26 Δεκεμβρίου 2018 at 00:27

Κωστής Παπαγιώργης: Εγγύτητα και απόσταση

από

 Εγγύτητα και απόσταση

Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης

Το παράδειγμα είναι πολύ γνωστό. Όταν τηλεφωνούμε σε κάποιο φίλο που βρίσκεται μακριά, στα Τρίκαλα ή στη Νέα Υόρκη, τίθεται ένα ζήτημα εγγύτητας και απόστασης που αίρει τη λογική ή χωρική ισχύ των δεδομένων. Ο οιοσδήποτε διαβάτης που με προσπερνά στον δρόμο είναι «κοντά μου», αντίθετα ο φευγάτος φίλος είναι μακριά «μου» – έτσι σκέφτεται ο κοινός νους.

Και όμως, ισχύει το αντίθετο. Το κοντινό και το μακρινό δεν μετράται με τη μεζούρα. Αν η μεζούρα αποφάσιζε για την απόσταση, τότε η συσκευή του τηλεφώνου που είναι κολλημένη στο αυτί μου θα πρέπει να θεωρείται εγγύτατη και ο άνθρωπος που μου μιλάει από την άλλη άκρη του σύρματος απόμακρος.

Λέμε «κλειστό» πρόσωπο, εννοώντας κάποιον που δεν «ανοίγεται» σε ξένους, άφιλους, εχθρούς ή παρατρεχάμενους. Αντίθετα, μιλάμε για «ανοιχτοπρόσωπο» άνθρωπο όταν η μορφή παραμένει σκοπίμως ξεκλείδωτη, χωρίς να φοβάται την εγγύτητα ή την οιαδήποτε επίθεση.
Λέμε «κλειστό» πρόσωπο, εννοώντας κάποιον που δεν «ανοίγεται» σε ξένους, άφιλους, εχθρούς ή παρατρεχάμενους. Αντίθετα, μιλάμε για «ανοιχτοπρόσωπο» άνθρωπο όταν η μορφή παραμένει σκοπίμως ξεκλείδωτη, χωρίς να φοβάται την εγγύτητα ή την οιαδήποτε επίθεση.

Εντούτοις, η ζωή η ίδια γνωρίζει από ένστικτο ότι υπεράνω ωκεανών, οροσειρών και μυριάδων ανθρώπων η φωνή του άλλου «σκάει» μέσα στην ακοή μου ως το πλέον εγγύτατο. Εξού και το όμορφο: «από μακριά τον χαιρετά κι από κοντά του λέει»!

Η απόσταση κατάγεται από το «αφίστημι», απομακρύνομαι, γι’ αυτό απασχολεί τις κοινωνικές θεωρίες του «φίλου» και του «εχθρού». Με λίγη προσοχή τη διαπιστώνουμε στους δρόμους της Αθήνας, όπου η παρουσία ξένων αποτελεί πλέον καθημερινό θέαμα.   Πόσο κοντά βρισκόμαστε στους μαύρους που πωλούν σι ντι και ξύλινα αγαλματίδια; Πόσο κοντά στους Ασιάτες που, παρατεταγμένοι στην Αιόλου, ανεμίζουν κεντημένα τραπεζομάντηλα ή εκθέτουν αναπτήρες-γίγαντες και αυτοκίνητα ποδηλατάκια για παιδιά; Ουσιαστικά, δυο βήματα. Και όμως.

Χωρίς να το πολυσυνειδητοποιούμε, ο «μαύρος» έρχεται από πολύ μακριά και παραμένει μακριά· το χρώμα, η ομιλία, η ανένταχτη κοινωνικά θέση του, η στρωματσάδα των εμπορευμάτων καταμεσής του πεζοδρομίου δεν του επιτρέπουν να πλησιάσει. Μας απευθύνεται, παρότι τα πόδια του πατούν «ακόμη» Αφρική.

Ο οιοσδήποτε διαβάτης που με προσπερνά στον δρόμο είναι «κοντά μου», αντίθετα ο φευγάτος φίλος είναι μακριά «μου» – έτσι σκέφτεται ο κοινός νους. Και όμως, ισχύει το αντίθετο.  

Η πόρτα, όπως ξέρουμε, κλειδώνει απέξω και από μέσα. Απέξω κλείνουμε τους ξένους, τους κλέφτες, τους διαρρήκτες και τους κακοποιούς. Από μέσα προστατεύουμε τον εαυτό μας, την οικογένεια, το έχει μας και το σπίτι ως ηθική διάσταση.

Υπ’ αυτή την έννοια, το κοντινό και το μακρινό, το οικείο και το ανοίκειο συμπλέκονται με αποκλειστικά εσωτερικό τρόπο, αγνοώντας τις εμπράγματες συνθήκες.

Το ίδιο δεν συμβαίνει με τα πρόσωπα; Λέμε «κλειστό» πρόσωπο, εννοώντας κάποιον που δεν «ανοίγεται» σε ξένους, άφιλους, εχθρούς ή παρατρεχάμενους. Αντίθετα, μιλάμε για «ανοιχτοπρόσωπο» άνθρωπο όταν η μορφή παραμένει σκοπίμως ξεκλείδωτη, χωρίς να φοβάται την εγγύτητα ή την οιαδήποτε επίθεση.

Ακολουθώντας αυτό το παιχνίδι του κοντά και του μακριά, μπορούμε -σακάτικα έστω- να σκεφτούμε λιγάκι και το ζήτημα της απόστασης και της εγγύτητας του εγώ από ή προς τον εαυτό του.

Εδώ τα δεδομένα αλλάζουν συναρπαστικά, διότι δεν έχουμε να κάνουμε με εξωτερικότητα. Δεν συναντάμε τον εαυτό μας· δεν τον εγκαταλείπουμε· δεν τηρούμε αποστάσεις· δεν τον εχθρευόμαστε· δεν τον αναζητούμε μέσα στο πλήθος. Μεταφορικά, βέβαια, όλα τούτα ισχύουν. Η παιδαγωγική πασχίζει να γνωρίσει το παιδί τον εαυτό του. Η μαιευτική λέει πολλά για την αυτογνωσία. Και βέβαια ο πάσα ένας διερωτάται: είναι δυνατόν να είμαι κάτι και να μην το γνωρίζω;

Στην περίπτωση των ασθενειών, η εγγύτητα και η απόσταση παίζουν χοντρό παιχνίδι. Έχω ένα πονάκι στο στομάχι· κάθε φορά που σηκώνομαι απότομα με πιάνει ζαλάδα· τα μάτια μου βλέπουν αστεράκια και θαμπάδες. Χάνω συνεχώς βάρος. Τι να ‘ναι άραγε;

Το περίεργο είναι ότι πάμε στον γιατρό με άκρα φυσικότητα. Του παραδίδουμε το σώμα μας -το πλέον οικείο γνώρισμά μας- για να μας το επιστρέψει «πακέτο» με ασφαλή διάγνωση. Πόσο λοιπόν απέχει από μας και πόσο κοντά βρίσκεται στον γιατρό;

Με την εισαγωγή στο νοσοκομείο, τα σούρτα φέρτα των θεραπευτών και των νοσοκόμων, την ατμόσφαιρα του επείγοντος συμβάντος, έχουμε τη διαρκή εντύπωση ότι ασχολούνται με μας αλλά όχι ακριβώς με ‘μας. Είμαι εγώ, εσωτερικό και αυτόνομο, μόνο που ατυχώς το σώμα μου με προδίδει κάθε τόσο. Άρα, ο γιατρός μπορεί να ασχοληθεί με το «εξωτερικό» του εαυτού μου, τη σωματικότητά μου, χωρίς να πολυνοιάζεται για τον εαυτό μου. Άλλωστε, δεν ισχύει τάχα η σκέψη ότι οι γιατροί ασχολούνται με «ασθένειες» και όχι με «ασθενείς»;

Η μεγάλη πλάκα -και η πλέον επώδυνη- ξεσπάει όταν κάποιος πηγαίνει στον ψυχαναλυτή. Εκεί δεν υπάρχουν χειρουργεία και νοσοκόμες, αιμοδοσίες και αποκοπές μελών. Ο γιατρός, αυτήν τη φορά, δεν αγγίζει το σώμα. Πάει κατευθείαν στην ψυχή. Σε βάζει να μιλάς για τη ζωή σου και για τα όνειρά σου, θεωρώντας σε απλό -και απόμακρο- θεατή των βιωμάτων σου. Εσύ ζεις κάτι που δεν καταλαβαίνεις κι αυτός ερμηνεύει κάτι που δεν έζησε.

Πέρα από τη θεραπεία και τα ξινά σταφύλια, το σκληρό μάθημα του ψυχαναλυόμενου αφορά τη διαπίστωση ότι το εγώ -παρά τη διατυμπανιζόμενη αυτονομία του- ενδέχεται να απέχει πόρρω από την αυτής βασιλική υψηλότητα τον εαυτό του. Μάλιστα, ο ψυχισμός του μιλάει συνθηματική γλώσσα, είναι μεταμφιεσμένος, στέλνει ξενόγλωσσα ονειρικά γράμματα, όντας ξένος και οικείος εν ταυτώ, άρα μόνο με τη μεσίτευση δραγουμάνου θα μπορούσε να πιάσει κάβο με τον εαυτό του.

Το «μακριά» μας βοηθά να φτάσουμε κάποτε, το «κοντά», αντίθετα, μας απομακρύνει.

Πηγή: www.lifo.gr

Δείτε ακόμη:

  • Απλοποιώντας υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι θεωρούμε «μεταμοντέρνα» τη δυσπιστία απέναντι στις μετααφηγήσεις.7 Σεπτεμβρίου 2016 Η μεταμοντέρνα κατάσταση (0)
    Το κριτήριο της λειτουργικότητας είναι τεχνολογικό, δεν αρμόζει για να κρίνουμε το αληθές και το ορθό. Άραγε η συναίνεση μπορεί να επιτευχθεί με συζητήσεις, όπως πρεσβεύει ο Habermas; Αυτό […]
  • Το νέο δεδομένο, που αφορά πλέον όλα τα σπίτια, είναι ότι οι Αθηναίοι κοιμούνται λίγο πολύ με ορθάνοιχτες πόρτες. Οι κλειδαριές δεν αντέχουν. Τα παράθυρα επίσης. Οι πόρτες ασφαλείας κατάντησαν παιχνιδάκι.14 Μαΐου 2013 Κωστής Παπαγιώργης – Ανοχύρωτη Πόλη (0)
    Κωστής Παπαγιώργης - Ανοχύρωτη Πόλη Η πόλη ξαφνικά έγινε εχθρική, σάπιο σανίδι, φάκα για μικρούς και μεγάλους. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Υπήρχε εποχή που τη βγάζαμε αλάνικα και […]
  • Ο Κωστής Παπαγιώργης (πίσω) με τον ποιητή Γιάννη Πατίλη, εκδότη του περιοδικού «Πλανόδιον». Ο Παπαγιώργης είχε συνεργαστείμε το περιοδικό υπογράφοντας, με ψευδώνυμο, σημαντικά κριτικά κείμενα2 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Η αρχοντική μορφή των γραμμάτων (0)
    Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κωστής Παπαγιώργης ήταν μια από τις αρχοντικότερες μορφές των νεοελληνικών γραμμάτων, το σπάνιο κι ακριβοθώρητο εκείνο κράμα πολυμαθούς λόγιου, ακέραιου […]
  • Ο Μπαρούχ Σπινόζα (Baruch Spinoza, 24 Νοεμβρίου 1632 - 21 Φεβρουαρίου 1677)22 Φεβρουαρίου 2014 Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας (0)
    Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας  Ο Μπαλταζάρ Τομάς αναλαμβάνει να ανανεώσει την ανάγνωση του φιλοσόφου. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Χωρίς τη συμβολή των συναισθημάτων η νόηση […]
  • Κωστής Παπαγιώργης3 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Περί θανάτου (0)
    Μολονότι όλη η νεκρή ανθρωπότητα το μαρτυράει εν χορώ, ο θάνατος παραμένει για τον άνθρωπο κάτι απαράδεκτο και ακατανόητο. Γενικά την κρυπτική της βαθύτητα η ζωή την οφείλει πιθανώς στο […]
  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Νίκος Εγγονόπουλος18 Σεπτεμβρίου 2016 Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» (0)
    Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας - Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» Του Κωστή Παπαγιώργη* Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ Όσοι είχαν στο παρελθόν την ευκαιρία να προβληματιστούν για την […]
  • Κωστής Παπαγιώργης11 Ιανουαρίου 2017 Κωστής Παπαγιώργης: «Όταν πασχίζει κανείς να εκφραστεί, το μέγιστο εμπόδιο είναι η παιδεία του.» (1)
    Εδώ άλλωστε φωλιάζει το πρόβλημα με την ερίτιμο αδελφότητα των εγγραμμάτων: δε γυρεύουν να εγκολπωθούν την όποια διδασκαλία τους, να την εκθέσουν στα κύματα της ζωής, τους αρκεί να γίνουν […]
  • Η μουσική στην αρχαία Ελλάδα από την 3η έως την 1η χιλιετία16 Απριλίου 2016 Η μουσική στην αρχαία Ελλάδα από την 3η έως την 1η χιλιετία (0)
    Το σημαντικότερο και το διασημότερο πνευστό όργανο των Ελλήνων ήταν ο δίαυλος. Είτε μαζί με τη φωνή (αυλωδία) είτε μόνος του (αυλητική) έπαιξε ξεχωριστό ρόλο στην κοινωνική ζωή, τις […]
  • Ο Γιώργος Καφετζίδης, πιο γνωστός με το χαϊδευτικό του «ΤΖΟΤΖΟΣ» (στο κέντρο)19 Δεκεμβρίου 2017 Λαϊκές ιστορίες της Θεσσαλονίκης: Ο Τζότζος και η δόξα της άνω πόλης (0)
    Για δεκαετίες ήταν η κορυφή στη μυθολογία της Μικρής Θεσσαλονίκης («Κιουτσούκ Σελανίκ» έλεγαν οι Οθωμανοί την Άνω Πόλη), αυτός κρατούσε τα σκήπτρα. Η παρουσία του και το γλεντοκομείο του, […]
  • Επιβλήθηκε η σε τακτό χρόνο δημόσια προσευχή16 Απριλίου 2016 Ποιος ήταν ο Μωάμεθ; (1)
    Στα μάτια των υποστηρικτών του φάνταζε ως ένας άνθρωπος που αρχικά αναζητούσε την αλήθεια, στη συνέχεια σάστισε από την εξουσία που του ανατέθηκε από τον ουρανό και ανυπομονούσε να […]
  • Το AK-47 ή Καλάσνικωφ είναι πυροβόλο επιθετικό τυφέκιο πιέσεως αερίων με επιλογέα βολής που δέχεται φυσίγγια 7.62×39mm. Αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στη Σοβιετική Ένωση από τον Μιχαήλ Τιμοφέγεβιτς Καλάσνικωφ.29 Μαΐου 2017 Κωστής Παπαγιώργης: Συντριπτικά όπλα, νηφάλιοι εφευρέτες (0)
    Μικροσκοπικός στο σώμα, αλλά ιδιοφυής παρά το γεγονός ότι δεν τελείωσε το σχολείο, ο Καλάσνικοφ στρατολογήθηκε στον κόκκινο στρατό ως μηχανικός τεθωρακισμένων και κατόπιν ως […]
  • χιόνι στη Χαλκιδική14 Ιανουαρίου 2017 Από τη φωτισμένη Χαλκιδική, ατενίζοντας τον Όλυμπο! (0)
    Χωρίς να ξεχνώ τους συντοπίτες μου, γράφω άλλωστε συχνά γι’ αυτούς, καθώς «η Χαλκιδική είναι μία», βλέπω στις ορεινές πλαγιές του βουνού των θεών, τους σύγχρονους μικρούς ή μεγάλους […]
  • Πόντιοι μαχητές, στις αρχές του 20ου αιώνα20 Φεβρουαρίου 2016 Ομηρικές λέξεις στην Ποντιακή διάλεκτο (2)
    Ο Όμηρος δεν αναφέρει πουθενά τον όρο Πόντος ή Εύξεινος Πόντος. Αντίθετα, αναφέρονται διάφορες εθνότητες του Πόντου, οι οποίες φυσικά στην αναμέτρηση τάχθηκαν στο πλευρό των Τρώων για […]
  • Η πεποίθηση ότι η ευτυχία είναι υπόθεση καθαρά προσωπική είναι η αντίληψη της ατομικότητας, που δεν οφείλει να σχετιστεί με τους άλλους παρά μόνο σε επίπεδο διασφάλισης των καθημερινών αναγκών.14 Μαΐου 2016 Ο Αριστοτέλης και η έννοια της ευτυχίας (1)
    Φυσικά, ο λόγος και η συνήθεια μπορούν να διαμορφωθούν από το κοινωνικό περιβάλλον, η φύση, όμως, όχι. Με άλλα λόγια, για τον Αριστοτέλη, ο άνθρωπος και γεννιέται και γίνεται. Η φύση είναι […]
  • «Η μετανάστευση και η φτώχεια είναι αδιαμφισβήτητα οι δύο πιο επώδυνες συνέπειες που βιώνει μια κοινωνία σε συνθήκες παρατεταμένης κρίσης»2 Ιουλίου 2016 Το τρίτο μεταναστευτικό κύμα των Ελλήνων (0)
    Στο διάστημα των τελευταίων 100 ετών, η χώρα έχει γνωρίσει άλλες δύο ίδιες φάσεις και από τη συγκριτική μελέτη τους προκύπτουν τρία βασικά χαρακτηριστικά. Και οι τρεις α) έχουν μεγάλη […]
  • Ο Ερανιστής στο Πρώτο Πρόγραμμα (συνέντευξη-συζήτηση)23 Μαΐου 2017 Ο Ερανιστής στο Πρώτο Πρόγραμμα (συνέντευξη-συζήτηση) (0)
    Στις 22 Μαΐου 2017, ο Δημήτρης Τζήκας, διαχειριστής του Ερανιστή, ήταν καλεσμένος στην εκπομπή Athens Calling του Πρώτου Προγράμματος, με παρουσιαστή τον Περικλή […]
  • ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος1 Αυγούστου 2016 Αλαμπουρνέζικα, η γλώσσα των κουλτουριάρηδων (0)
    Καταλαβαίνετε λοιπόν τι σύγχυση δημιουργείται όταν κάποιος δεν ελέγχει τα λόγια του; Θέλει να πει ότι ο ζωγράφος προσπαθεί να βγάλει τον χρόνο έξω από το έργο του και για να το πει αυτό […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.