεργο ότι η Νέα Υόρκη – μετανάστιδα κι αυτή, από το Γιορκ- βρίθει και πνίγεται από την παρουσία των αουτσάιντερ, των ετεροχθόνων κάθε κοπής και προελεύσεως. Και μόνο η φυσική παρουσία μέσα στην κοσμούπολη αποτελεί αναγνώριση, επαφή με τη βαθύτερη ζωή.

Σε κάθε πόλη υπάρχει στάθμη ζωής· όριο ανάδειξης· μηχανισμοί εμφάνισης και εξαφάνισης. Όταν αναλογιζόμαστε τον Ρουσώ να το σκάει από τη γενέθλια πόλη του τη Γενεύη για να φτάσει πεζή στο Παρίσι, τι άλλο μπορούμε να σκεφτούμε από το γεγονός ότι μαγνητιζόταν εξ ενστίκτου από την πόλη όπου θα συναντούσε το πεπρωμένο του; Ο Μαρξ στο Λονδίνο, ο Ντοστογιέφσκι στην Πετρούπολη, ο Τζόις και ο Μπέκετ στο Παρίσι (ο Παπαδιαμάντης στην Αθήνα, ο Καραθεοδωρής στο Μόναχο, ο Καζάν στο Χόλιγουντ) αφήνουν ανάλογη εντύπωση. Όπερ σημαίνει ότι ο «κάτοικος» δεν είναι αυτόνομη δύναμη, ικανή να αποδώσει όπου κι αν βρεθεί. Περίπου σαν θηρίο ή φυτό, γυρεύει το κατάλληλο κλίμα, οσμίζεται τον αέρα και ξενιτεύεται.

Υπάρχει κάτι το βαθύτατα δραματικό στον άνθρωπο που πνίγεται από το αίσθημα ότι δεν ζει στην κοινωνία που του αναλογεί, ότι μόνο αν γίνει απότακτος της πόλης του και πάρει των ομματιών του θα βρει τη γαλήνη και τις πηγές της δημιουργικότητας. Αλλά και στις χαμηλότερες βαθμίδες της κοινωνίας η μετακίνηση κατέχει μεταφυσικό ρόλο. Ο δέκατος ένατος και ο εικοστός αιώνας βρίθουν από παραδείγματα μανιακών για την πόλη. Όλοι οπτασιάζονται την πρωτεύουσα (να βρεθούν εκεί όπου επειδή τα μάτια είναι άπειρα κανείς δεν βλέπει, εκεί όπου συναντώνται οι φυλές και οι θρησκείες, εκεί όπου το παρόν σφιχταγκαλιάζεται με το μέλλον).

Έτσι βέβαια καθιερώθηκε -όχι άδικα- και ο τυχοδιωκτισμός που τοποθετούσε στα περιλάλητα αστικά κέντρα το νόημα της ζωής. Μονάχα στη μεγάλη πόλη μπορεί το πνεύμα να απλωθεί σε μεγάλους κυματισμούς και να μετατρέψει τις ιδέες των ατόμων σε άτρωτο καθεστώς. Συνεπώς δεν έχουν άδικο εκείνοι που φαντάζονται μια παγκόσμια κοσμόπολη, όπου όλοι θα κατοικούν και κανείς δεν θα είναι μετανάστης. Αν το κέντρο είναι παντού στον κόσμο, τι χρειάζονται τα ταξίδια; Η εποχή των γεωγραφικών ανακαλύψεων έχει οριστικά λήξει. Επιπλέον, κανείς δεν θα μπορεί πλέον να ρίξει μαύρη πέτρα πίσω του· αν παντού είναι Νέα Υόρκη, τότε τι «νέο» θα παρουσιάζει η «Υόρκη»;

Στην πρωτεύουσα των εκατομμυρίων ψυχών και των αμέτρητων νεκρών αναπέμπεται μια ανήκουστη προσευχή του πλήθους προς την ίδια την Ιστορία. Το νόημα της ζωής, όπως λένε οι Γερμανοί, είναι η ίδια η ζωή. Οι ίδιοι πάλι λένε ότι κάθε άνθρωπος κουβαλάει μέσα του ένα μυστικό που αν μαθευόταν θα τον έκανε μισητό σε όλους τους άλλους. Άρα το νόημα της πόλης είναι η ίδια η πόλη και το ακοινοποίητο μυστικό της είναι η ίδια της η ύπαρξη. Μεγαλείο και σήψη αυτονομούνται. Όλοι οι κοσμοπολίτες πεθαίνουν κάποτε, αλλά η πατρίδα τους παραμένει αθάνατη. Πηγή: www.lifo.gr

Δείτε ακόμη:

  • Kirk Douglas as Spartacus in Spartacus (1960)25 Απριλίου 2013 Ο κατά Χάουαρντ Φαστ Σπάρτακος και η κατά Μαρξ κατάργηση της δουλείας (4)
    Ο κατά Χάουαρντ Φαστ Σπάρτακος και η κατά Μαρξ κατάργηση της δουλείας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο «Σπάρτακος» του Φαστ είναι δημοφιλέστερος από το «Σπάρτακο» του […]
  • 9 Φεβρουαρίου 2018 Έθιμα βαρβάρων από τις αφηγήσεις του Ηρόδοτου (0)
    Έθιμα βαρβάρων από τις αφηγήσεις του Ηρόδοτου (αποσπάσματα) Ο Ηρόδοτος είδε και άκουσε για τα έθιμα πολλών λαών διαφορετικών από τον δικό του. Για έθιμα βαρβάρων –αυτών που βαρβαρίζανε, […]
  • 28 Δεκεμβρίου 2017 Ιστορία του Δυτικού Ρωμαϊκού κράτους από της εις Ιταλίαν εισβολής του Αττίλα μέχρι του 476 μ. Χ. (0)
    Ούτως η Ρώμη ειρηνικώς παραδοθείσα εις τας χείρας του φανερώς και επισήμως εις διαρπαγήν ερχομένου Βανδήλου ηγεμόνος, υπέστη φοβεράν λεηλασίαν διαρκέσασαν επί δύο ολόκληρους εβδομάδας. […]
  • Το νέο δεδομένο, που αφορά πλέον όλα τα σπίτια, είναι ότι οι Αθηναίοι κοιμούνται λίγο πολύ με ορθάνοιχτες πόρτες. Οι κλειδαριές δεν αντέχουν. Τα παράθυρα επίσης. Οι πόρτες ασφαλείας κατάντησαν παιχνιδάκι.14 Μαΐου 2013 Κωστής Παπαγιώργης – Ανοχύρωτη Πόλη (0)
    Κωστής Παπαγιώργης - Ανοχύρωτη Πόλη Η πόλη ξαφνικά έγινε εχθρική, σάπιο σανίδι, φάκα για μικρούς και μεγάλους. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Υπήρχε εποχή που τη βγάζαμε αλάνικα και […]
  • Απλοποιώντας υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι θεωρούμε «μεταμοντέρνα» τη δυσπιστία απέναντι στις μετααφηγήσεις.7 Σεπτεμβρίου 2016 Η μεταμοντέρνα κατάσταση (0)
    Το κριτήριο της λειτουργικότητας είναι τεχνολογικό, δεν αρμόζει για να κρίνουμε το αληθές και το ορθό. Άραγε η συναίνεση μπορεί να επιτευχθεί με συζητήσεις, όπως πρεσβεύει ο Habermas; Αυτό […]
  • Ο Κωστής Παπαγιώργης (πίσω) με τον ποιητή Γιάννη Πατίλη, εκδότη του περιοδικού «Πλανόδιον». Ο Παπαγιώργης είχε συνεργαστείμε το περιοδικό υπογράφοντας, με ψευδώνυμο, σημαντικά κριτικά κείμενα2 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Η αρχοντική μορφή των γραμμάτων (0)
    Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κωστής Παπαγιώργης ήταν μια από τις αρχοντικότερες μορφές των νεοελληνικών γραμμάτων, το σπάνιο κι ακριβοθώρητο εκείνο κράμα πολυμαθούς λόγιου, ακέραιου […]
  • Ανάγλυφο από τερακότα. Διακρίνονται: Πηνελόπη, Οδυσσέας, δεξιά, ως ξεσκούφωτος ζητιάνος, Τηλέμαχος, αριστερά από την Πηνελόπη, χωρίς γένια, Εύμαιος, καθισμένος κάτω και αριστερά πιθανότατα άλλος βοσκός. 460-450 π.Χ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης10 Ιανουαρίου 2017 Ι.Θ. Κακριδής: Η Γεωγραφία της Οδύσσειας (2)
    Για τον απλοϊκό αναγνώστη υπάρχει και ένας άλλος κίντυνος: Το έντυπο, σαν έντυπο και μόνο, και ας λέει ανυπόστατα πράγματα, ασκεί πάνω του μια πειστικότητα, που κανείς δεν τη φαντάζεται: […]
  • Οι Τρώες μεταφέρουν τον Δούρειο Ίππο εντός των τειχών. Πίνακας του 17ου αιώνα23 Φεβρουαρίου 2018 Τροία: μύθος και πραγματικότητα (0)
    Τροία: μύθος και πραγματικότητα Γράφει ο Σπύρος Μοσκόβου* Οποιος αυτές τις ημέρες βγαίνει από τον σιδηροδρομικό σταθμό της Στουτγάρδης μπαίνει χωρίς να το θέλει στη σκιά ενός θεόρατου […]
  • Ο Μπαρούχ Σπινόζα (Baruch Spinoza, 24 Νοεμβρίου 1632 - 21 Φεβρουαρίου 1677)22 Φεβρουαρίου 2014 Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας (0)
    Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας  Ο Μπαλταζάρ Τομάς αναλαμβάνει να ανανεώσει την ανάγνωση του φιλοσόφου. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Χωρίς τη συμβολή των συναισθημάτων η νόηση […]
  • Ο Σόλωνας είχε μοναδικές αρετές, μετριοπάθεια, συνείδηση του δικαίου, καθώς και ειλικρινή αγάπη για την πατρίδα. Solon, the wise lawgiver of Athens.16 Ιανουαρίου 2018 Κων. Παπαρρηγόπουλος: Σεισάχθεια. Η νομοθεσία του Σόλωνα (0)
    Η σεισάχθεια, λοιπόν, ήταν ίσως η σπουδαιότερη από τις νομοθετικές διατάξεις του Σόλωνα, όχι μόνο λόγω της επιείκειας και της δημόσιας τάξης που εξασφάλισε, αλλά γιατί, όπως θα εξηγήσουμε […]
  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Κωστής Παπαγιώργης3 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Περί θανάτου (0)
    Μολονότι όλη η νεκρή ανθρωπότητα το μαρτυράει εν χορώ, ο θάνατος παραμένει για τον άνθρωπο κάτι απαράδεκτο και ακατανόητο. Γενικά την κρυπτική της βαθύτητα η ζωή την οφείλει πιθανώς στο […]
  • Νίκος Εγγονόπουλος18 Σεπτεμβρίου 2016 Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» (0)
    Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας - Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» Του Κωστή Παπαγιώργη* Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ Όσοι είχαν στο παρελθόν την ευκαιρία να προβληματιστούν για την […]
  • Κωστής Παπαγιώργης11 Ιανουαρίου 2017 Κωστής Παπαγιώργης: «Όταν πασχίζει κανείς να εκφραστεί, το μέγιστο εμπόδιο είναι η παιδεία του.» (1)
    Εδώ άλλωστε φωλιάζει το πρόβλημα με την ερίτιμο αδελφότητα των εγγραμμάτων: δε γυρεύουν να εγκολπωθούν την όποια διδασκαλία τους, να την εκθέσουν στα κύματα της ζωής, τους αρκεί να γίνουν […]
  • Δούρειος ίππος. Giovanni Domenico Tiepolo, «The Building of the Trojan Horse»11 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Ο Τρωϊκός πόλεμος (0)
    Τα δύο αυτά σκήπτρα αφού ήνωσεν εις χείρας του ο Αγαμέμνων, υιός του Ατρέως, και έγινε συγχρόνως ισχυρότερος από τους άλλους κατά την ναυτικήν δύναμιν, κατώρθωσεν, όπως εγώ νομίζω, να […]
  • Αρχαίος Έλληνας οπλίτης17 Νοεμβρίου 2013 Ο Θουκυδίδης, η αποστασία της Λέσβου και η έννοια του προτεκτοράτου (5)
    Ο Θουκυδίδης, η αποστασία της Λέσβου και η έννοια του προτεκτοράτου Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Μετά το πέρας του χειμώνα που ολοκλήρωσε την τρίτη χρονιά του πελοποννησιακού πολέμου, «την […]
  • Ο Θουκυδίδης. Bust of Thucydides. 3rd c. BCE: Louvre Museum. Paris, France. ArtStor: Erich Lessing Culture and Fine Arts Archive26 Ιουνίου 2014 Ο Θουκυδίδης και το πραξικόπημα της ολιγαρχίας (0)
    Η δημοκρατία που παραπαίει ανάμεσα στην πολιτική διαφθορά και τον εφησυχασμό των πολιτών δεν είναι τίποτε άλλο από τον προθάλαμο της ολιγαρχίας. Γι’ αυτό η δημοκρατία είναι καθημερινή και […]
  • 2 Φεβρουαρίου 2014 Ο Θουκυδίδης, ο εμφύλιος στην Κέρκυρα και η έννοια της ιστορίας (0)
    Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα είναι αδύνατο να αντιμετωπιστεί ως γεγονός ξεκομμένο από τον υπόλοιπο αρχαιοελληνικό κόσμο. Κι αυτό γιατί η διαμάχη της Κέρκυρας με την Κόρινθο στάθηκε η […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.