11 Σεπτεμβρίου 2018 at 00:08

Παρμενίδης ο Ελεάτης: O αντίποδας της ηρακλείτειας φιλοσοφίας

από

Παρμενίδης ο Ελεάτης: O αντίποδας της ηρακλείτειας φιλοσοφίας

Γράφει ο Μιλτιάδης Ντόβας

Ως γνωστόν, κατά τον 6ο και 5ο π. Χ αιώνα, τα κέντρα της πνευματικής ανάπτυξης της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης σταδιακά μεταφέρονται στη νότια Ιταλία. Σε αντίθεση με τη Μίλητο και την Έφεσο, οι οποίες ανέπτυξαν το εμπόριο, τα νέα κέντρα έκλιναν στην ανάπτυξη της γεωργίας και της αμπελουργίας.

Στην Ελέα, όπου πέρασε τα γεράματα του ο Ξενοφάνης ιδρυτής της Ελεατικής φιλοσοφίας και σχολής, έζησαν και άκμασαν ο Παρμενίδης και ο μαθητής του, Ζήνων.

Λεπτομέρεια από ψηφιδωτό δάπεδο της Πέλλας (λεπτομέρεια). Γύρω στα 300 π.Χ. Απεικονίζεται η αρπαγή της Ελένης από τον Θησέα. Detail of mosaic floor of Pella (detail). Around 300 BC It depicts the rapture of Eleni by Theseus.
Ψηφιδωτό δάπεδο της Πέλλας (λεπτομέρεια). Γύρω στα 300 π.Χ. Απεικονίζεται η αρπαγή της Ελένης από τον Θησέα. Detail of mosaic floor of Pella (detail). Around 300 BC It depicts the rapture of Eleni by Theseus.

Ο Παρμενίδης o Ελεάτης, γιος του Πύρη, γεννήθηκε και έζησε κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, -όπως ήδη αναφέραμε- στην Ελέα της Κάτω Ιταλίας και υπήρξε μάλλον μαθητής του Ξενοφάνη.

Η γέννηση και ο θάνατος του Παρμενίδη αποτελούν πρόβλημα ως προς τον ακριβή προσδιορισμό τους. Πάντως η γέννηση του, τοποθετείται στα τέλη του 6ου περίπου στα 540/39 π. Χ, είτε κατ’ άλλη εκδοχή, στα 520/10 π. Χ. Ο θάνατος του τοποθετείται αρχές του 5ου αιώνα περίπου στα 475/70 π. Χ, είτε σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή 440 π. Χ (η χρονολογική τοποθέτηση γέννησης και θανάτου δεν είναι απολύτως ακριβείς και ο υπολογισμός τους στηρίζεται στην πληροφορία που μας δίνει ο Διογένης ο Λαέρτιος, ότι ο Παρμενίδης ήταν στην ακμή του, δηλαδή περίπου σαράντα χρόνων, κατά την εξηκοστή ενάτη Ολυμπιάδα 504-500 π. Χ).

Το  «είναι»  για  τον  Παρμενίδη  είναι  «αγέννητο»  και  «ανώλεθρο»  και  το  «νοείν»  είναι  ο  αναγκαίος  συνδετικός  κρίκος  με  το  «είναι».  Παράλληλα  δε,  οι  αισθήσεις  θεωρεί  ότι  μπορεί  να  δίδουν  στους  ανθρώπους  ψευδή  εικόνα  ή  ψευδείς  εικόνες  του  κόσμου. 

Ο φιλόσοφος Παρμενίδης ήταν αριστοκράτης στην καταγωγή, ο οποίος εκτός από φιλόσοφος σύμφωνα με τον Πλούταρχο υπήρξε νομοθέτης και δη, άριστος. Γνωρίζουμε δε, από τις ίδιες πηγές ότι έδωσε ένα εξαίρετο σύνταγμα στην πατρίδα του, για τη διαφύλαξη του οποίου ορκίζονταν κάθε χρόνο στους θεούς οι συμπολίτες του,  χωρίς αυτό να μειώνει την ιδιότητα του, του φιλοσόφου.  Αναμφισβήτητα αποτελεί μια απ’ τις σπουδαιότερες φιλοσοφικές μορφές της αρχαιότητας και το συνειδητό φιλοσοφικό αντίποδα στον Ηράκλειτο τον Εφέσιο.

Για τον Παρμενίδη, επίσης, γνωρίζουμε ότι είχε γνωριστεί με τον Αμεινία τον Πυθαγόρειο, τον οποίο και τιμούσε ιδιαίτερα μέχρι το τέλος της ζωής του. Ο Παρμενίδης είχε κατά πασά πιθανότητα επηρεαστεί από τους Πυθαγόρειους ως προς τον τρόπο ζωής, (ζούσε βίο θεωρητικό). Στους Πυθαγόρειους, μάλλον χρωστάει και τις αστρονομικές και επιστημονικές του, γνώσεις για τον αυγερινό, τον αποσπερίτη, το φεγγάρι και τον ήλιο, τις οποίες αναφέρει στο φιλοσοφικό του ποίημα.

Ο Παρμενίδης εισάγοντας τη μεταφυσική στη φιλοσοφία θα διακηρύξει την ανυπαρξία του κενού, και τη μη δυνατότητα της κίνησης, καθώς και το αμετάβλητο και στατικό της ύλης. Το «είναι» για τον Παρμενίδη είναι «αγέννητο» και «ανώλεθρο» και το «νοείν» είναι ο αναγκαίος συνδετικός κρίκος με το «είναι». Παράλληλα δε, οι αισθήσεις θεωρεί ότι μπορεί να δίδουν στους ανθρώπους ψευδή εικόνα ή ψευδείς εικόνες του κόσμου. Ο Παρμενίδης, επίσης, υποστηρίζει την ανυπαρξία του «μη όντος» (ανύπαρκτου) και θεωρεί αδύνατη ακόμη, και την παρουσία του, στο διανοητικό πεδίο, σημείο στο οποίο αυτοαναιρείται.

Βέβαια, ο Παρμενίδης παρότι μεταφυσικός, κι απ’ αυτή την άποψη ιδεαλιστής, πρεσβεύει ένα συνθετικό δογματικό-ενορατικό τρόπο σκέψης, ο οποίος όμως εμπεριέχει παράλληλα και ορισμένα στοιχεία απλοϊκού υλισμού. Απ’ αυτή την οπτική, ο εν λόγω φιλόσοφος μπορεί να ιδωθεί ως μία ιδιάζουσα και εξαιρετική περίπτωση φιλοσόφου.

Ο Παρμενίδης ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος.
Ο Παρμενίδης ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος.

Για τον Παρμενίδη γνωρίζουμε ότι είχε συγγράψει ένα φιλοσοφικό ποίημα στο οποίο συμπυκνώνεται η διδασκαλία του, του οποίου ο τίτλος ήταν μάλλον «Περί Φύσεως» ή «Περί Φύσιος» και το οποίο διαιρούνταν σε τρία μέρη μαζί με το προοίμιο.

Στο προοίμιο περιγράφει μια αρματοδρομία όπου αναβάτης είναι ο φιλόσοφος ποιητής, στον οποίο έχουμε μια ενορατική-θεϊκή και συνάμα δογματική αποκάλυψη της αλήθειας, από την ίδια τη θεά, στο δεύτερο μέρος -ουσιαστικά πρώτο- παρουσιάζει την αλήθεια ως απόλυτη δογματική αλήθεια, την αλήθεια ως θεϊκή ενορατική αποκάλυψη τη σύνθεση και τη σημαντικότητα του «είναι», αλλά υπό μορφή ταυτότητας και την ανυπαρξία του «μη είναι»,  και στο τρίτο τμήμα -ουσιαστικά δεύτερο- παρουσιάζει «Τα προς δόξαν», δηλ. γνώμες θνητών όπως οι θνητοί αντιλαμβάνονται με τις αισθήσεις τους, τον κόσμο, όπου και υποστηρίζει ότι οι θνητοί «κωφοί, τυφλοί, τεθηπότες άκριτα φύλα» αποδέχονται δύο μορφές της πραγματικότητας, πράγμα που κατά τον Παρμενίδη είναι και η μεγάλη τους, πλάνη, γιατί δεν είναι ορθό να θεωρείται ότι υφίσταται η μία από τις δύο μορφές «των μίαν ου χρείαν εστίν».

Από το παραπάνω έργο του, σώζονται 155-56 εκατόν πενήντα πέντε-έξι  εξάμετροι στίχοι, 19 δεκαεννέα αποσπάσματα τα οποία εξέδωσε ο Diels στα Fragmente der Vorsokratiker. Επίσης πρέπει να αναφέρουμε ότι από τον  Gaelius Aurelianus παραδίδεται απόσπασμα έξι στίχων στα λατινικά, το οποίο κατά το Λατίνο συγγραφέα, αποτελεί μέρος του Παρμενιδείου ποιήματος.


Βιβλιογραφία

Παρμενίδης ο Ελεάτης-Περί Φύσιος, εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια, Γεώργιος Στ. Καραγιάννης, εισαγωγή, Δημήτρης Παπαδής, εκδόσεις Ζήτρος, Αθήνα,  2003.

Πηγή: https://www.maxmag.gr/politismos/philosofia/parmenidis-o-eleatis/#.W5GXjczmxUQ.facebook 

Οι φωτογραφίες είναι από το περιοδικό Αρχαιολογία, τ.2.

(Εμφανιστηκε 312 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

  • Gravestone of a woman with her slave child-attendant, c. 100 BC28 Μαΐου 2013 Το τέλος του Ανθρωποκεντρικού πολιτισμού και ο δεύτερος Μεσαίωνας (0)
    Το τέλος του Ανθρωποκεντρικού πολιτισμού και ο δεύτερος Μεσαίωνας Το κείμενο του αναγνώστη μας Λ.Π. ελήφθη μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το δημοσίευουμε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι […]
  • Το άγαλμα του Ηνίοχου αποτελεί το σωζόμενο τμήμα χάλκινου συμπλέγματος που είχε αφιερωθεί στο ιερό από τους Δεινομενίδες, δυναστική οικογένεια της Γέλας στη Σικελία. Βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών. The statue of Iniohos is the preserved part of a copper complex dedicated to the sanctuary by the Daenomenes, a dynastic family of the Gel in Sicily. It is located in the Archaeological Museum of Delphi.21 Μαρτίου 2018 Ο Αριστοτέλης και η ελευθεριότητα (0)
    Η ελευθεριότητα δεν έχει να κάνει με τον πλούτο, αλλά με την αντίληψη που έχει κάποιος στη διαχείριση και την αξία του […]
  • Ο Ντενί Ντιντερό (Denis Diderot, 5 Οκτωβρίου 1713 – 31 Ιουλίου 1784) ήταν Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας11 Δεκεμβρίου 2017 Ντενί Ντιντερό: Σκέψεις για την ερμηνεία της φύσης (0)
    Έχουμε τρία κύρια μέσα έρευνας: την παρατήρηση της φύσης, το λογισμό και το πείραμα. Η παρατήρηση συγκεντρώνει τα φαινόμενα ο λογισμός επαληθεύει το αποτέλεσμα του συνδυασμού. Πρέπει η […]
  • Πάπυρος της Οξυρρύγχου με το πιο παλιό διάγραμμα από τα Στοιχεία του Ευκλείδη11 Μαΐου 2013 Τα παράδοξα της Ευκλείδειας Γεωμετρίας (0)
     Τα παράδοξα της Ευκλείδειας Γεωμετρίας Γράφει ο Γιώργος Μπαντές   Εννοιολογικά θεμέλια Η γεωμετρία όπως είναι γνωστό ασχολείται με το χώρο, αφού καταστήσει σαφές τι είναι χώρος. […]
  • Ο Πρωταγόρας στο κέντρο μαζί με τον Δημόκριτο, Μουσείο Ερμιτάζ. Salvator Rosa - Démocrite et Protagoras31 Δεκεμβρίου 2017 Οι Σοφιστές (0)
    Έτσι ο Πρωταγόρας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «για όλα τα πράγματα μέτρο είναι ο άνθρωπος, για όσα υπάρχουν ότι υπάρχουν, για όσα δεν υπάρχουν ότι δεν υπάρχουν». […]
  • ARKAS -The Original Page30 Μαρτίου 2016 Ο Αριστοτέλης και η κατάλυση της πολιτικής (3)
    Φυσικά, η απερίφραστη καταδίκη του επεκτατισμού ως κατάλυση δικαίου κι ως μοιραία εννοιολογική ματαίωση της πολιτικής δεν ακυρώνει τις στρατιωτικές προετοιμασίες που πρέπει πάντα να κάνει […]
  • Αντιγόνη του Σοφοκλή. Συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας και τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού,5 Ιανουαρίου 2018 Η Αντιγόνη του Σοφοκλή ως πεδίο δοκιμασίας των σοφιστικών αντιλήψεων (0)
    Είναι πρόδηλη η τάση του Σοφοκλή να δεχτεί ιδέες που προάγουν το πνεύμα και εξελίσσουν τη δημοκρατία, ακόμη και αν αυτές διατυπώνονται από έναν κύκλο που χαρακτηρίζεται από την ανατροπή […]
  • Χάλκινη τεφροδόχος υδρία (κάλπις), λεπτομέρεια. 540-530 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.1 Μαρτίου 2018 Ο Αριστοτέλης, τα συναισθήματα και η αναζήτηση της αρετής (0)
    Ο Αριστοτέλης δίνει την εντύπωση ότι αποκόβει τα συναισθήματα από την ευθύνη του ανθρώπου, αφού «οργιζόμαστε και φοβούμαστε όχι από δική μας […]
  • Άρειος Πάγος12 Μαρτίου 2016 Ο Αριστοτέλης και οι θεσμοί της εξουσίας (2)
    Η ορθή λειτουργία των θεσμών είναι η προϋπόθεση του ιδανικού πολιτεύματος. Η διαφάνεια, η δικαιοσύνη, η εφαρμογή του νόμου, η αξιοκρατία, η εδαφική ακεραιότητα, όλα αυτά που δομούν την […]
  • πάλη σε αρχαίο ανάγλυφο16 Αυγούστου 2016 Ο Αριστοτέλης για τη γυμναστική (4)
    Αυτό που μένει είναι οι τελικές συστάσεις του Αριστοτέλη για τη σωστή εκγύμναση των νέων, η οποία οφείλει να συνδέεται άρρηκτα με την ηλικία τους: «… ως την εφηβική ηλικία χρειάζεται να […]
  • Ανάγλυφο από τερακότα. Διακρίνονται: Πηνελόπη, Οδυσσέας, δεξιά, ως ξεσκούφωτος ζητιάνος, Τηλέμαχος, αριστερά από την Πηνελόπη, χωρίς γένια, Εύμαιος, καθισμένος κάτω και αριστερά πιθανότατα άλλος βοσκός. 460-450 π.Χ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης10 Ιανουαρίου 2017 Ι.Θ. Κακριδής: Η Γεωγραφία της Οδύσσειας (2)
    Για τον απλοϊκό αναγνώστη υπάρχει και ένας άλλος κίντυνος: Το έντυπο, σαν έντυπο και μόνο, και ας λέει ανυπόστατα πράγματα, ασκεί πάνω του μια πειστικότητα, που κανείς δεν τη φαντάζεται: […]
  • Τα τραίνα στην Ελλάδα της φαιδράς πορτοκαλέας δεν είναι μια εταιρία. Είναι πέντε!13 Ιανουαρίου 2017 Ο ΟΣΕ έχει 5 στόματα να ταΐσει. Ποιος να πρωτοφάει; (0)
    Δεν έχουμε προσωπικό, φωνάζουν ως συνήθως οι συνδικαλιστές, που είχαν μάθει στον ΟΣΕ να αντιστοιχούν και να χρυσοπληρώνονται 10 για δουλειά που γινόταν με τρεις! Δεν έχουν προσωπικό από […]
  • Το Σαραντάπορο απ' όπου περνούσε ο δημόσιος δρόμος Ελασσόνας - Σερβίων, είχαν οργανώσει αμυντικά Γερμανοί αξιωματικοί, οργανωτές του τούρκικου στρατού και θεωρούνταν απόρθητο9 Οκτωβρίου 2013 Η Μάχη στο Σαραντάπορο και στους Λαζαράδες (0)
    Η Μάχη στο Σαραντάπορο και στους Λαζαράδες Από το βιβλίο του Ηλία Λαμπρέτσα ΜΙΚΡΟΒΑΛΤΟ Οι δυνάμεις που τα αντίπαλα στρατεύματα παρέταξαν στο μέτωπο της Θεσσαλίας - Νότιας Μακεδονίας […]
  • Η καταστροφή του κινεζικού στόλου στον κόλπο της Ασσόν στα 184112 Φεβρουαρίου 2015 Ο Πόλεμος του οπίου (1)
    Ο 19ος αιώνας απετέλεσε για την Κίνα την κομβική εκείνη χρονική περίοδο κατά την οποία ξεκίνησε ένα άνοιγμα προς τον δυτικό κόσμο. Από το 1644, που ένας μη κινεζικός λαός, οι Μαντσού, […]
  • 31 Αυγούστου 2015 Μία είναι η εναλλακτική: εναλλακτική στην ΤΙΝΑ! (0)
    Τι είναι ο ξεσηκωμός του έθνους, που ξεκίνησε από μερικούς «τρελούς» ενάντια στην οθωμανική αυτοκρατορία και την Ιερή Συμμαχία και τις συμβουλές των τότε «ρεαλιστών» […]
  • Ο Φρανσουά Μαρί Αρουέ (François-Marie Arouet, 21 Νοεμβρίου 1694 – 30 Μαΐου 1778), ευρύτερα γνωστός με το ψευδώνυμο Βολταίρος (Voltaire), ήταν Γάλλος συγγραφέας, ιστορικός και φιλόσοφος12 Δεκεμβρίου 2017 Βολταίρος: «Είμαι ελεύθερος;» (0)
    Είμαι ελεύθερος σημαίνει να μην κάνω μια κακή πράξη αν ο νους μου τη φαντάζεται αναγκαστικά τέτοια· να δαμάσω ένα πάθος αν ο νους μου μου κάνει αισθητό τον κίνδυνό του, και η φρίκη αυτής […]
  • 9 Απριλίου 2015 Ο Σωκράτης για την ανδρεία (2)
    "Η έλλειψη φόβου όμως δεν είναι επιλογή αυτού που δεν φοβάται, είναι εν τέλει αποτέλεσμα της άγνοιας των κινδύνων ή προϊόν της ιδιοσυγκρασίας του άφοβου. Κανένα από τα δύο δεν προκύπτουν […]
  • «Μερικές φορές κατά τη βραδινή προσευχή, από την κούραση της ημέρας αποκοιμιέμαι, αλλά ο Θεός με κατανοεί.»1 Ιανουαρίου 2014 Είναι πραγματικά ριζοσπάστης ο Πάπας Φραγκίσκος; (1)
    "Όλα αυτά σίγουρα αποτελούν βελτίωση σε σχέση με τους προηγούμενους Πάπες. Πόσες αλλαγές όμως είμαστε δικαιολογημένοι να περιμένουμε από αυτόν; Υπάρχει ουσία στις δηλώσεις του, ή είναι […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.