1 Νοεμβρίου 2018 at 20:09

Μάριος Πλωρίτης: Η Αγωγή του πολέμου

από

Η Αγωγή του πολέμου

Ένα καινούργιο μάθημα με κάποια παλιά κείμενα

Κείμενο: Μάριος Πλωρίτης

ΕΤΣΙ ΠΟΥ ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ (δηλαδή, έτσι που τα φέραμε εμείς), και η εποχή μας ζει έναν ακόμα τρομερό πόλεμο, θα ‘πρεπε -πλάι στην «Αγωγή του πολίτη» που διδάσκεται (;) στα σχολεία να καθιερωθεί και η «Αγωγή του πολέμου» -αφού, άλλωστε, ο πόλεμος δεν παύει ούτε ώρα να θρασομανά σε κάποια ή κάποιες γωνιές της Γης.

Σ’ ένα τέτοιο μάθημα, θα κυριαρχούσαν όχι οι επικοί ύμνοι στα πολεμικά άθλα, αλλά οι ποιητικές και μη «αρές», κατάρες, για τις συμφορές που φέρνει, και η έλλογη καταγγελία του παραλογισμού του και των απατηλών «δικαιολογιών» του. Επαγωικό, μάλιστα, θα ήταν να χρησιμοποιούνται πρόσφατα δείγματα από τις απάτες του, που έχουν παντοτινή «πέραση».

Ο Μάριος Πλωρίτης (πραγματικό όνομα: Μάριος Παπαδόπουλος, 19 Ιανουαρίου 1919 – 29 Δεκεμβρίου 2006) ήταν Έλληνας δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, κριτικός, μεταφραστής, λογοτέχνης, και θεατρικός σκηνοθέτης.
Ο Μάριος Πλωρίτης (πραγματικό όνομα: Μάριος Παπαδόπουλος, 19 Ιανουαρίου 1919 – 29 Δεκεμβρίου 2006) ήταν Έλληνας δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, κριτικός, μεταφραστής, λογοτέχνης, και θεατρικός σκηνοθέτης.

Αρχή, λογουχάρη, θα μπορούσε να γίνει με τον «κλασικό» ισχυρισμό πως ο πόλεμος (παράδειγμα, ο τωρινός) είναι «αναπότρεπτος, αναγκαίος, απαραίτητος» – είτε Άραβες δικτάτορες και αρχολάγνοι τον προβάλλουν, είτε δυτικοί «δημοκράτες» και κερδομανείς, είτε προφήτες «ιερού πολέμου» για τα «δίκαια των αραβικών λαών», είτε σταυροφόροι κατά του βιαστή της διεθνούς νομιμότητας (που εκείνοι τον είχαν αστακηδόν εξοπλίσει, ενώ κι οι ίδιοι έχουν κυνικότατα και συχνότατα αψηφήσει ετούτη τη διάτρητη νομιμότητα). Σ’ όλους αυτούς -και σ’ άπειρους «ομολόγους» τους- το εγχειρίδιο θ’ αντιφωνούσε, καταδείχνοντας και καταγγέλλοντας τ’ αληθινά κίνητρά τους:

«Διψώντας γι’ αξιώματα, πολέμους ξεσηκώνουν παράλογους και σε όλεθρο τους δόλιους πολίτες ρίχνουν. Ο ένας το κάνει στρατηγός για να γίνει, ο άλλος πάλι για να πάρει στα χέρια του εξουσία και να κάνει τα κέφια του, ένας άλλος για να μαζεύει πλούτη. Αν από τούτα ο λαός κακοπαθεί, δεν το εξετάζει».

Κι αυτά, δεν τα λέει κάποιος σημερινός ειρηνιστής, αλλά, πριν 2.310 χρόνια, ο Ευριπίδης, και μάλιστα την ώρα ενός πολέμου «μοιραίου», του Πελοποννησιακού.[1] Και λίγο αργότερα, μέσα στην πολεμική χλαλοή πάντα, προσθέτει:

«Άμυαλοι αυτοί που ζητούν να κερδίσουν δόξα κι αξία μες στους πολέμους, με τ’ άρματα στην ταραχή των μαχών, προσπαθώντας ανόητα στις συμφορές των θνητών έτσι να βάλουν τέρμα. Στο αίμα τη λύση αν ζητάς, θα ‘χεις ατέλειωτο πόλεμο.»[2]

Η διάγνωση της παθολογίας του πολέμου ήταν, από τότε, ξεκάθαρη, προπάντων για τις κινούσες αιτίες του: από τη δοξοθηρία και τη χρυσοθηρία των «ηγετών» ως την απάτη πως τα προβλήματα των λαών (επιβολή της ισλαμικής τάξης λ.χ. ή της δυτικής «νέας τάξης») «μόνο ο πόλεμος μπορεί να τα λύσει». Αλλά κι οι λαοί που κακοπαθαίνουν απ’ τον πόλεμο δεν είναι άφταιγοι, όταν τον ψηφίζουν ή τον εγκρίνουν, άμεσα ή έμμεσα:

«Για πόλεμο όταν είναι να ψηφίσει ο λαός, κανένας θάνατο δικό του δε σκέφτεται, όλο βάζει με το νου του τ’ αλλουνού το κακό. Ενώ, αν την ώρα που ψηφίζουν, τους έπεφτε στα μάτια ίσκιος θανάτου, από μανία πολέμου ποτέ δε θα χανότανε η χώρα. Ωστόσο, ξέρουν όλοι ποια απ’ τις δύο γνώμες η ανώτερη είναι, ξεχωρίζουν το καλό απ’ το κακό, και πόσο για όλους καλύτερη απ’ τον πόλεμο είν’ η ειρήνη -αγαπητή στις Μούσες πρώτα πρώτα, μισητή στις Ποινές, κι είν’ εύφρανσή της το παιδοβόλι, ο πλούτος η χαρά της. Και παρατώντας όλ’ αυτά, οι ανόητοι, πολέμους ξεσηκώνουμε και δούλο κάνουμε αυτόν που αδύνατο θα δούμε, άντρας τον άντρα και την πόλη η πόλη.»[3]

Θησαυρός των Σιφνίων. Λεπτομέρεια από τη σκηνή της γιαγαντομαχίας. Γύρω στα 525 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών. Treasure of the Siphnians. Detail from the scene of the crackdown. Around 525 BC Archaeological Museum of Delphi.

Φυσικά, η στυγνή πραγματικότητα του πολέμου έρχεται ταχύτατα να τους δείξει την αφροσύνη τους. Που είναι ακόμα βαρύτερη, όταν οι νέοι αυτού του λαού στέλνονται να πολεμήσουν σε μακρινές χώρες – όπως θρηνεί ο Χορός του αισχύλειου Αγαμέμνονα για τους Έλληνες που εκστρατεύσανε στην Τροία:

«…όσοι πήραν τ’ άρμενα κι απ’ την Ελλάδα φύγαν, αφήσαν στο κατώφλι του σπιτιού πένθιμο μοιρολόι, που λιγώνει τις καρδιές. Των συγγενών τα σπλάχνα θερίζει ταραχή, γιατί καθένας ξέρει ποιον ξεπροβόδισε» όμως, αντίς τα παλικάρια τους, γυρίζουν σπίτι υδρίες νεκρικές και λίγη στάχτη.»[4]

Κι ο Ευριπίδης συνεχίζει, αλλά με το στόμα της Τρωαδίτισσας Κασσάνδρας τώρα:

«Και στις αχτές του Σκάμανδρου όταν ήρθαν στη μάχη πέφταν, όχι για να σώσουν της χώρας τους τα σύνορα ή τα τείχη της πατρίδας τους- κι όσους πήρε ο Άρης σε ξένη χώρα κείτονται, τα χέρια των γυναικών τους δεν τους σαβανώσαν δεν είδαν τα παιδιά τους πριν πεθάνουν. Αυτό το εγκώμιο αξίζει στο στρατό τους.»[5]

Και τότε, όπως τώρα, στρατεία στην Ασία. Και τότε, νεκροί σε χώρα μακρινή. Και τότε, πόλεμος «για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη», που σήμερα ονομάζεται πετρέλαιο.

Αυτά οι πολεμιστές. Μα ακόμα πιο «αλί» στις πολιτείες που αφανίζονται, στους άμαχους που εξολοθρεύονται ανυπεράσπιστοι:

«Ω μακάριοι που πεθαίνουν, πριν να δούνε όσα η πόλη μαύρα κι άραχλα παθαίνει μια που πάρθηκε- εδώ σφάζουν, και τραβούνε, φωτιά βάζουν και τα πάντα καπνός χραίνει κι ο θεός του ολέθρου ο Άρης, που δριμώνει μ’ άγρια λύσσα, πάσα ευσέβεια βεβηλώνει.»[6]

Βέβαια, ωχρή μοιάζει η εικόνα της καταστροφής που δίνει ο Αισχύλος, μπρος στα κατορθώματα του σημερινού υπερτελειοποιημένου πολέμου, συμβατικού, χημικού ή πυρηνικού. Μια φορά, η επωδός του Ευριπίδη «ισχύει» ακέρια, όσοι αιώνες και τεχνολογίες κι αν πέρασαν:

«Αχ, δύστυχοι θνητοί! Τι παίρνετε όπλα κι ένας τον άλλον σφάζετε; Για πάψτε και βάλτε πια ένα τέλος στους πολέμους-τις χώρες σας κρατάτε σε ησυχία κι αφήστε και τους άλλους να ησυχάσουν. Γοργά η ζωή κυλάει -ας την περνούμε με όση μπορούμε ειρήνη και ηρεμία.»[7]

«Σμικρόν το σχήμα του βίου», λέει το πρωτότυπο. Κι εμείς, μόνοι μας, το κάνουμε όχι μονάχα μικρότερο, αλλά και φοβερότερο, σε ατέρμονα κλιμάκωση φρίκης.

Η «Αγωγή του πολέμου» -η «Αγωγή κατά του πολέμου»- δεν θα περιορίζεται, όμως, στους («επάρατους» για μερικούς) Αρχαίους. Θα προσφεύγει και σε νεότερους. Όπως στον Κλεμανσό λ.χ. και στον περιλάλητο αφορισμό του: «Ο πόλεμος! είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την εμπιστευθούμε στους στρατιωτικούς», και στο εξίσου ονομαστό του Κλαούζεβιτς: «Ο πόλεμος είναι απλή συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα.»[8]

Αφού, όμως όπως λέει ο δεύτερος- «η πολιτική είναι αυτή που προκαλεί τον πόλεμο»8 από καταβολής όπλων, δεν μπορούμε να τον εμπιστευόμαστε ούτε στους πολιτικούς, που τον απεργάζονται για λόγους πασίγνωστους. Τότε; Ίσως η «Αγωγή» θα συμπέραινε πως θα πρέπει να εμπιστευθούμε τον πόλεμο (δηλαδή, τον «μη πόλεμο») στους πολίτες – φτάνει να μην μπολιάζονται κι αυτοί με την αφροσύνη, που οικτίρει ο Ευριπίδης στο πιο πάνω, τρίτο, απόσπασμά του…

ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Η διαβόητη έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τις «κακοπάθειες των μουσουλμανικών και σλαβομακεδονικών μειονοτήτων», συντάχθηκε, όπως φαίνεται, στην εδώ πρεσβεία των ΗΠΑ.

Δεν θα προσθέσω κι εγώ άλλους σχετλιασμούς γι’ αυτό το εξοργιστικό κι εξωφρενικό κιτάπι. Θα πω τούτο μόνο: Όταν διορίστηκε πρεσβευτής εδώ ο κ. Σωτήρχος, κι άκουγε πολλούς Έλληνες να του λένε «πόσο χαίρονται που τοποθετήθηκε πρέσβης ένας Έλληνας», έσπευδε να «διορθώσει» έντονα: «Δεν είμαι Έλληνας, είμαι Αμερικανός». Ήταν κι αυτό «μια στάση, νιώθεται», αφού ο κ. Σωτήρχος εκπροσωπεί επίσημα τη δεύτερη πατρίδα του. Αλλά πού να φανταστούμε και πώς να «νιώσουμε» ότι το «δεν είμαι Έλληνας» ισοδυναμεί με «είμαι ανθέλληνας», και το «Αμερικανός» ριμάρει με το συκοφάντης;

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 10.2.91 στην εφημερίδα «Το Βήμα».

Παραπομπές

[1] Ικέτιδες, στ. 232 επ. Μετάφρ. Θρ. Σταύρου, Εστία.

[2] Ελένη, στ. 1151 επ. Μετάφρ. Θρ. Σταύρου, Εστία.

[3] Ικέτιδες, στ. 481 επ.

[4] Αγαμέμνων, στ. 429 επ. Μετάφρ. Κ. Χ. Μύρη, Εστία.

[5] Τρωάδες, στ. 368. Μετάφρ. Θρ. Σταύρου, Εστία.

[6] Επτά επί Θήβας, στ. 336 επ. Μετάφρ. Ι. Ν. Γρυπάρη, Εστία.

[7] Ικέτιδες, στ. 949 επ.

[8] Περί πολέμου (1833). Μετάφρ. Ν. Ξυπολιά, Βάνιας 1989, σελ. 12, 53, 369. Βλ. και το άρθρο μου (Πολεμολογίες», Το Βήμα, 20.7.1980 και σε Νέα Πολιτικά Α’, Καστανιώτης 1990, σελ.19-25.

(Εμφανιστηκε 155 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

  • Ο Μάριος Πλωρίτης (πραγματικό όνομα: Μάριος Παπαδόπουλος, 19 Ιανουαρίου 1919 – 29 Δεκεμβρίου 2006) ήταν Έλληνας δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, κριτικός, μεταφραστής, λογοτέχνης, και θεατρικός σκηνοθέτης.30 Ιουλίου 2018 Μάριος Πλωρίτης: Δημοκρατίας πηγές και απόβλητα (0)
    «Ο λαός έχει γίνει κυρίαρχος σε όλα και ορίζει τα πάντα με ψηφίσματα και με δικαστήρια όπου κυριαρχεί, αφού οι αποφάσεις τις οποίες άλλοτε έπαιρνε η βουλή, έχουν περιέλθει στα χέρια τον […]
  • Romaine Brooks, Woman with flowers.10 Δεκεμβρίου 2017 Η μαύρη θέλξις στη Μήδεια. (0)
    Για την προδοτική απιστία του Ιάσονα στην Κόρινθο, η Μήδεια μισεί τα παιδιά της κι ούτε η όψη τους της δίνει χαρά (στυγεῖ δὲ παῖδας οὐδ΄ ὁρῶσ΄ εὐφραίνεται, στ. 36)· στυλώνει πάνω τους το […]
  • Φανταστική απεικόνιση της καθημερινότητας των πρώτων Homo Sapiens17 Δεκεμβρίου 2013 Εμείς οι Sapiens (1)
    Το χαρακτηριστικό του Sapiens είναι η συνεχής αύξηση του πληθυσμού του σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του. Μάλιστα σημείο καμπής στην εξέλιξη του αποτέλεσε η επιλογή του να διακόψει τη […]
  • Πορτραίτο του Michel de Montaigne. Salvador Dalí, 19472 Απριλίου 2017 Μάριος Πλωρίτης: Ο επίκαιρος Montaigne (0)
    «Πανηγυρίζω και ασπάζομαι την αλήθεια σε όποιο χέρι κι αν τη βρίσκω, και της παραδίνομαι με χαρά, και της τείνω τα νικημένα όπλα μου, από μακριά όταν τη βλέπω να πλησιάζει» […]
  • Black Death13 Μαΐου 2017 Νίκος Τσιφόρος: Ο «Μαύρος θάνατος» (0)
    Το κακό το φέρανε οι Σταυροφόροι από την Ασία και σιγά σιγά έφτασε στην Αγγλία, αφού θέρισε όλη την Ευρώπη. Λένε ότι χάθηκε το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ευρώπης. Τότε. δηλαδή, πεθάνανε […]
  • Νικόλαος Σιαλμάς. Γεννήθηκε το 1965 στο Θέρμο Αιτωλοακαρνανίας. Εισήλθε στη Σχολή Ικάρων το Σεπτέμβριο του 1984 και αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1988 με το βαθμό του ανθυποσμηναγού. Σκοτώθηκε κοντά στον Άγιο Ευστράτιο, κατά τη διάρκεια αποστολής αναχαιτίσεως τουρκικών αεροσκαφών, χειριζόμενος αεροσκάφος F-1CG της 342 Μοίρας Παντός Καιρού της 114 Πτέρυγας Μάχης (Τανάγρα), στις 18 Ιουνίου 1992.7 Ιανουαρίου 2018 Μάριος Πλωρίτης: ΟΙ «ΜΟΥΡΑΪΛΗΔΕΣ» ΚΑΙ ΟΙ «ΜΠΟΥΝΤΑΛΑΔΕΣ» (0)
    Απαράδεκτο είναι, μ' ένα λόγο, το «σφάξε με, αγά μου, ν' αγιάσω» προς όλες τις κατευθύνσεις. Πολύ περισσότερο, όταν έχουν προηγηθεί αμέτρητες σφαγές απ' τους αγάδες και όταν είναι βέβαιο […]
  • Λεξικόν Ομηρικόν περιέχον πάσας τας ευρισκομένας λέξεις παρ' Ομήρω και τοις Ομηρίδαις.13 Μαρτίου 2016 Κατεβάστε: Λεξικόν Ομηρικόν (pdf) (1)
    Λεξικόν Ομηρικόν περιέχον πάσας τας ευρισκομένας λέξεις παρ' Ομήρω και τοις Ομηρίδαις. Μετά διαφωτίσεως του Οικιακού, Θρησκευτικού, Πολιτικού και Πολεμικού Βίου των ηρωϊκών χρόνων και […]
  • 15 Φεβρουαρίου 2018 Μάριος Πλωρίτης – Ανευθυνοϋπεύθυνοι, η ευθύνη ως χρέος και ως άλλοθι (0)
    «Όταν αξιώνεις ευθύνες απ’ τους άλλους, πρέπει ν’ αναδέχεσαι τις δικές σου»
  • Ανάγλυφο από τερακότα. Διακρίνονται: Πηνελόπη, Οδυσσέας, δεξιά, ως ξεσκούφωτος ζητιάνος, Τηλέμαχος, αριστερά από την Πηνελόπη, χωρίς γένια, Εύμαιος, καθισμένος κάτω και αριστερά πιθανότατα άλλος βοσκός. 460-450 π.Χ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης10 Ιανουαρίου 2017 Ι.Θ. Κακριδής: Η Γεωγραφία της Οδύσσειας (2)
    Για τον απλοϊκό αναγνώστη υπάρχει και ένας άλλος κίντυνος: Το έντυπο, σαν έντυπο και μόνο, και ας λέει ανυπόστατα πράγματα, ασκεί πάνω του μια πειστικότητα, που κανείς δεν τη φαντάζεται: […]
  • 30 Μαΐου 2017 Μάριος Πλωρίτης – Πρόσφυγες, μια απαιώνια τραγωδία (0)
    Ανάμεσα σε πολέμους και «ειρήνες» -όποιοι, όποιες, όπου Γης- το ανάλλαχτο «περιθωριακό» θέαμα μένουν οι τραγικές θεωρίες των […]
  • Η ανατολική ζωφόρος του θησαυρού των Σιφνίων. 525 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών22 Μαρτίου 2017 Ο Ξενοφώντας και η διπλωματία του πολέμου (0)
    Το σπαρτιατικό σύστημα ήταν καθαρά στρατοκρατούμενο. Δεν είναι, όμως, τυχαίο που επιλέχθηκε αυτή η ζωή. Αν ο κόσμος χωρίζεται σε ισχυρούς και ανίσχυρους, καλύτερα να είσαι με τους […]
  • Ο Θουκυδίδης του Ολόρου ο Αλιμούσιος (περ. 460 π.Χ. - περ. 399 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ιστορικός, γνωστός για τη συγγραφή της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου. Thoucydides of Olorus of Alimousios (about 460 BC - ca. 399 BC) was an ancient Greek historian, known for the writing of the history of the Peloponnesian War.9 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Ο Μίνωας και η πειρατεία (0)
    Διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὠπλοφόρουν λόγω του ὅτι αἳ κατὰ κώμας διεσπαρμένοι ἐγκαταστάσεις τῶν ἤσαν ἀνοχύρωτοι καὶ αἳ πρὸς ἀλλήλους συγκοινωνίαι ἐπισφαλεῖς καὶ οὕτως ἐσυνήθισαν νὰ διαιτῶνται, […]
  • Τη μετάφραση της Ιλιάδας τελείωσε ο Πάλλης το 1901 και την εξέδωσε το 190521 Ιουνίου 2014 Αλέξανδρος Πάλλης – Ιλιάδα (μετάφραση) (1)
    Η Ιλιάδα -Μεταφρασμένη από τον Αλέξανδρο Πάλλη Τη μετάφραση της Ιλιάδας τελείωσε ο Πάλλης το 1901 και την εξέδωσε το 1905. Βασισμένη στις φιλολογικές απόψεις της εποχής σχετικά με τα […]
  • Δούρειος ίππος. Giovanni Domenico Tiepolo, «The Building of the Trojan Horse»11 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Ο Τρωϊκός πόλεμος (0)
    Τα δύο αυτά σκήπτρα αφού ήνωσεν εις χείρας του ο Αγαμέμνων, υιός του Ατρέως, και έγινε συγχρόνως ισχυρότερος από τους άλλους κατά την ναυτικήν δύναμιν, κατώρθωσεν, όπως εγώ νομίζω, να […]
  • Οι Τρώες μεταφέρουν τον Δούρειο Ίππο εντός των τειχών. Πίνακας του 17ου αιώνα23 Φεβρουαρίου 2018 Τροία: μύθος και πραγματικότητα (0)
    Τροία: μύθος και πραγματικότητα Γράφει ο Σπύρος Μοσκόβου* Οποιος αυτές τις ημέρες βγαίνει από τον σιδηροδρομικό σταθμό της Στουτγάρδης μπαίνει χωρίς να το θέλει στη σκιά ενός θεόρατου […]
  • Η Ναυμαχία στη Σαλαμίνα (Die Seeschlacht bei Salamis), του Γερμανού Βίλχελμ φον Κάουλμπαχ.12 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Οι μεταναστεύσεις μετά τα Τρωικά. Οι ισχυρότερες ναυτικές δυνάμεις (0)
    Και μόνον βραδύτερον έπεισεν ο Θεμιστοκλής τους Αθηναίους, ενώ ευρίσκοντο ήδη εις πόλεμον προς τους Αιγινήτας και ανεμένετο ο βάρβαρος, να κατασκευάσουν τα πολεμικά πλοία, με τα οποία και […]
  • Pink Floyd -- The Wall13 Μαΐου 2013 Ο Χέρμαν Έσσε και η εκπαίδευση στην εποχή μας (10)
    Ο Χέρμαν Έσσε και η εκπαίδευση στην εποχή μας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το 1906 σε ηλικία 29 ετών ο Γερμανός, βραβευμένος με Νόμπελ, συγγραφέας Χέρμαν Έσσε έγραψε το μυθιστόρημα […]
  • Γελοιογραφία εποχής20 Απριλίου 2013 «Κυάμων απέχεσθε» (0)
    «Κυάμων απέχεσθε» Γράφει ο Δημήτρης Τζήκας Η φράση  «κυάμων απέχεσθε» αποδίδεται στον μυστηριώδη  Πυθαγόρα και σημαίνει κατά λέξη  «να απέχετε από τα κουκιά». Ξέρουμε ότι τα […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.