15 Δεκεμβρίου 2018 at 15:29

Κωστής Παπαγιώργης: Όπου όχι, γράφε ναι!

από

Όπου όχι, γράφε ναι! 

Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης

Καθημερινά σχεδόν, θέλουμε δεν θέλουμε, γινόμαστε ψευδοψυχογιατροί παρακολουθώντας τις αρνήσεις των άλλων. Βγήκε ποτέ άνθρωπος στο γυαλί –πολιτικός, τραγουδιστής, μοντέλο– και να μην πει τη φοβερή φράση: «δεν το λέω βέβαια επειδή ο x είναι μπροστά αλλά διότι το πιστεύω», «μη σκεφτείτε ότι έχω τίποτα με τον άνθρωπο, απλώς αυτή είναι η γνώμη μου», «το μόνο που μισώ είναι το ψέμα, να μην μπορείς να κοιτάξεις τον άλλον στα μάτια» κτλ. κτλ. Τρόπος του λέγειν, θα έλεγε κανείς, ελιγμοί και ψευτομασκαρέματα σαν κι αυτά που δοκιμάζουμε διαρκώς ενώπιον και εν απουσία των άλλων. Εντέλει τι κοστίζει μια άρνηση, μια αρνησούλα που βοηθάει τον ομιλητή και ενίοτε τον ακροατή; Τίποτα. Μόνο που αυτό το τίποτα –σαν τα πλαγιόριζα φυτά– πάει του μάκρους, γιατί είναι σαν δίπατη βαλίτσα.

Ο ομιλητής, καλόπιστος ή κακόπιστος αδιάφορο, προδίδει μιαν αδυναμία. Δεν είναι σε θέση να αναλάβει την ευθύνη σύνολου του εαυτού του. Άρα μόνο υπό όρους μπορεί να παίξει το παιχνίδι της διυποκειμενικότητας.
Ο ομιλητής, καλόπιστος ή κακόπιστος αδιάφορο, προδίδει μιαν αδυναμία. Δεν είναι σε θέση να αναλάβει την ευθύνη σύνολου του εαυτού του. Άρα μόνο υπό όρους μπορεί να παίξει το παιχνίδι της διυποκειμενικότητας.

Όποιος μιλάει κρύβεται. Αυτό θέλει τουλάχιστον. Τα λόγια δεν είναι παράθυρα που ανοίγουν για να δούμε, παρά παρελκυστικές κινήσεις. Κάθε φράση, εκτός από απάτη, είναι και χορευτική κίνηση, αληθινό μιμόδραμα όπου, χαμένο ή κερδισμένο, το νόημα δεν ανήκει σε κανέναν. Τυχαία μήπως έλεγαν οι παλιοί ότι όποιος μιλάει πολύ θέλει να ξεγελάσει; Αυτό που πιθανότατα δεν υποψιάζονταν είναι ότι ο ομιλητής δεν ξεγελάει μόνο τον άλλον – αλλά κυρίως τον εαυτό του. Πώς είναι δυνατόν να ξεκινάει με άρνηση όταν αυτό που αρνείται είναι αυτός ο ίδιος, που τον κλείνει σε ένα κουτί (χωρίς πάτο) και όταν τον ξανασυναντήσει επαναλαμβάνει την ίδια ρητορική κίνηση; Ουσιαστικά ομολογεί ότι μόνο αν του επιτρέψουν να ξεφύγει από ένα μέρος του εαυτού του θα τους προσφέρει το υπόλοιπο.    

Και το υπόλοιπο τι είναι; Μπορεί να ζήσει χωρίς το άλλο, ή μήπως συνδέεται σκοτεινά με το αποποιηθέν; Ο ομιλητής, καλόπιστος ή κακόπιστος αδιάφορο, προδίδει μιαν αδυναμία. Δεν είναι σε θέση να αναλάβει την ευθύνη σύνολου του εαυτού του. Άρα μόνο υπό όρους μπορεί να παίξει το παιχνίδι της διυποκειμενικότητας. Όπως στολιζόμαστε προτού βγούμε από το κατώφλι του σπιτιού μας, παρόμοια και τα λόγια –καλλυντικά πρώτης γραμμής– επέχουν θέση πλαστής μουτσούνας. Τα «δεν» πολλαπλασιάζονται σαν μικρόβια. Δεν είμαι ρατσιστής, δεν είμαι μκρόψυχος, δεν είμαι (αυτό που σκέφτεστε, είμαι αυτό που σκέπτομαι εγώ).

Επ’ αυτού οι ψυχαναλυτές στήνουν μέγα πάρτι. Η επιθυμία είναι τετραπέρατη στη μασκαράτα. Κάθε φορά που ο συνομιλητής μας συνάγει ένα επικίνδυνο συμπέρασμα, απαντάμε: όχι δεν το σκέφτηκα αυτό, ούτε καν μου πέρασε από το νου. Οσάκις ο ασθενής αποποιείται κάτι, ο ψυχαναλυτής ξέρει ότι εκεί υπάρχει «ψωμί». Πράγματι, όπου ο αναλυόμενος προφασίζεται ότι λείπει, χτυπάει η κουδούνα της παρουσίας του. Εκεί είναι, κι ας μην μπορεί να το αποδεχτεί. Όσο ανθίσταται τόσο αποδεικνύει ότι η άρνηση είναι άκυρη. Ουσιαστικά ομολογεί ακούσια ότι δεν θέλει να τον ψάξουμε πίσω από την άρνησή του, αλλά μόνο στις καταφάσεις του. Παραδέχεται δηλαδή ότι όσο αρνείται –εμμανώς ενίοτε– τόσο αποδέχεται ότι το αποποιηθέν είναι βαρύ φορτίο που αδυνατεί να σηκώσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο αρνούμενος είναι απολύτως ανυποψίαστος έναντι στην άρνησή του. Αισθάνεται πιθανώς ότι η άρνηση τον προστατεύει, ότι είναι μια κλειστή πύλη που τον σώζει από κάτι που δεν θα ήθελε να το δει κατά πρόσωπο. Όποιος ενδιαφέρεται ειδικά για τον φροϋδο-λακανισμό μπορεί να διαβάσει τον Άνθρωπο με τα ποντίκια, το άρθρο για την «αποποίηση» και βέβαια τα τρία άρθρα στα Γραπτά, όπου σχολιάζεται η εισήγηση του εγελιανού Ζαν Ιπολίτ. Στον παράδρομο πάντως έχουμε τη δυνατότητα να ψευτοφιλοσοφήσουμε για το ρόλο της άρνησης στην καθημερινή ζωή.

Όταν λέμε «μη φαντάζεστε ότι έχω τίποτα μαζί σας, αλλά…», στην πραγματικότητα ομολογούμε ότι πράγματι κάτι έχουμε εναντίον «σας». Η άρνηση δηλαδή, δίκην κυανόκρανης ειρηνευτικής δυνάμεως, μας επιτρέπει (και μας ευεργετεί) να είμαστε εκεί που δεν δηλώνουμε παρόντες, και πιο σωστά, να παρουσιάζουμε αυτό που είμαστε με τον τρόπο του δεν είμαστε. Πιο σκουληκιάρικα, κάθε αποποίηση αποδέχεται εν κρυπτώ ότι το «οχληρό» ζήτημα υπάρχει και μακροημερεύει. Τον ναρκισσισμό όσο τον αρνούμαστε τόσο σοβεί και τραυματίζεται. Συνάμα το αποποιηθέν δεν καταργείται. Δεν το πετάμε στον κάλαθο των αχρήστων σαν ξεθυμασμένη μπαταρία. Το διατηρούμε περιέργως πως με το «δεν» του.

Αλλά και η κατάφαση δεν είναι τόσο αθώα όσο θέλει να δείχνει. Όταν βεβαιώνουμε κάποιον για την ειλικρίνεια ή για την ανιδιοτέλειά μας, τι άλλο κάνουμε από το να παρουσιάζουμε καταφατικά κάτι που δεν ισχύει; Είναι σαν να λέμε: υποψιάζεστε ότι είμαι λαμόγιο ή απατεωνίσκος, αλλά «δεν είμαι» αυτό που νομίζετε. Στις αρετές καταφάσκουμε ενώ στα κουσούρια αρνούμαστε. Ποια είναι η διαφορά; Αν ισχύει ότι με το άκουσμα του «όχι» πρέπει να σημειώνουμε «ναι», τότε με το άκουσμα του «ναι» θα πρέπει να σημειώνουμε «όχι». Τόση διπλωματία το εγώ; Τόση παραβατικότητα; Αν φανταζόμαστε το εγώ σαν μυθικό τέρας που αποσύρεται στα βάθη του εαυτού του και εξυφαίνει δολοπλοκίες, πλανιόμαστε. Δεν έχει καμιάν ενότητα, δεν μπορεί να δει ούτε να αποδεχτεί τον εαυτό του. Στην ουσία δεν τον ξέρει. Απλώς τον υποφέρει. Ζει σε ένα μικρό κατάλυμα με πανάκριβο νοίκι – και βαθύ υπόγειο.

Πηγή: www.lifo.gr

Δείτε ακόμη:

  • Κωστής Παπαγιώργης3 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Περί θανάτου (0)
    Μολονότι όλη η νεκρή ανθρωπότητα το μαρτυράει εν χορώ, ο θάνατος παραμένει για τον άνθρωπο κάτι απαράδεκτο και ακατανόητο. Γενικά την κρυπτική της βαθύτητα η ζωή την οφείλει πιθανώς στο […]
  • Κωστής Παπαγιώργης11 Ιανουαρίου 2017 Κωστής Παπαγιώργης: «Όταν πασχίζει κανείς να εκφραστεί, το μέγιστο εμπόδιο είναι η παιδεία του.» (1)
    Εδώ άλλωστε φωλιάζει το πρόβλημα με την ερίτιμο αδελφότητα των εγγραμμάτων: δε γυρεύουν να εγκολπωθούν την όποια διδασκαλία τους, να την εκθέσουν στα κύματα της ζωής, τους αρκεί να γίνουν […]
  • Το νέο δεδομένο, που αφορά πλέον όλα τα σπίτια, είναι ότι οι Αθηναίοι κοιμούνται λίγο πολύ με ορθάνοιχτες πόρτες. Οι κλειδαριές δεν αντέχουν. Τα παράθυρα επίσης. Οι πόρτες ασφαλείας κατάντησαν παιχνιδάκι.14 Μαΐου 2013 Κωστής Παπαγιώργης – Ανοχύρωτη Πόλη (0)
    Κωστής Παπαγιώργης - Ανοχύρωτη Πόλη Η πόλη ξαφνικά έγινε εχθρική, σάπιο σανίδι, φάκα για μικρούς και μεγάλους. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Υπήρχε εποχή που τη βγάζαμε αλάνικα και […]
  • Απλοποιώντας υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι θεωρούμε «μεταμοντέρνα» τη δυσπιστία απέναντι στις μετααφηγήσεις.7 Σεπτεμβρίου 2016 Η μεταμοντέρνα κατάσταση (0)
    Το κριτήριο της λειτουργικότητας είναι τεχνολογικό, δεν αρμόζει για να κρίνουμε το αληθές και το ορθό. Άραγε η συναίνεση μπορεί να επιτευχθεί με συζητήσεις, όπως πρεσβεύει ο Habermas; Αυτό […]
  • Ο Κωστής Παπαγιώργης (πίσω) με τον ποιητή Γιάννη Πατίλη, εκδότη του περιοδικού «Πλανόδιον». Ο Παπαγιώργης είχε συνεργαστείμε το περιοδικό υπογράφοντας, με ψευδώνυμο, σημαντικά κριτικά κείμενα2 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Η αρχοντική μορφή των γραμμάτων (0)
    Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κωστής Παπαγιώργης ήταν μια από τις αρχοντικότερες μορφές των νεοελληνικών γραμμάτων, το σπάνιο κι ακριβοθώρητο εκείνο κράμα πολυμαθούς λόγιου, ακέραιου […]
  • Ο Μπαρούχ Σπινόζα (Baruch Spinoza, 24 Νοεμβρίου 1632 - 21 Φεβρουαρίου 1677)22 Φεβρουαρίου 2014 Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας (0)
    Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας  Ο Μπαλταζάρ Τομάς αναλαμβάνει να ανανεώσει την ανάγνωση του φιλοσόφου. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Χωρίς τη συμβολή των συναισθημάτων η νόηση […]
  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Νίκος Εγγονόπουλος18 Σεπτεμβρίου 2016 Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» (0)
    Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας - Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» Του Κωστή Παπαγιώργη* Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ Όσοι είχαν στο παρελθόν την ευκαιρία να προβληματιστούν για την […]
  • Δεν χρειάζονται παρεκτροπές, αρκεί η τήρηση λίγων απλών κανόνων7 Ιουνίου 2014 Πώς να κερδίσετε κάθε επιχειρηματολογία (2)
    Θα επιχειρήσουμε εδώ να βρούμε τεχνάσματα για να βγαίνουμε από πάνω σε κάθε διαφωνία που μπορεί να συμμετέχουμε και να βγούμε από τη δύσκολη θέση όταν δεν έχουμε γνώσεις ή ικανότητες για […]
  • Ανθρωπάκια LEGO21 Αυγούστου 2013 Το σχολείο και ο κατακερματισμός της γνώσης (3)
    Το σχολείο και ο κατακερματισμός της γνώσης Γράφει ο Ερανιστής* Είναι εμπειρικά διαπιστωμένο ότι σε πολλά πανεπιστημιακά ιδρυμάτα του λεγόμενου δυτικού κόσμου τείνει να επικρατήσει η […]
  • Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας6 Ιουνίου 2013 Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας (2)
    Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το μυθιστόρημα «1984» του Τζωρτζ Όργουελ κυκλοφόρησε στο κοινό το 1949. Η θύελλα που προκάλεσε ήταν τόσο […]
  • Σίδνεϊ της Αυστραλίας30 Αυγούστου 2013 Δημόσιος χώρος, αισθητική και ποιότητα ζωής (0)
    ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΧΩΡΟΣ, ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΟ ΣΙΔΝΕΪ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ, Η ΟΠΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΕΣ ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ  Του Γιάννη Κύρκου Αικατερινάρη αρχιτέκτονα Ο δημόσιος χώρος για να […]
  • Αν ο άνθρωπος, ως είδος, δεν είχε εγωισμό, ενδεχομένως δε θα επιβίωνε. Ο άνθρωπος πρέπει να αγαπάει τον εαυτό του: «Διότι η αγάπη κάθε ανθρώπου προς τον εαυτό του είναι πράγμα φυσικό και όχι μάταιο».6 Νοεμβρίου 2014 Ο Αριστοτέλης και το ζήτημα της ιδιοκτησίας (3)
    Ο Αριστοτέλης στο δεύτερο βιβλίο των «Πολιτικών» ξεκαθαρίζει την εκ διαμέτρου αντίθεσή του προς τις περί κοινοκτημοσύνης απόψεις του Πλάτωνα (για την τάξη των φυλάκων), όπως διατυπώνονται […]
  • Το ΚΕΘΕΑ, όπως το ήξεραν τα μέλη, οι εργαζόμενοι κι η ελληνική κοινωνία, κινδυνεύει με κατάργηση!30 Αυγούστου 2013 Να πεθαίνεις στα 30; (0)
    Να πεθαίνεις στα 30; Γράφει ο Θανάσης Τζιούμπας, προέδρος του συλλόγου εργαζομένων ΚΕΘΕΑ* Τριάντα χρόνια μετά την λειτουργία της πρώτης θεραπευτικής κοινότητας στην πατρίδα μας, οι […]
  • Ο Αλμπέρ Καμύ (Albert Camus, 7 Νοεμβρίου 1913 - 4 Ιανουαρίου 1960) ήταν Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας9 Μαΐου 2014 Ο Καμύ, ο Σίσυφος και το παράλογο (0)
    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διαπίστωση του Αλμπέρ Καμύ «Πρέπει να φανταστούμε το Σίσυφο ευτυχισμένο» είναι, τουλάχιστον εξ’ αρχής, εντελώς παράλογη. Ο Σίσυφος είναι ο μυθολογικός ήρωας […]
  • Το φίδι που τους κλώσησε26 Σεπτεμβρίου 2013 Το φίδι που τους κλώσησε (0)
    Το φίδι που τους κλώσησε Γράφει ο ΚΙΜΠΙ* Μπα; Εκπλήσσεσθε που οι χρυσαυγίτες έκαναν πρόβες στο Πέραμα και στο Κερατσίνι για τις «νύχτες κρυστάλλων» του μέλλοντός μας; Εξοργίζεστε […]
  • Σε πρώτο στάδιο οι διευθυντές οφείλουν να οργανώσουν την πρώτη συνάντηση με τους νέους εκπαιδευτικούς στο χώρο του οργανισμού16 Σεπτεμβρίου 2014 Σχέδιο ομαλής ένταξης εκπαιδευτικών (0)
    To ζήτημα της επαγγελματικής ανάπτυξης και ενδυνάμωσης των εκπαιδευτικών συνιστά πάγιο αίτημα στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου η ταχύτητα των οικονομικών, κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών […]
  • Ο Καρλ Μαρξ στο χρονικό μιας δικτατορίας30 Σεπτεμβρίου 2013 Ο Καρλ Μαρξ στο χρονικό μιας δικτατορίας (0)
    Ο Καρλ Μαρξ στο χρονικό μιας δικτατορίας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές            Το κείμενο του Μαρξ «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» θεωρείται κλασικό, όχι μόνο ως πολιτική […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.