5 Οκτωβρίου 2018 at 22:45

Η Κοινοτική διοίκηση των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατία

από

Η Κοινοτική διοίκηση των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατία

Κείμενο: I. Τ. ΒισβΙζη

Τα πιο σημαντικά κοινό χαρακτηριστικά των κοινοτήτων:

Μέλη εκάστης κοινότητος ηδύναντο να είναι μόνον εντόπιοι, μονίμως κατοικούντες εις αυτάς και όντες ραγιάδες της Υψηλής Πόρτας. Την ιδιότητα δε του ραγιά προσέδιδεν η πληρωμή κεφαλοχαρατζιου. Οι κατοικούντες εις την κοινότητα μονίμως, έστω και εάν επλήρωνον τους άλλους φόρους, όχι όμως και κεφαλοχάρατζον, απεκλείοντο πάσης μετοχής εις τας κοινοτικός συνελεύσεις και υποθέσεις, πολύ δε μάλλον της διοικήσεως αυτής.

Σπίτι με σκάλα στα Θερμιά. Κύθνος· από τετράδιο σχεδίων του Χριστιανού Χάνσεν· αρχές 19ου αιώνα.
Σπίτι με σκάλα στα Θερμιά. Κύθνος· από τετράδιο σχεδίων του Χριστιανού Χάνσεν· αρχές 19ου αιώνα.

Ο αποκλεισμός ούτος αφεώρα κυρίως τους λεγομένους προστατευομένους, οι οποίοι, και εάν ήσαν Έλληνες, απελάμβανον ξένης προστασίας και ήσαν όχι μόνον ύποπτοι εις την τουρκικήν διοίκησιν, αλλ’ εξέφευγον και του ελέγχου της.

Οι διοικούντες τας κοινότητας, ονομαζόμενοι κοτζαμπάσηδες, δημογέροντες, γέροντες, επίτροποι ή προεστοί, δεν διωρίζοντο παρά της τουρκικής αρχής, αλλ’ εξελέγοντο υπό των κατοίκων. Η εκλογή δε αυτών συνήθως επεκυρούτο υπό ταύτης.

Ο αριθμός τούτων δι’ εκάστην κοινότητα ήτο διάφορος, αλλά και μεταβλητός.

Οι κοινοτικοί άρχοντες εις όλα σχεδόν τα μέρη εξελέγοντο δι’ εν έτος, ηδύναντο δε να επανεκλέγωνται. Η εκλογή τούτων ήτο κατά κανόνα άμεσος και εγίνετο εν κοινή συνελεύσει των κατοίκων δια βοής. Υπήρχον όμως και κοινότητες έχουσαι έμμεσον, δι’ εκλεκτόρων, σύστημα εκλογής, ως λ.χ το Ψαρά, όπου εξελέγοντο 40 εκλέκτορες, οι οποίοι ανεδείκνυον τους δημογέροντας.

Εκλέξιμοι δεν ήσαν πάντες οι κάτοικοι. Εις τας πλείστας των ελληνικών περιοχών ούτοι διηρουντο εις τάξεις. Η τοιαύτη δε διαίρεσις των κατοίκων εποίκιλλε κατά τόπους.

Και αλλαχού μεν αύτη απετέλει κοινωνικήν απλώς όιάκριοιν (διαφορά ενδυμασίας, απαγόρευσις επιγαμίας μεταξύ προσώπων μη ανηκόντων εις την ιδίαν τάξιν κλπ.)· εις άλλα δε μέρη είχε προσέτι επιρροήν εις το δημόσιον δίκαιον, σπανίως δε και εις αυτό το ιδιωτικόν.

Συνήθως η διαίρεσις εις τάξεις αψεώρο το δικαίωμα του εκλέγεσθαι, εκλεγομένων ως δημογερόντων μόνον των ανηκόντων εις την ανωτέραν τάξιν. Ούτω λ.χ. εις τας Αθήνας εκ των 4 κοινωνικών τάξεων, εις τας οποίας διηρούντο οι κάτοικοι, η πρώτη, η των αρχόντων, είχε το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. Το αυτό ίσχυεν εις την Άνδρον και αλλαχού.

Το κάστρο της Πάτρας (1833)· από τετράδιο σχεδίων του Χριστιανού Χάνσεν.
Το κάστρο της Πάτρας (1833)· από τετράδιο σχεδίων του Χριστιανού Χάνσεν.

Η απονομή του δικαιώματος του εκλέγεσθαι εις τους επιφανεστέρους λόγω καταγωγής και πλούτου κατοίκους απετέλει μέχρι τινός ανάγκην και εδικαιολογείτο· καθόσον μεταξύ αυτών ευρίσκοντο οι πλέον μορφωμένοι και οι παρέχοντες τα περισσότερα εχέγγυο καλής διοικήσεως, δεδομένου μάλιστα ότι ούτοι συνήθως δεν εξήσκουν βιοποριστικόν επάγγελμα και είχον ούτως εις την διάθεσίν των όλον τον απαιτούμενον χρόνον προς διοίκησιν των κοινών.

Η διάκρισις των κατοίκων εις τάξεις σπανιώτατα είχεν επίδρασιν επί του ιδιωτικού δικαίου, αλλά και όπου είχε, πρέπει να τονισθή, ότι απέβλεπεν εις το συμφέρον αυτών τούτων των αποτελούντων την τάξιν και δεν εσκόπει εις την ωφέλειαν μιας τάξεως εις βάρος ετέρας. Ούτω λ.χ. εις την Σίφνον οι κάτοικοι διηρούντο, αναλόγως της περιουσιακής των καταστάσεως και του είδους του επαγγέλματος, εις τρεις τάξεις. Και εις μεν τας δύο ανωτέρας ίσχυεν αμιγές το προικώον σύστημα, εις δε την τρίτην τάξιν, την απορωτέραν, το σύστημα της κοινοκτημοσύνης των συζύγων.

Αντιθέτως το δικαίωμα του εκλέγειν ανήκεν εις όλους τους κατοίκους αδιακρίτως κοινωνικής τάξεως. Υπήρχον όμως και εις τούτο εξαιρέσεις, κατά τας οποίας οι δημογέροντες δεν εξελέγοντο δια καθολικής ψηφοφορίας, αλλά μόνον παρ’ ωρισμένων τάξεων κατοίκων.

Οι κοινοτικοί άρχοντες ημείβοντο. Το ποσόν της αμοιβής των, καθοριζόμενον υπό της συνήθειας ανεγράφετο εις το πρακτικόν (πατέντα) της εκλογής των. Και αλλαχού μεν αύτη ήτο μόνον χρηματική, ως π.χ. εις τας Αθήνας. Εις άλλα μέρη δεν εδίδετο αμοιβή εις χρήμα, αλλά οι δημογέροντες ελάμβανον ωρισμένα εκ των εσόδων της κοινότητος (λ.χ. τας ποινικός υπέρ της κοινότητος ρήτρας, τινάς εκ των κοινοτικών φόρων, έχαιρον ολικών ή μερικών ασυδοσιών κλπ.). Τούτο εγίνετο εις την Μύκονον. Εις τίνας κοινότητας εχορηγείτο εις τους δημογέροντας και αμοιβή εις χρήμα και ωρισμένα εκ των κοινοτικών εσόδων. Υπήρχον όμως και κοινότητες, ως η των Ψαρών, εις τας οποίας οι δημογέροντες ουδεμίαν ελάμβανον αμοιβήν.

Μεγάλο σπίτι την Αίγινα· από τετράδιο σχεδίων του Χριστιανού Χάνσεν· αρχές 19ου αιώνα.
Μεγάλο σπίτι την Αίγινα· από τετράδιο σχεδίων του Χριστιανού Χάνσεν· αρχές 19ου αιώνα.

Αναφορικώς προς την διοίκησιν των κοινοτήτων, τα καθήκοντα των διοικούντων αυτός ήσαν πολλά και ευρέα.

Οι δημογέροντες εξεπροσώπουν την κοινότητα εις τας μετά των Τούρκων σχέσεις και είχον υποχρέωσιν να εμφανίζωνται ενώπιον οιασδήποτε τουρκικής αρχής ή επισκεπτομένου τον τόπον τούρκου τιτλούχου. Τούτο όχι μόνον τους υπέβαλλεν εις δαπάνας, διότι αι επισκέψεις και υποδοχαί των Τούρκων υπαλλήλων συνωδεύοντο συνήθως με δώρα, αλλ’ ήτο ενίοτε και επικίνδυνον. Δια τους λόγους δε αυτούς αι διδόμενοι εις τους δημογέροντας αμοιβαί ήσαν δικαιολογημένοι.

Αι συμβάσεις της κοινότητος, εν αις και αι του δανεισμού, συνήπτοντο συνήθως επ’ ονόματι των διοικούντων αυτός προσωπικώς. Επειδή δε δι’ αυτών ανελαμβάνοντο πολλάκις χρηματικοί υποχρεώσεις εκ μέρους των δημογερόντων, εις το πρακτικόν της εκλογής των ετίθετο ειδική ρήτρα, δια της οποίας τους εδίδετο υπόσχεσις ότι θ’ απεζημιούντο δια πάσαν χρηματικήν ζημίαν, την οποίαν ήθελον υποστή χάριν των κοινών υποθέσεων.

Μεταξύ όμως των σπουδαιοτέρων έργων της κοινοτικής διοικήσεως ήτο η οικονομική διαχείρισις, και μάλιστα η των φόρων, των τε διδομένων εις τον κυρίαρχον ως και των υπέρ της κοινότητος.

Πηγή: περιοδικό L Hellenisme Contemporain: τόμος αναμνηστικός στα 500 χρόνια από την άλωση, 1953, σελ. 189-191.

(Εμφανιστηκε 209 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Γελοιογραφία εποχής20 Απριλίου 2013 «Κυάμων απέχεσθε» (0)
    «Κυάμων απέχεσθε» Γράφει ο Δημήτρης Τζήκας Η φράση  «κυάμων απέχεσθε» αποδίδεται στον μυστηριώδη  Πυθαγόρα και σημαίνει κατά λέξη  «να απέχετε από τα κουκιά». Ξέρουμε ότι τα […]
  • Και ξαφνικά εμείς οι φιλόλογοι, η ελίτ του σχολείου, οι θεματοφύλακες της ελληνικής παιδείας, συνειδητοποιήσαμε ότι εν τέλει μπορεί και να μην είμαστε τόσο απαραίτητοι στο σχολείο της αποικίας Ελλάδα και ότι υπάρχουν κι άλλοι που μπορούν να διδάξουν τα πολυπληθή και πολυποίκιλα διδακτικά μας αντικείμενα.7 Ιουλίου 2013 Φιλόλογε, πολύ ἀργά γιά δάκρυα; (1)
    Φιλόλογε, πολύ ἀργά γιά δάκρυα; Γράφει ο Τάσος Χατζηαναστασίου* Και ξαφνικά εμείς οι φιλόλογοι, η ελίτ του σχολείου, οι θεματοφύλακες της ελληνικής παιδείας, συνειδητοποιήσαμε ότι εν […]
  • Ο Νίκος Σβορώνος έγραψε τη μελέτη του «Το ελληνικό έθνος: Γένεση και διαμόρφωση του νέου Ελληνισμού», στα μέσα της δεκαετίας του 196026 Μαρτίου 2015 Οι περιπέτειες της ελληνικής συνείδησης (0)
    Γραμμένη στα μέσα της δεκαετίας του 1960 η μελέτη του Νίκου Σβορώνου Το ελληνικό έθνος: Γένεση και διαμόρφωση του νέου Ελληνισμού παρέμεινε ανέκδοτη επί τέσσερις δεκαετίες για να εκδοθεί […]
  • Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου. Διακρίνεται έφιππος ο Δημήτριος Καλλέργης (Συλλογή Λ. Ευταξία, Αθήνα)2 Ιουνίου 2013 Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα (0)
    Η εισαγωγή του βασιλευόμενου κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα Το φεγγάρι κομμάτια κι ο ήλιος μισός, Κύριε ελέησον! Ποιος νόμος παρανόμως μου κρύβει το φως; Δεν έχω μέσον! Δήμος […]
  • Ο Χαρίλαος Τρικούπης στο βήμα της Βουλής29 Μαρτίου 2013 Ο Εμμανουήλ Ροΐδης και Η Πολιτική εν Ελλάδι ρητορεία (0)
    Ο κ. Δεληγεώργης θα ηρίστευε βεβαίως από του βήματος, αν δεν επροτίμα ως ο Κορμενίνος τον κάλαμον του λόγου, έχων ίσως ύπ’ όψιν το «verba volant, scripta manent». Πάν­τες γνωρίζουσιν ότι ο […]
  • Greece Expiring on the Ruins of Missolonghi by Eugène Ferdinand Victor Delacroix8 Μαΐου 2014 Η δυσκολία να είσαι Έλληνας (1)
    Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας η Εκκλησία έκανε καλά τη δουλειά της από εκκλησιαστική άποψη. Και έκανε πολύ καλά που έκανε καλά τη δουλειά της. Αλλά είναι τερατώδες να βαφτίζουμε εθνικό […]
  • Το Υγειονομείο στη Λευκάδα,πίνακας του J. Cartwright, 182130 Ιουνίου 2013 Επιστολές κλεφτών και ο Νενέκος (0)
    Στα τέλη του 18ου αιώνα, παραμονές της Ελληνικής Επανάστασης, δρούσαν στον ελλαδικό και τον ευρύτερο βαλκανικό χώρο πλήθος ενόπλων ομάδων, οι οποίες αποτελούνταν συνήθως από χριστιανούς […]
  • Καθημερινή σκηνή ελληνικής οικογένειας επί τουρκοκρατίας9 Αυγούστου 2016 Συνύπαρξη αλά Τούρκα… (0)
    Η αυτοδιοίκηση της Στερεάς Ελλάδας είχε γενικά τα ίδια χαρακτηριστικά με της Πελοποννήσου. Και εδώ υπάρχουν κοτζαμπάσηδες και επαρχιακές συνελεύσεις, αλλά ποτέ δεν έφτασε στο επίπεδο της […]
  • Η υποψηφιότητα Τσίπρα και η δυναμική του ΣΥΡΙΖΑ οδηγούν σε έναν αναπροσανατολισμό της συζήτησης για την Ευρώπη, θυμίζοντας ότι η νεοφιλελεύθερη Ευρώπη είτε θα αλλάξει είτε θα διαλυθεί με τον πιο δραματικό τρόπο. Οι φιλοευρωπαίοι με τον Τσίπρα, οι αρνητές της Ευρώπης με τους νεοφιλελεύθερους18 Μαρτίου 2014 Νίκος Θεοτοκάς: Ο ΣΥΡΙΖΑ ωριμάζει βιαίως (0)
    «Η ανανεωτική Αριστερά είναι ο μόνος πολιτικός οργανισμός στη χώρα μας που έχει τολμήσει, δεκαετίες τώρα, να ανοίξει τα ντουλάπια με τους σκελετούς και να βγάλει στο φως τα δικά της […]
  • Louis Dupré, Photo Pikos from Souli. Σουλιώτης21 Οκτωβρίου 2014 Αρβανίτες: Οι Δωριείς του Νέου Ελληνισμού (7)
    Αρβανίτες: Οι Δωριείς του Νέου Ελληνισμού Κείμενο: Βασίλης Ραφαηλίδης Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Έθνος (17.5.87) ΜΙΑ σειρά κειμένων για τους 'Ελληνες και την ελλη­νικότητα που […]
  • Φώτης Κόντογλου: «Αρματολοί και Κλέφτες», 194826 Ιουνίου 2013 Ο νόμος των κλεφτών (0)
    Όπως έχει και η εντιμότης τους νόμο, οπού ο κλέφτης να προσκηνάγη, ό,τι πάρει να το δόση, έτσι έχομε και εμείς (οι κλέφτες) νόμο, οπού όποιον πιάσομε τα ό,τι έκαμε να πλερώση…. Όμως σας […]
  • Ψηφιακές εκδόσεις από το schooltime.gr, την Ανοικτή Βιβλιοθήκη OPENBOOK, το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, τις Εκδόσεις Σαΐτα, τη Βικιθήκη, το Project Gutenberg, καθώς και Αυτόνομες Εκδόσεις Ελλήνων Δημιουργών.13 Απριλίου 2013 90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη (0)
    90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη 90 Δωρεάν e-books για την ψηφιακή σας βιβλιοθήκη από το schooltime.gr Ενενήντα τίτλοι ψηφιακών βιβλίων για ελεύθερη on-line ανάγνωση, […]
  • Με τη χαρακτηριστική προσωνυμία κουτσαβάκης, ή και κουτσαβάκι (το), (πληθυντικός: κουτσαβάκηδες ή κουτσαβάκια) φέρονταν στη Παλιά Αθήνα, περί το τέλος της Βασιλείας του Όθωνα και αρχές της Βασιλείας του Γεωργίου του Α΄ διάφοροι επιδεικνυόμενοι ως δήθεν παλληκαράδες, κοινώς "ψευτόμαγκες".27 Ιουνίου 2013 Πώς βγήκε η φράση «Απλώνει το ζωνάρι του για καβγά» (0)
    Πώς βγήκε η φράση «Απλώνει το ζωνάρι του για καβγά» Γράφει ο Ερανιστής Κουτσαβάκηδες ή κουτσαβάκια λέγανε τους μάγκες της παλιάς Αθήνας, την εποχή της Βασιλείας του Όθωνα (1840 […]
  • Παλιά ταχυδρομική κάρτα με την πλατεία της Κοζάνης30 Αυγούστου 2014 Ιστορία της Κοζάνης: Επίσκοπος Βενιαμίν. Φιλική Εταιρεία. Εκστρατεία κατά του Αλή πασά (1)
    Περί τα τέλη του 1819, η Σουλτανική κυβέρνηση έλαβε γνώση των ενεργειών του Αλή πασά, ο οποίος ετοίμαζε σοβαρό κίνημα· ξύπνησε δε από τον λήθαργο, και απέσυρε την εμπιστοσύνη που είχε […]
  • Στο αρχείο υπάρχουν φωτογραφίες της δεκαετίας του 1920-1930 απο τα χωριά Βωβούσα, Δίστρατο, Κεφαλόβρυσο, Λάιστα Ζαγορίου, Λαχανόκαστρο, Μαλακάσι, Μέτσοβο, Σαμαρίνα, Σμίξη, Φούρκα και τη Βέροια.5 Απριλίου 2014 Φωτογραφικό αρχείο της Margaret Hasluck (0)
    Φωτογραφικό αρχείο της Margaret Hasluck H Margaret Masson Hardie Hasluck, (1885 - 1948), ήταν σκωτσέζα γεωγράφος, γλωσσολόγος, αρχαιολόγος και μελετητής. Αποφοίτησε από το […]
  • Ο Νικηταράς ήταν Αρκάς. Γεννήθηκε στο χωριό Τουρκολέκα της Μεγαλόπολης το 1782 και πατέρας του ήταν ο κλέφτης Σταματέλος Τουρκολέκας.25 Μαρτίου 2014 Νικήτας Σταματελόπουλος ή Νικηταράς ο Τουρκοφάγος (1782-1849) (0)
    Νικήτας Σταματελόπουλος ή Νικηταράς ο Τουρκοφάγος (1782-1849) Νικηταρά –ΝικηταράΠού ᾽χεις στα πόδια σου φτεράκαι στην καρδιά ατσάλι. Κείμενο: Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας […]
  • Θοδωρής Κολοκοτρώνης - πίνακας του Θεόφιλου14 Νοεμβρίου 2016 Ο Λόγος του Κολοκοτρώνη στην Πνύκα (2)
    Όταν αποφασίσαμε να κάμωμε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις ούτε κανένας φρόνιμος μας […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.