5 Σεπτεμβρίου 2018 at 16:20

Το νέο ιδεώδες της Δύσης και η προσήλωση στο φθαρτό

από

Το νέο ιδεώδες της Δύσης και η προσήλωση στο φθαρτό

Γράφει ο Βασίλης Καραποστόλης

Με πολλούς στεναγμούς ο δυτικός άνθρωπος ξαναγυρίζει σήμερα εκεί από όπου θέλησε να αποδράσει. Αναγκάζεται να ξαναμπεί στην τροχιά του μόχθου, την κυκλική κίνηση που τον έκανε κάποτε να ιδρώνει και να βαρυγκομά. Το είχε θεωρήσει σαν θεϊκή κατάρα να πρέπει να εξασφαλίζει με τέτοιους κόπους ακόμη και το δικαίωμα να αναπνέει, κι έφθασε να πιστέψει ότι ήταν το «αντίτιμο της αμαρτίας του». Για να ελαφρύνει το βάρος του αποφάσισε να γίνει πιστός: ήλπιζε έτσι ότι θα μαλακώσει η αυστηρότητα του Κριτή του και ότι θα μπορέσει κάποτε ως καλός προτεστάντης ή καθολικός να ζητήσει άφεση από τα κρίματά του.

Γιάννης Πρόφης. Πατητήρι στα Μεσόγεια Αττικής
Γιάννης Πρόφης. Πατητήρι στα Μεσόγεια της Αττικής

Προτού απαντήσει στους αιτούντες ο Θεός, πρόλαβε και τους καθησύχασε ο καπιταλισμός. Τους έδωσε όλες τις ευκαιρίες για να ξεχαστούν, για να πείσουν τον εαυτό τους ότι χάρη στη σκληρή εργασία θα είχαν το προνόμιο να απολαύσουν χίλια δυο αγαθά και να περιμένουν ακόμη ότι τα χίλια θα γίνονταν πολύ περισσότερα. Χαλάλι ο κόπος, αφού η ζωή θα ανταμειβόταν με το παραπάνω. Έτσι η ζωή αναγορεύτηκε σε ύψιστο αγαθό. Λησμονήθηκε το ζήτημα της «σωτηρίας της ψυχής». Αφέθηκε στην άκρη κάθε έγνοια για το τι πρέπει να πράττει κανείς και ήρθε σε πρώτη μοίρα η μέριμνα για το πώς θα αυξηθούν τα ευχάριστα και πώς τα δυσάρεστα θα περιοριστούν στο ελάχιστο.

Αλλά αυτό δεν ήταν τίποτα άλλο από μια νέα δουλεία. Τι συνέβη; Από τα μέσα κιόλας του προηγούμενου αιώνα οι άνθρωποι έπεσαν με τα μούτρα στην καινούργια αναγκαστική ασχολία τους – έξω από τα επαγγέλματα και πέρα από τα ωράρια. Έψαχναν το πώς και με τι θα γεμίσουν τον περιβόητο «ελεύθερο χρόνο» τους. Ήταν ένας χρόνος δεσμώτης μιας νέας αγοράς όπου κυκλοφορούσαν αδιάκοπα εντυπώσεις, παιχνίδια, θεάματα. Δεν προσφέρονταν όμως δωρεάν∙ έπρεπε να τα αγοράσει κανείς, έπρεπε συνεπώς να δουλέψει και πάλι, να δουλέψει προκειμένου να μην αναρωτιέται: «προς τι» οι προσπάθειες; Για ποιον λόγο να επιδιώκονται αυτή η παραζάλη και αυτό το καταβρόχθισμα των στιγμών;

Όλα τούτα μαρτυρούν πώς ο δυτικός κόσμος ενώ κάποτε διεκδίκησε την απαλλαγή από τον μόχθο, τελικά ξαναμπήκε ηθελημένα στον ζυγό. Δεν δικαιούται συνεπώς σήμερα να παραπονείται. Η οικονομική στενότητα τον πιέζει, τον εξουθενώνει. Εκείνο όμως που φαίνεται να θλίβει το σύγχρονο άτομο είναι περισσότερο το ότι οι ανέσεις που είχε χάνονται παρά το ότι οι ευκαιρίες λιγοστεύουν για να αναπτύξει τις ανώτερες ικανότητές του. Δεν έχει πια το κουράγιο να πιστέψει ότι διαθέτει τέτοιες ικανότητες. Άλλωστε, η ίδια η λέξη «ανώτερο» σχεδόν τον ξενίζει. Τι πάει να πει αυτό; Η μαζική κοινωνία στους κόλπους της οποίας κινείται, αρνείται τις όποιες εξάρσεις του πνεύματος, σαρκάζει οτιδήποτε άλλοτε το αποκαλούσαν «έμπνευση» ή «σύλληψη», δυσπιστεί επίσης στη δυνατότητα του ατομικού νου να εποπτεύσει τα όσα συμβαίνουν καθημερινά. Επόπτευση; Μα, αυτό είναι αφ’ υψηλού αυταπάτη των ελαχίστων εκείνων που νομίζουν πως ξεχωρίζουν από τους πολλούς. Δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση, λένε. Όλοι πάνω-κάτω στο ίδιο επίπεδο βρίσκονται, με τις ίδιες αντιλήψεις, με τις ίδιες συνήθειες, την ίδια τεμπελιά που τους κρατάει δεμένους στις συνήθειές τους.

Αυτή ήταν λοιπόν η εξέλιξη; Από την ορμητική ώθηση του 19ου αιώνα να φθάσει η Δύση, έπειτα από δύο αιώνες, στο σημείο να παραιτείται από όλα όσα θα μπορούσε να κάνει; Εκεί φαίνεται, πράγματι, πως οδηγήθηκε. Είναι το σημείο της σύγχρονης πεζότητας. Η Δύση είναι πια προσκολλημένη στον εαυτό της, στην πιο φθαρτή του πλευρά. Ζει την κάθε της μέρα με το άγχος εκείνου που δεν διανοείται να κοιτάξει λιγάκι μακρύτερα. Αυτό είναι η πεζότητα: το σκυμμένο κεφάλι, όχι τόσο από τη σκλαβιά της ανάγκης όσο από τη συνήθεια να αρπάζεις οτιδήποτε βρίσκεται μπροστά σου, αυτό μόνο, αυτό διαρκώς.

Ήδη στην εποχή του ο Χέγκελ είχε χαρακτηρίσει τον ρωμαϊκό πολιτισμό κατά βάση πεζό. Αυτός ο πολιτισμός φαίνεται πως επέζησε στη συνείδηση της νεότερης Ευρώπης πολύ περισσότερο από τον αρχαιοελληνικό. Οι θεότητες της Ρώμης φρόντιζαν για το νοικοκυριό, για τις σοδειές, για τους γάμους και τους τοκετούς. Οι σημερινές θεότητες έχουν ανάλογο προορισμό: είναι μηχανισμοί υπηρεσιών που με μιαν απλή πληκτρολόγηση αναλαμβάνουν να τακτοποιήσουν τις υποθέσεις μας.

Τώρα όμως διαπιστώνεται πως ούτε αυτό ισχύει στον επιθυμητό βαθμό. Η τεχνολογία αρχίζει να απογοητεύει, η αίγλη της φεύγει, αλλά η πεζότητα μένει. Αν είχαν κρατηθεί στην ευρωπαϊκή παράδοση περισσότερα από την Αθήνα παρά από τη Ρώμη, τα πράγματα ίσως ήταν διαφορετικά. Η σκέψη τότε δεν αποκλείεται να ξανάβρισκε μερικούς εραστές ακόμη και μέσα στις τάξεις των πολιτικών. Οι ηγεσίες θα ξανάρχιζαν να εκπονούν σχέδια αντί να μπαλώνουν τις τρύπες που ανοίγουν οι ίδιες. Και η Δύση απέναντι στο νέο πάθος της Ανατολής θα αντέτασσε το δικό της έλλογο πάθος, που σήμερα της λείπει τόσο πολύ.

Ο κ. Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Πηγή: http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=805195. Ο πίνακας είναι από εδώ: https://www.facebook.com/EllenesZographoiPaintersfromGreece/?tn-str=k*F

Δείτε: Διάλεξη Βασίλη Καραποστόλη: «Η Ελλάδα και ο νέος της μόχθος»

(Εμφανιστηκε 180 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

  • Βιολί27 Ιουλίου 2013 Με αφορμή τα συναισθήματα του …Ανταμ Σμιθ (Adam Smith) (0)
    Με αφορμή τα συναισθήματα του ...Ανταμ Σμιθ (Adam Smith) Γράφει ο Αρχείος Παρακάμπτοντας τον δαιμόνιο - Διονυσιακό - Φρειδερίκο Βίλχελμ Νίτσε (Friedrich Wilhelm Nietzsche, 1844-1900), […]
  • Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας6 Ιουνίου 2013 Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας (2)
    Ο Τζωρτζ Όργουελ, το 1984 και ο 21ος αιώνας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το μυθιστόρημα «1984» του Τζωρτζ Όργουελ κυκλοφόρησε στο κοινό το 1949. Η θύελλα που προκάλεσε ήταν τόσο […]
  • Ανθρωπάκια LEGO21 Αυγούστου 2013 Το σχολείο και ο κατακερματισμός της γνώσης (3)
    Το σχολείο και ο κατακερματισμός της γνώσης Γράφει ο Ερανιστής* Είναι εμπειρικά διαπιστωμένο ότι σε πολλά πανεπιστημιακά ιδρυμάτα του λεγόμενου δυτικού κόσμου τείνει να επικρατήσει η […]
  • Εργάτες στο μεσοπόλεμο24 Αυγούστου 2013 Επιστολή ανέργου Γερμανού (0)
    Επιστολή ανέργου Γερμανού «Αξιότιμε κ. μυστικοσύμβουλε δρ. Ντούισμπεργκ. Μέσα στην μεγάλη μου ανάγκη, στην απελπισία μου, παίρνω το θάρρος να σας προσπέσω και να σας παρακαλέσω να […]
  • Γελοιογραφία του Γιάννη Καλαϊτζή από την Εφημερίδα των συντακτών7 Οκτωβρίου 2013 Η θεωρία των δίκροκων (0)
    Η θεωρία των δίκροκων Γελοιογραφίες του Γιάννη Καλαϊτζή από την Εφημερίδα των […]
  • Λευτέρης Γιακουμάκης, 20141 Ιουλίου 2014 Δύο Παραμύθια Χαμένα Από Καιρό (0)
    Ο πρίγκιπας σηκώθηκε και ξεκίνησε την αναζήτησή του, και έφτασε επί τέλους στη σπηλιά στο δάσος, αλλά δεν ήταν κανένας εκεί. Πήρε το καρφί και το κάρφωσε στον τοίχο της σπηλιάς, και […]
  • Peasant wedding (Pieter Brueghel the elder)9 Ιουλίου 2013 Ο Άντον Τσέχωφ και το αγεφύρωτο των κοινωνικών τάξεων (1)
    Ο Άντον Τσέχωφ και το αγεφύρωτο των κοινωνικών τάξεων Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Η νουβέλα του Τσέχωφ «Η Ζωή μου» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ερατώ» δεν αποτελεί αυτοβιογραφία, παρά […]
  • Αποκρυφισμός, κωδικοποιημένα μηνύματα, ιερά σύμβολα, μυστικιστικοί αριθμοί, υπόγειες δραστηριότητες, περιζήτητοι χάρτες, Ροδόσταυροι, Ναϊτες, μυστικές συναντήσεις, μια παγκόσμια πλεκτάνη. Η δουλειά πάει ρολόι και τα κορόιδα συρρέουν. Μια φλέβα χρυσού.1 Ιουλίου 2013 Ο Ουμπέρτο Έκο, το εκκρεμές και η επιστήμη της ανιστορικότητας (3)
    Ο Ουμπέρτο Έκο, το εκκρεμές και η επιστήμη της ανιστορικότητας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές «Το εκκρεμές του Φουκώ» είναι το δεύτερο μυθιστόρημα του Ουμπέρτο Έκο και κυκλοφόρησε το […]
  • Σίδνεϊ της Αυστραλίας30 Αυγούστου 2013 Δημόσιος χώρος, αισθητική και ποιότητα ζωής (0)
    ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΧΩΡΟΣ, ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΟ ΣΙΔΝΕΪ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ, Η ΟΠΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΕΣ ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ  Του Γιάννη Κύρκου Αικατερινάρη αρχιτέκτονα Ο δημόσιος χώρος για να […]
  • Σκηνή από την ταινία Η φόνισσα, (1974), βασισμένη στο βιβλίο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Σκηνοθεσία: ΦΕΡΡΗΣ ΚΩΣΤΑΣ4 Αυγούστου 2013 Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στη Φόνισσα (1)
    Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στη Φόνισσα Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι «Η Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη ανήκει στα κλασικά κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. […]
  • Αν δεχτούμε ότι ακόμη και ο τόνος της φωνής του εκφωνητή παίζει σπουδαίο επικοινωνιακό ρόλο δίνοντας έμφαση σε μια συγκεκριμένη ειδησεογραφική οπτική, αντιλαμβανόμαστε ότι τα περιθώρια ανάμεσα σ’ αυτό που λέμε είδηση και σχόλιο είναι όχι δυσδιάκριτα, αλλά αξεδιάλυτα.19 Ιουνίου 2013 Ο Ουμπέρτο Έκο, η δημοσιογραφία και η τηλεόραση των τελευταίων ημερών (1)
    Ο Ουμπέρτο Έκο, η δημοσιογραφία και η τηλεόραση των τελευταίων ημερών Γράφει ο Θανάσης Μπαντές      Ο Ουμπέρτο Έκο στο κείμενό του «Η Ψευδαίσθηση της Αλήθειας» είναι […]
  • Στο πεδίο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων θεμελιώδους σημασίας κρίνεται η «Θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης», όπως διατυπώθηκε από το J. Mezirow στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και τις αρχές της δεκαετίας του 1980.26 Ιουνίου 2013 Η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης και η εκπαίδευση Ενηλίκων (0)
     « Η θεωρία της Μετασχηματίζουσας μάθησης (J. Mezirow).  Ο κριτικός στοχασμός & τα προσκόμματα στη μαθησιακή διεργασία των ενηλίκων .»  Γράφει η Έφη […]
  • Λουλουδούδες σε μπουζουξίδικο της Αθήνας7 Ιουνίου 2013 Ο νόθος αστισμός (0)
    Ο νόθος αστισμός Απόσπασμα από το βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη Η παρακμή του Αστικού Πολιτισμού. Απο τη μοντέρνα στη μεταμοντέρνα εποχή και απο το φιλελευθερισμό στη μαζική […]
  • Το ΚΕΘΕΑ, όπως το ήξεραν τα μέλη, οι εργαζόμενοι κι η ελληνική κοινωνία, κινδυνεύει με κατάργηση!30 Αυγούστου 2013 Να πεθαίνεις στα 30; (0)
    Να πεθαίνεις στα 30; Γράφει ο Θανάσης Τζιούμπας, προέδρος του συλλόγου εργαζομένων ΚΕΘΕΑ* Τριάντα χρόνια μετά την λειτουργία της πρώτης θεραπευτικής κοινότητας στην πατρίδα μας, οι […]
  • Ο Michael Moore29 Ιουλίου 2013 Πρώτα Γελάς, Μετά Κλαις – Η Αμφιθυμία του Michael Moore (0)
    "...τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι."
  • Ο Καρλ Μαρξ στο χρονικό μιας δικτατορίας30 Σεπτεμβρίου 2013 Ο Καρλ Μαρξ στο χρονικό μιας δικτατορίας (0)
    Ο Καρλ Μαρξ στο χρονικό μιας δικτατορίας Γράφει ο Θανάσης Μπαντές            Το κείμενο του Μαρξ «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» θεωρείται κλασικό, όχι μόνο ως πολιτική […]
  • Ο Αλμπέρ Καμύ (Albert Camus, 7 Νοεμβρίου 1913 - 4 Ιανουαρίου 1960) ήταν Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας9 Μαΐου 2014 Ο Καμύ, ο Σίσυφος και το παράλογο (0)
    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διαπίστωση του Αλμπέρ Καμύ «Πρέπει να φανταστούμε το Σίσυφο ευτυχισμένο» είναι, τουλάχιστον εξ’ αρχής, εντελώς παράλογη. Ο Σίσυφος είναι ο μυθολογικός ήρωας […]
  • Το φίδι που τους κλώσησε26 Σεπτεμβρίου 2013 Το φίδι που τους κλώσησε (0)
    Το φίδι που τους κλώσησε Γράφει ο ΚΙΜΠΙ* Μπα; Εκπλήσσεσθε που οι χρυσαυγίτες έκαναν πρόβες στο Πέραμα και στο Κερατσίνι για τις «νύχτες κρυστάλλων» του μέλλοντός μας; Εξοργίζεστε […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.