6 Δεκεμβρίου 2018 at 01:44

Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600 ως το 1100 π.Χ.). Ο Μυκηναϊκός κόσμος

από

Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600 ως το 1100 π.Χ.). Ο Μυκηναϊκός κόσμος

Γράφει ο Νικόλαος Καλτσάς

Οι κοινωνίες του ελλαδικού χώρου, αγροτικού κατεξοχήν χαρακτήρα, γύρω στα μέσα του 16ου αι. π.Χ. αρχίζουν να παίρνουν νέα μορφή. Η τομή με το παρελθόν είναι αποφασιστική καθώς η αγάπη για το κυνήγι και τον πόλεμο με την εισαγωγή του πολεμικού άρματος επιφέρει σημαντικές κοινωνικές αλλαγές. Πάνω από το στρώμα των απλών πολιτών εμφανίζεται μια αριστοκρατική τάξη, που ζει μέσα σε δυνατές ακροπόλεις, μακριά από τον αγροτικό πληθυσμό και έχει ως ιδανικά τους ηρωικούς αγώνες και την πλούσια ζωή μέσα στην αυλή. Η τάξη αυτή των ηγεμόνων, που πιθανότατα προέρχεται από πληθυσμούς οι οποίοι θεωρείται ότι μετανάστευσαν στον ελληνικό χώρο γύρω στο 2000 π.Χ. και αποκαλούνται στα έπη του Ομήρου Αχαιοί, αναπτύσσει σχέσεις με την Κρήτη, επηρεάζεται από τον μινωικό τρόπο ζωής (θρησκεία, διοίκηση, μόδα), εισάγει προϊόντα, νέες τεχνικές, αλλά και ιδέες στη νέα κοινωνική και οικιστική οργάνωση του ελλαδικού χώρου.

Χρυσή νεκρική προσωπίδα, γνωστή και ως προσωπίδα του Αγαμέμνονα». 16ος αιώνας π.χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Αθήνα. A golden face mask, also known as the mask of Agamemnon. " 16th century, eg. Mycenae. National Archaeological Museum. Athena.
Χρυσή νεκρική προσωπίδα, γνωστή και ως προσωπίδα του Αγαμέμνονα». 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Αθήνα. A golden face mask, also known as the mask of Agamemnon. » 16th century, eg. Mycenae. National Archaeological Museum. Athena.

Στον πολιτισμό αυτό, που αναπτύχθηκε κυρίως στην Κεντρική Ελλάδα και στην Πελοπόννησο, δόθηκε το όνομα Μυκηναϊκός από τις κραταιές Μυκήνες, την ακρόπολη που βρίσκεται στο μυχό της Αργολίδας και που αποτελούσε κατά την παράδοση την έδρα των Ατρειδών βασιλέων. Ο Μυκηναϊκός Πολιτισμός αναπτύσσεται στην τελευταία φάση της Εποχής του Χαλκού, την Υστεροελλαδική εποχή, που διαρκεί από το 1600 ώς το 1100 π.Χ.

Επιτύμβια στήλη από εύθρυπτο πωρόλιθο με ανάγλυφη παράσταση άρματος. 16ος αιώνας. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Αθήνα. Funeral column of frangible porous stone with relief chariot representation. 16th century. Mycenae. National Archaeological Museum. Athena.
Επιτύμβια στήλη από εύθρυπτο πωρόλιθο με ανάγλυφη παράσταση άρματος. 16ος αιώνας .π.Χ.. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Αθήνα. Funeral column of frangible porous stone with relief chariot representation. 16th century. Mycenae. National Archaeological Museum. Athena.

Οι ανασκαφές στις Μυκήνες και τα Ευρήματα των βασιλικών τάφων στους ταφικούς κύκλους Α και Β έδειξαν ότι οι βασιλείς αυτού του «κράτους» είχαν μεγάλη δύναμη και πλούτο που τον απέκτησαν πιθανότατα από πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά και από εμπορικές σχέσεις και συναλλαγές που ανέπτυξαν με την Ανατολή και την Ευρώπη για την προμήθεια μετάλλων. Οι μεγάλες ποσότητες ήλεκτρου (κεχριμπαριού) που βρέθηκαν στις Μυκήνες και στη Μεσσηνία αποτελούν μάρτυρες αυτών των σχέσεων.

Κεφαλή πολεμιστή με οδοντόφρακτο κράνος από ελεφαντόδοντο ή δόντι ιπποπόταμου. Θαλαμωτός τάφος 27. 14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Κεφαλή πολεμιστή με οδοντόφρακτο κράνος από ελεφαντόδοντο ή δόντι ιπποπόταμου. Θαλαμωτός τάφος 27. 14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χάλκινα διακοσμημένα εγχειρίδια· το ένα φέρει χρυσή λαβή. 16ος αιώνας. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Αθήνα. Bronze decorated handbooks; one carrying a golden handle. 16th century. Mycenae. National Archaeological Museum. Athena.
Χάλκινα διακοσμημένα εγχειρίδια· το ένα φέρει χρυσή λαβή. 16ος αιώνας π.Χ.. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Αθήνα. Bronze decorated handbooks; one carrying a golden handle. 16th century. Mycenae. National Archaeological Museum. Athena.

Αναμφίβολα, όπως ήδη αναφέρθηκε, ο Μυκηναϊκός Πολιτισμός επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Μινωικό. Αντικείμενα μινωικής τέχνης ή μινωικής επίδρασης που βρέθηκαν σε πολλούς μυκηναϊκούς τάφους και ακροπόλεις φανερώνουν την εγκατάσταση Μινωιτών τεχνιτών στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στις Μυκήνες.

Ξύλινη εξαγωνική πυξίδα με χρυσά ελάσματα και παραστάσεις κυνηγιού. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Wooden hexagonal compass with gold plates and hunting shows. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Ξύλινη εξαγωνική πυξίδα με χρυσά ελάσματα και παραστάσεις κυνηγιού. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Wooden hexagonal compass with gold plates and hunting shows. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Φακοειδής σφραγιδόλιθος με μορφή άρματος και δυο ωοειδείς σκηνές με ιερέα που χορεύει και ανθρώπινης μορφής. Ημιπολύτιμοι λίθοι και χρυσός. Θολωτός τάφος Βαφειού και θαλαμωτοί τάφοι Μυκηνών. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Φακοειδής σφραγιδόλιθος με μορφή άρματος και δυο ωοειδείς σκηνές με ιερέα που χορεύει και ανθρώπινης μορφής. Ημιπολύτιμοι λίθοι και χρυσός. Θολωτός τάφος Βαφειού και θαλαμωτοί τάφοι Μυκηνών. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χρυσά σφραγιστικά δαχτυλίδια με διάφορες σκηνές και παραστάσεις. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χρυσά σφραγιστικά δαχτυλίδια με διάφορες σκηνές και παραστάσεις. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χρυσά σφραγιστικά δαχτυλίδια με διάφορες σκηνές και παραστάσεις. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χρυσά σφραγιστικά δαχτυλίδια με διάφορες σκηνές και παραστάσεις. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Με την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας γύρω στα 1600 π.Χ. και τις καταστροφή που υπέστη η Κρήτη, οι Μυκηναίοι επωφελούνται από την εξασθένηση της Κρήτης, κυριαρχούν στο Αιγαίο και γύρω στα μέσα του 15ου αιώνα εγκαθίστανται στην Κνωσό. Από την εποχή αυτή αρχίζει η μεγάλη ακμή των μυκηναϊκών ανακτόρων, που φτάνει στο απόγειο της κατά τον 14ο και τον 13ο αι. π.Χ. και η ακτινοβολία του Μυκηναϊκού Πολιτισμού απλώνεται σε ολόκληρη την Κεντρική και την Ανατολική Μεσόγειο. Η μεγάλη εμπορική δραστηριότητα με την Εγγύς Ανατολή για την προμήθεια πρώτων υλών, χαλκού, χρυσού, ελεφαντόδοντου και ημιπολύτιμων λίθων, αλλά και οι ανταλλαγές βασιλικών δώρων με τις εκεί αυλές, μαρτυρείται από την ανεύρεση μυκηναϊκής κεραμικής στα παράλια της Μ. Ασίας, στην Κύπρο, τη Συρία, την Παλαιστίνη, την Αίγυπτο ως και την Ιορδανία, καθώς και από αντικείμενα ανατολικής προέλευσης που βρέθηκαν στην Ελλάδα, όπως σφραγιδοκύλινδροι, χαναϊτικοί αμφορείς και αιγυπτιακά λίθινα και φαγεντιανά αγγεία.

Λιοντάρι επιτίθεται σε ταύρο· παράσταση σε πλακίδιο από ελεφαντόδοντο. 14ος-13ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Λιοντάρι επιτίθεται σε ταύρο· παράσταση σε πλακίδιο από ελεφαντόδοντο. 14ος-13ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

 

Χρυσό κύπελλο και χρυσή κύλικα με σπείρε και παραστάσεις λιονταριών που τρέχουν. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Gold cup and golden cup with snakes and lions running. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Χρυσό κύπελλο και χρυσή κύλικα με σπείρε και παραστάσεις λιονταριών που τρέχουν. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Gold cup and golden cup with snakes and lions running. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.

Κύριο χαρακτηριστικό του Μυκηναϊκού Πολιτισμού είναι οι τειχισμένες ακροπόλεις με τις υπόγειες κρήνες και τα ανάκτορα, μέσα στα οποία ενσωματώνεται ολόκληρη η διοικητική, θρησκευτική και καλλιτεχνική ζωή γύρω από τον άνακτα. Η γεωργική και η κτηνοτροφική παραγωγή, οι βιοτεχνικές και οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες, αλλά και το εμπόριο με τα κέντρα της Ανατολής και της Αιγύπτου, βρίσκονται υπό την εποπτεία και τον έλεγχο των ανακτόρων. Η άρτια διοικητική οργάνωση δημιουργεί την ανάγκη καταγραφής των δραστηριοτήτων των ανακτόρων, όπως μαρτυρούν οι πολυάριθμες πήλινες πινακίδες της Γραμμικής Β που μας πληροφορούν για διοικητικές και οικονομικές δραστηριότητες, γραμμένες σε πρώιμη ελληνική γλώσσα.

Αργυρό ρυτό σε σχήμα κεφαλής ταύρου με χρυσά κέρατα και ρόδακα στο μέτωπο. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Silver rosette in the shape of a bullhead with golden horns and a rosette on the forehead. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Αργυρό ρυτό σε σχήμα κεφαλής ταύρου με χρυσά κέρατα και ρόδακα στο μέτωπο. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Silver rosette in the shape of a bullhead with golden horns and a rosette on the forehead. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.

Τα μυκηναϊκά ανάκτορα, τα οποία, σε αντίθεση με τα μινωικά, σχεδόν πάντα περιβάλλονται από μνημειώδη κυκλώπεια τείχη, αποτελούνται από ένα σύνολο κτιρίων, όπως εργαστήρια, αποθήκες, κατοικίες αξιωματούχων και ιερέων, Πυρήνας αυτών των συγκροτημάτων είναι το μέγαρο, η έδρα του βασιλιά, με την εστία στον κεντρικό χώρο και μια στοά εν παραστάσει στην είσοδο. Γύρω από το μέγαρο διατάσσονται τα διαμερίσματα και οι χώροι διαμονής της βασιλικής οικογένειας, αλλά και του πολυάριθμου προσωπικού. Τα σημαντικότερα κτίρια διακοσμούνται με πλούσιες τοιχογραφίες κατά το παράδειγμα των μινωικών ανακτόρων.

Ελεφάντινο ολόγλυφο σύμπλεγμα. Δύο γυμνόστηθες γυναίκες (θεότητες) κι ένας νεαρός θεός που ακουμπάει στα γόνατά τους, η λεγόμενη ελεφάντινη τριάδα. Ακρόπολη των Μυκηνών, περιοχή του ανακτόρου. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Elephant oval complex. Two naked women (deities) and a young god leaning on their knees, the so-called elephant triad. Acropolis of Mycenae, area of the palace. 15th-14th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Ελεφάντινο ολόγλυφο σύμπλεγμα. Δύο γυμνόστηθες γυναίκες (θεότητες) κι ένας νεαρός θεός που ακουμπάει στα γόνατά τους, η λεγόμενη ελεφάντινη τριάδα. Ακρόπολη των Μυκηνών, περιοχή του ανακτόρου. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Elephant oval complex. Two naked women (deities) and a young god leaning on their knees, the so-called elephant triad. Acropolis of Mycenae, area of the palace. 15th-14th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.

 

Χρυσό σφυρήλατο ρυτό σε σχήμα κεφαλής λιονταριού. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Gold wrought-lion rhinestone shaped like a lion's head. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Χρυσό σφυρήλατο ρυτό σε σχήμα κεφαλής λιονταριού. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Gold wrought-lion rhinestone shaped like a lion’s head. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.

Στα εργαστήρια των ανακτόρων εξειδικευμένοι τεχνίτες κατασκευάζουν πλήθος έργων τέχνης, όπως πήλινα, μεταλλικά και λίθινα αγγεία, κοσμήματα και άλλα έργα χρυσοχοΐας και ελεφαντουργίας. Τα εργαστήρια της εικονιστικής κεραμικής παράγουν αγγεία που γίνονται ανάρπαστα στις αγορές της Κύπρου και της Εγγύς Ανατολής. Το πλούσιο και ευφάνταστο ρεπερτόριο της μυκηναϊκής λιθοτεχνίας ενσωματώνει μινωικές και άλλες εξωτικές επιρροές και οι τεχνίτες φιλοτεχνούν αγγεία που βρέθηκαν σε πλούσιους τάφους και οικίες των ακροπόλεων. Η υαλουργία, η ελεφαντουργία και η κοσμηματική αγγίζουν την εκζήτηση και την τελειότητα με θαυμαστά παραδείγματα.

Ελεφάντινο πλακίδιο με γυμνόστηθη γυναικεία μορφή, καθισμένη με χάρη στο βράχο. Ακρόπολη των Μυκηνών, περιοχή του ανακτόρου. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Ελεφάντινο πλακίδιο με γυμνόστηθη γυναικεία μορφή, καθισμένη με χάρη στο βράχο. Ακρόπολη των Μυκηνών, περιοχή του ανακτόρου. 15ος-14ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Μαρμάρινο τελετουργικό αγγείο με περίτεχνες λαβές. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Marble ritual vase with elaborate handles. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Μαρμάρινο τελετουργικό αγγείο με περίτεχνες λαβές. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Marble ritual vase with elaborate handles. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.

Προς τα τέλη του 13ου αιώνα οι ισχυρές μυκηναϊκές ακροπόλεις εξασθενούν λόγω της διακοπής των εμπορικών σχέσεων με την Ανατολή που προέκυψε με τις καταστροφές οι οποίες συντελέστηκαν στα μεγάλα εμπορικά κέντρα από τις επιδρομές των «λαών της ξηράς και της θάλασσας», σύμφωνα με τη μεταγενέστερη παράδοση. Μετά την Τρωική εκστρατεία, στα τέλη του ίδιου αιώνα, πολλές ακροπόλεις έχουν καταστραφεί από φωτιά ή από σεισμούς ή και από εχθρικές ενέργειες και εγκαταλείπονται, ενώ άλλες εξακολουθούν να κατοικούνται σε μια προσπάθεια σύντομης αναβίωσης του ανακτορικού μεγαλείου.

Εντυπωσιακό χρυσό διάδημα με φυλλόσχημα ελάσματα στην κορυφή. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Εντυπωσιακό χρυσό διάδημα με φυλλόσχημα ελάσματα στην κορυφή. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χρυσή κύλικα. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χρυσή κύλικα. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Κάνθαροι και κύλικες από χρυσό. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Pots and cups of gold. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Κάνθαροι και κύλικες από χρυσό. 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Pots and cups of gold. 16th century BC Mycenae. National Archaeological Museum.
Χάλκινες περόνες με κεφαλή από ορεία κρύσταλλο.16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Χάλκινες περόνες με κεφαλή από ορεία κρύσταλλο.16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Τον 12ο αιώνα παρατηρείται σταδιακή μετακίνηση των πληθυσμών προς τα παράλια, τα Δωδεκάνησα και την Κύπρο και τα άλλοτε κραταιά διοικητικά κέντρα εξασθενούν. Η ενδοχώρα σχεδόν εγκαταλείπεται, τα μεγάλα κέντρα συρρικνώνονται και ετοιμάζεται το έδαφος για τις μεγάλες αλλαγές του ελληνικού κόσμου στην αυγή της νέας εποχής.

Ο Νικόλαος Καλτσάς είναι αρχαιολόγος και υπηρέτησε ως Διευθυντής στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Πηγή: Νικόλαος Καλτσάς. Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Εκδ. Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση. Αθήνα.

(Εμφανιστηκε 301 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

Leave a Reply

avatar

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

  Εγγραφή  
Ενημέρωση όταν