17 Σεπτεμβρίου 2018 at 22:53

Ποιος φοβάται τον Βιργίλιο;

από

Ποιος φοβάται τον Βιργίλιο;

Γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος

Η απαξίωση της λατινικής γλώσσας και λογοτεχνίας συντελούνταν επί δεκαετίες στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η λύση θα ήταν η κατάργηση των Λατινικών από τις Πανελλήνιες Εξετάσεις

Δεν είναι τώρα που η πολιτεία αποσκορακίζει τα Λατινικά Γράμματα. Υπήρχε βέβαια πάντα στο βάθος της συνείδησης των σχεδιαστών της ύλης της ελληνικής εκπαίδευσης η πάγια ευρωπαϊκή αντίληψη πως όταν λέμε κλασική παιδεία εννοούμε συλλήβδην τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά κείμενα. Αλλά έχω την εντύπωση πως μετά τον δεύτερο μεγάλο πόλεμο, ίσως και γιατί στις υπόγειες εγγραφές μάς είχε δημιουργηθεί μια άπωση για τη φασιστική Ιταλία, αυτή η εντύπωση συμπαρέσυρε και τη μεγάλη πολιτιστική προσφορά των Ρωμαίων σε αυτό που ονομάστηκε Κλασικισμός και συνδέθηκε με την Αναγέννηση των γραμμάτων και των επιστημών στην Ευρώπη και σ» όλο τον κόσμο.

Ο Πόπλιος Βιργίλιος Μάρων (Publius Vergilius Maro, 15 Οκτωβρίου 70 π.Χ. - 21 Σεπτεμβρίου 19 π.Χ.), ο οποίος αποκαλείται συνήθως Βιργίλιος, ήταν αρχαίος Ρωμαίος ποιητής της περιόδου του Οκταβιανού Αύγουστου. Το σημαντικότερο ίσως έργο του, η Αινειάδα, θεωρείται το σπουδαιότερο έπος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Ο Πόπλιος Βιργίλιος Μάρων (Publius Vergilius Maro, 15 Οκτωβρίου 70 π.Χ. – 21 Σεπτεμβρίου 19 π.Χ.), ο οποίος αποκαλείται συνήθως Βιργίλιος, ήταν αρχαίος Ρωμαίος ποιητής της περιόδου του Οκταβιανού Αύγουστου. Το σημαντικότερο ίσως έργο του, η Αινειάδα, θεωρείται το σπουδαιότερο έπος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Έχοντας πατέρα φιλόλογο βρήκα στη βιβλιοθήκη εκτός από λατινικά ιστορικά, ρητορικά και ποιητικά κείμενα (Οράτιο, Βιργίλιο, Σενέκα, Ιούλιο Καίσαρα) δύο – τρία ογκώδη λατινοελληνικά και ελληνολατινικά λεξικά. Όταν έδωσα εξετάσεις το 1955 στη Φιλοσοφική Σχολή, χωρίς φροντιστήριο, στη μικρή επαρχιακή μου γενέθλια πόλη, με αυτά τα λεξικά και αυτά τα κείμενα προετοιμάστηκα και έγινα δεκτός στη Σχολή. Η ύλη που εξετάστηκα για να εισαχθώ ήταν ολόκληρο το λατινικό κείμενο του Ιούλιου Καίσαρα «De bello civico» και ολόκληρο το κείμενο «De bello gallico» («Περί Εμφυλίου Πολέμου», «Περί Γαλατικού Πολέμου»). Αντιλαμβάνεστε λοιπόν πως για να γίνεις δεκτός πριν από 60 χρόνια στο πανεπιστήμιο έπρεπε να ξεψαχνίσεις όχι απλώς έναν σημαντικό ιστορικό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αλλά έναν αυτοκράτορα που δημιούργησε την ακμή της Αυτοκρατορίας. Εξάλλου ενεργοί στρατιωτικοί ήταν και οι μεγάλοι έλληνες ιστορικοί, ο Θουκυδίδης, ο Ξενοφών, ο Πολύβιος. Ήταν σαν να διδάσκαμε σήμερα ευρωπαϊκή ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου με εγχειρίδια τα Απομνημονεύματα του Τσόρτσιλ (Βραβείο Νομπέλ, παρακαλώ), του Ντε Γκολ, του Μολότοφ.

Όταν μάλιστα είχαμε δάσκαλο πλήρη φιλόλογο, δηλαδή κάτοχο και των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών, μυηθήκαμε, όχι όπως κατάντησε η διδασκαλία των Λατινικών σε γραμματοσυντακτικές παπαγαλίες, αλλά στην ουσία της ποιητικής ή της πολιτικής αξίας των λατινικών γραμμάτων. Επιτρέψτε μου πάλι κάποιες προσωπικές αναφορές, αλλά δεν διαθέτω άλλες στην εποχή που ζούμε. Έτσι λοιπόν, όταν ο αείμνηστος καθηγητής μου (αργότερα αστέρας στη Βαρβάκειο Σχολή) Αθανάσιος Φλώρος μας δίδασκε Οράτιο, σ’ όσους από εμάς είχε διαβλέψει μια έφεση προς την ποιητική δημιουργία (του εμπιστευόμασταν τα πρώτα ποιητικά μας κείμενα), μας προέτρεπε να ασκήσουμε την έως τότε τεχνική μας περιουσία (μετρική, συνίζηση κ.τ.λ.) στη μετάφραση λατινικών ποιημάτων. Τα πρώτα μεταφράσματά μου από άλλη γλώσσα ήταν Ωδές του Οράτιου, δίπλα σε μεταφράσεις από τον Βερλέν, σπουδαστής τότε του Γαλλικού Ινστιτούτου. (Το πρώτο στη ζωή μου δημόσιο κείμενο έχει φιλοξενηθεί στη «Φιλολογική Βραδυνή» το 1954 και ήταν ποίημα του Βερλέν, ήμουν 16 χρονών). Γι» αυτό η γενιά μου οφείλει ευγνωμοσύνη στους δασκάλους της. Ποιος σήμερα δάσκαλος θα έπειθε τον μαθητή του να μεταφράσει Οράτιο (μέγιστο λυρικό ποιητή), όχι γιατί δεν αγαπά την ποίηση, αλλά επειδή κατά κανόνα δεν γνωρίζει Λατινικά, καθώς ως απόφοιτος όχι του Κλασικού Τμήματος της Φιλοσοφικής, αλλά άλλων τμημάτων (Ιστορικού, Αρχαιολογικού, Ψυχολογικού, Παιδαγωγικού, Φιλοσοφικού) δεν διδάχτηκε (και πώς να τα διδάξει;) Λατινικά και μάλιστα Οράτιο ή Γιουβενάλι (ισάξιο με τους έλληνες σατιρικό ποιητή).

Φοβάμαι πως στις μέρες μας αν ένας διευθυντής Λυκείου αντιπαθεί έναν καθηγητή του, θα του αναθέσει να διδάξει Λατινικά! Για να αντιληφθείτε την απαξίωση αυτής της θεμελιώδους για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό γλώσσας και λογοτεχνίας, θα θυμίσω σε γενιές μαθητών εδώ και πενήντα χρόνια πως διδάσκονταν από ένα εγχειρίδιο που είχε απλοϊκά κείμενα κατασκευασμένα από τους συγγραφείς, έτσι ώστε σε κάθε κεφάλαιο να επικρατούν γραμματικά ή συντακτικά φαινόμενα (πρώτη κλίση, υποτακτική, ανώμαλα επίθετα, επιρρήματα, κ.τ.λ.). Και το κλου: το υπουργείο Παιδείας για να «διευκολύνει» τους άπειρους καθηγητές Λατινικής, τους εφοδίαζε με βιβλίο όπου τα κείμενα ήταν μεταφρασμένα! Με την εντολή να μη δοθεί στους μαθητές! Ξέρετε εσείς κανέναν καλό δάσκαλο να έχει στο συρτάρι του την επίσημη μετάφραση στην οποία οι μαθητές του να έδιναν Πανελλήνιες Εξετάσεις και δεν θα τους ενημέρωνε; Παίρναν φωτιά τα φωτοτυπικά. Έτσι, στη συνειδητά αλατίνιστη εκπαίδευση, το ποσοστό των επιτυχόντων φοιτητών στη Φιλοσοφική που είχε διαγωνιστεί στα Λατινικά έφτανε το ογδόντα τοις εκατό, το άριστα! Υπήρξαν περιπτώσεις μαθητών μου που βαθμολογήθηκαν με 18 στα Λατινικά και με 3 στην Εκθεση.

Άρα, ορθά ο υπουργός Παιδείας κατάργησε το μάθημα – ρεζίλι; Όχι βέβαια, γιατί γελάει από τον τάφο της η Ρομιγί που πριν από χρόνια, επικεφαλής χιλιάδων νέων και δασκάλων, διαδήλωσε στο Παρίσι πρώτα για τη διατήρηση των Λατινικών στα Λύκεια και ύστερα για να μην καταργηθεί από τη γαλλική γλώσσα η αξάν σιρκονφλέξ (περισπωμένη) που δεν προσφέρεται! Άλλες εποχές, άλλοι δάσκαλοι!!

Βέβαια, με τον τρόπο που διδάσκονταν και με την έλλειψη λατινομάθειας των δασκάλων, καλύτερα να εξαφανιστούν. Αλλά ερωτώ: θα διόριζες καθηγητή των Αγγλικών, των Γαλλικών, των Γερμανικών στο ελληνικό Γυμνάσιο και Λύκειο δασκάλους που δεν ξέρουν Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά;

Η θεά Αθηνά· πήλινη κεφαλή. Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. The goddess Athena; clay head. Archaeological Museum of Olympia.
Η θεά Αθηνά· πήλινη κεφαλή. Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. The goddess Athena; clay head. Archaeological Museum of Olympia.

Αλλά ένας νεοδιόριστος καθηγητής (τι λέω; Ένας προσληφθείς με σύμβαση εργασίας οκτώ μηνών), ο πτυχιούχος του Αρχαιολογικού ή του Ψυχολογικού Τμήματος στην Αταλάντη ή στο Δομοκό ή στο Καρπενήσι, θα τολμούσε να αρνηθεί να διδάξει Λατινικά αν του τα ανέθετε ο διευθυντής;

Να ‘ναι καλά το εγχειρίδιο με το μεταφρασμένο κείμενο στο συρτάρι και ο ενθουσιασμός των μαθητών για την κατανόηση του δασκάλου που τους το εγχειρίζει.

Αν είναι έτσι να συνεχιστεί ο εξευτελισμός μιας ακρογωνιαίας λίθου του ανθρωπιστικού εκπαιδευτικού ιδεώδους, ποτέ και σώσει.

Χρόνια φωνάζω πως το ρωμαϊκό θέατρο είναι επί ίσοις όροις κληρονομιά της ανθρωπότητας. Γιατί δεν παίζονται στην Επίδαυρο Πλαύτος, Τερέντιος, Σενέκας. Όταν ο αείμνηστος Ευαγγελάτος σκηνοθέτησε με το ΚΘΒΕ τη «Μήδεια» του Σενέκα σε μετάφραση του μακαρίτη Τάσου Ρούσσου με τη Βαλάκου έκανε πιένες. Παίχτηκε στο Ηρώδειο δύο βραδιές με 8.000 θεατές!

Το ευρωπαϊκό θέατρο είναι παιδί όχι του Αισχύλου, του Σοφοκλή, του Ευριπίδη, του Αριστοφάνη. Είναι παιδί του Μένανδρου και ο Μένανδρος είναι ο θεατράνθρωπος που ξεζούμισαν οι ρωμαίοι κωμικοί και δραματικοί ποιητές, τους οποίους ξεζούμισαν ο Σαίξπηρ, ο Μολιέρος, ο Γκολντόνι, ο Μακιαβέλι, ο Ρουτζάντε αλλά και ο Γκόγκολ και ο Πούσκιν και όλη η κομέντια ερουντίτα (λόγια) και η κομέντια ντελ άρτε (επαγγελματιών μίμων).

Την εποχή μας, που βρέθηκε ένας ταμένος λατινιστής δάσκαλος πανεπιστημιακός και ακαδημαϊκός να μεταφράσει εξαίσια ένα μείζον ποιητικό κείμενο όχι μόνο της Λατινικής αλλά της παγκόσμιας λογοτεχνίας, την «Αινειάδα» του Βιργίλιου, βρέθηκε πολιτική ηγεσία να διαγράψει από την παιδεία μας μια ωκεάνια γλώσσα. Και αντί χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς δεσμεύσεις ηλιθιώδεις να αναβαθμίσει αυτόν τον πολιτισμό μέσω των κειμένων του δημιουργώντας στην εκπαίδευση ειδίκευση Διδασκαλία της Λατινικής Γλώσσας, όπως, βρε αδελφέ, η Χημεία, η Γυμναστική, η Κοινωνιολογία. Που δεν είναι νεκρή, αφού τα κείμενά της πάλλονται.

Ας τολμήσει ο υπουργός έτσι για να εξιλεωθεί, να παραγγείλει σε δυο – τρεις λατινομαθείς φιλολόγους πανεπιστημιακούς να σχηματίσουν μια ανθολογία ποιητική της Λατινικής γλώσσας (πρωτότυπο κείμενο και απέναντι μετάφραση) και να διανείμει το πόνημα στην Εκπαίδευση ως ελεύθερο ανάγνωσμα, χωρίς λογοκρισία (ούτε στα ερωτικά τολμηρά ποιήματα) να δούμε πόσοι θ» αντέξουν και το μεγαλείο της ποίησης και την τόλμη των ιδεών, των αισθημάτων και των ηθών.

Αλήθεια μήπως φοβούνται αυτά τα κείμενα; Να το πω αλλιώς; Ποιος φοβάται τη ροκ λατινική ποίηση;

Πηγή: http://www.tanea.gr/print/2018/09/15/lifearts/poios-fovatai-ton-virgilio/

https://picryl.com/media/vergilius-maro-publius-d0c71f

(Εμφανιστηκε 163 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

  • Πορτραίτο του Michel de Montaigne. Salvador Dalí, 19472 Απριλίου 2017 Μάριος Πλωρίτης: Ο επίκαιρος Montaigne (0)
    «Πανηγυρίζω και ασπάζομαι την αλήθεια σε όποιο χέρι κι αν τη βρίσκω, και της παραδίνομαι με χαρά, και της τείνω τα νικημένα όπλα μου, από μακριά όταν τη βλέπω να πλησιάζει» […]
  • ARKAS -The Original Page5 Σεπτεμβρίου 2018 Hannibal ante portas (0)
    Η αρχή της σφοδρής επίθεσης κατά της Ελλάδας και της ελληνικότητας ξεκίνησε επί Σημίτη, με την άλωση του Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου της Αθήνας από φανατισμένους καθηγητές σε έδρες […]
  • Αναθηματικό ανάγλυφο με παράσταση νέου που στεφανώνεται. Βρέθηκε στο Σούνιο, κοντά στον ναό της Αθηνάς. Γύρω στο 460 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.6 Μαΐου 2018 Τεστ: Αρχαιομάθεια Ι (0)
    Το επόμενο κουίζ, τέστ ή δοκιμασία δημιουργήθηκε δοκιμαστικά με το πρόγραμμα myquizcreator. Οι σωστοί ορισμοί των λέξεων δίνονται με βάση το: LIDDELL & SCOTT, Λεξικό της Αρχαίας […]
  • Τα Λατινικά και η ευρωπαϊκή μας παράδοση9 Σεπτεμβρίου 2018 Τα Λατινικά και η ευρωπαϊκή μας παράδοση (0)
    «Τα Λατινικά είναι παράθυρο με θέα την Ευρώπη». Έτσι απαντούσα στους φοιτητές μου όταν ρωτούσαν ποια είναι η αξία του μαθήματος αυτού στην εκπαίδευση, τη δευτεροβάθμια και την τριτοβάθμια. […]
  • Ανάγλυφη παράσταση με τον θεό Διόνυσο, Ρωμαϊκό αντίγραφο.A marble relief depicting the god Dionysos leading the Horae, personifications of the seasons in Greek mythology. 1st century CE Roman copy of an earlier Greek original. (Louvre Museum, Paris)27 Σεπτεμβρίου 2018 Νομική Αθηνών: «Η κατάργηση της διδασκαλίας των λατινικών στο Λύκειο αποτελεί βήμα οπισθοδρόμησης για την κλασική παιδεία» (0)
    Η εμπειρία της διδασκαλίας στη Νομική Σχολή Αθηνών καταδεικνύει ότι η στοιχειώδης γνώση των λατινικών από τους φοιτητές αποτελεί πολύτιμο εφόδιο ανθρωπιστικής παιδείας και καλλιέργειας, […]
  • Ο Ηρακλής «συλλογισμένος»· σε μετόπη από το ναό του Δία στην Ολυμπία, περ. 460 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Hercules "pensive"; metopes from the temple of Zeus in Olympia, circa 460 BC. Archaeological Museum of Olympia.14 Σεπτεμβρίου 2018 Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Ψήφισμα του Τμ. Φιλολογίας για τα Λατινικά: «Καλούμε τον κ. Υπουργό να αναθεωρήσει τις απόψεις του.» (0)
    Καλούμε λοιπόν τον κ. Υπουργό να αναθεωρήσει τις απόψεις του για τα Λατινικά και την κατάργησή τους, να σκεφτεί τρόπους αναβάθμισης της διδασκαλίας […]
  • Η ανατολική ζωφόρος του θησαυρού των Σιφνίων. 525 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών22 Μαρτίου 2017 Ο Ξενοφώντας και η διπλωματία του πολέμου (0)
    Το σπαρτιατικό σύστημα ήταν καθαρά στρατοκρατούμενο. Δεν είναι, όμως, τυχαίο που επιλέχθηκε αυτή η ζωή. Αν ο κόσμος χωρίζεται σε ισχυρούς και ανίσχυρους, καλύτερα να είσαι με τους […]
  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Ο Φίλιπ Ροθ και οι μεταμορφώσεις31 Μαρτίου 2013 Ο Φίλιπ Ροθ και οι μεταμορφώσεις (0)
    Ο Φίλιπ Ροθ και οι μεταμορφώσεις Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το μυθιστόρημα του Ροθ «Το Βυζί» ξεπερνά κάθε όριο. Ο κύριος Ντέηβιντ Άλαν Κέπες, καθηγητής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο […]
  • Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας6 Ιουνίου 2013 Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας (2)
    Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το μυθιστόρημα «1984» του Τζωρτζ Όργουελ κυκλοφόρησε στο κοινό το 1949. Η θύελλα που προκάλεσε ήταν τόσο […]
  • Χορός Ιππέων σε αγγειογραφική αναπαράσταση5 Ιανουαρίου 2014 Χορός και αρχαίο δράμα (2)
    Χορός και αρχαίο δράμα Γράφει η Titania Matina Ένα βασικό στοιχείο σχετικό με το αθηναϊκό δράμα της κλασικής αρχαιότητας που αδυνατούμε να συλλάβουμε και σταθερά μας διαφεύγει είναι ο […]
  • Το Σαραντάπορο απ' όπου περνούσε ο δημόσιος δρόμος Ελασσόνας - Σερβίων, είχαν οργανώσει αμυντικά Γερμανοί αξιωματικοί, οργανωτές του τούρκικου στρατού και θεωρούνταν απόρθητο9 Οκτωβρίου 2013 Η Μάχη στο Σαραντάπορο και στους Λαζαράδες (0)
    Η Μάχη στο Σαραντάπορο και στους Λαζαράδες Από το βιβλίο του Ηλία Λαμπρέτσα ΜΙΚΡΟΒΑΛΤΟ Οι δυνάμεις που τα αντίπαλα στρατεύματα παρέταξαν στο μέτωπο της Θεσσαλίας - Νότιας Μακεδονίας […]
  • Ο Παναγιώτης Σαϊνατούδης εκπροσώπησε το Πελίτι στις Ημέρες Δράσεις για τους Σπόρους 17-18 Απριλίου 2011 στις Βρυξέλες.24 Οκτωβρίου 2013 «Σπόροι που αντέχουν» (βίντεο) (0)
    «Σπόροι που αντέχουν» (βίντεο) Ο Παναγιώτης Σαϊνατούδης εκπροσώπησε το Πελίτι στις Ημέρες Δράσεις για τους Σπόρους 17-18 Απριλίου 2011 στις Βρυξέλες. Οι «Σπόροι που αντέχουν» […]
  • Generation z1 Ιουνίου 2013 Generation z (0)
    Generation z Γράφει ο ΚΙΜΠΙ* Κάποιοι μιλούν ήδη για τον «νεοκεϊνσιανό» που ξύπνησε εντός του Σόιμπλε. Οσονούπω θα δουν στη Μέρκελ μια μακρινή απόγονο της Λούξεμπουργκ, στον Ολάντ […]
  • Λίμνη Πολυφύτου - Κοζάνη24 Απριλίου 2014 Φωτογραφίες από τη Λίμνη Πολυφύτου (0)
    Η λίμνη Πολυφύτου είναι τεχνητή λίμνη του ποταμού Αλιάκμονα, στο νομό Κοζάνης. Σχηματίστηκε το 1973, μετά την κατασκευή του ομώνυμου φράγματος (Πολυφύτου) στον ποταμό και καλύπτει έκταση […]
  • Ο Φάττυ Άρμπακλ (Roscoe “Fatty” Arbuckle)4 Ιουλίου 2013 Η Περίπτωση του Φάττυ Άρμπακλ (0)
    Ο Φάττυ Άρμπακλ (Roscoe “Fatty” Arbuckle) είναι, δυστυχώς, παντελώς άγνωστος στην Ελλάδα.
  • Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων (2010) "Alice in Wonderland"11 Φεβρουαρίου 2014 Ο Λούις Κάρολ, η Αλίκη και τα θαύματα της παιδικής ονειροφαντασίας (0)
    Το παραμύθι του Λούις Κάρολ «Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων», θα έλεγε κανείς, ότι ήταν γεννημένο για να αποτελέσει λογοτεχνικό […]
  • Εκδρομή του σχολείου της Alliance Israelite Universelle στη λίμνη Ιωννίνων, αρχές του 20ου αιώνα16 Σεπτεμβρίου 2014 Ο άγνωστος Γιωσέφ Ελιγιά (0)
    Η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων άκμασε στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν η πόλη βρισκόταν υπό την εξουσία του Αλή Πασά (1788-1822). Πολλά μέλη της κοινότητας εργάστηκαν στον διοικητικό […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.