13 Απριλίου 2018 at 17:37

Πώς ήταν πραγματικά η Αθηναϊκή Δημοκρατία

από

Πώς ήταν πραγματικά η Αθηναϊκή Δημοκρατία

Γράφει ο Γιάννης Σιατούφης

   Η Αθήνα, μαζί με το λιμάνι της, τον Πειραιά, την περίοδο της μεγάλης ακμής της, ήταν η μεγαλύτερη πόλη της Μεσογείου. Ο πληθυσμός της υπολογίζεται σε 300 έως 500 χιλιάδες κατοίκους. Οι άνδρες ενήλικες Αθηναίοι πολίτες, δηλαδή άνω των 18 ετών, υπολογίζεται ότι ήταν περίπου 60.000. Σε αυτούς πρέπει να προσθέσουμε άλλες τόσες περίπου χιλιάδες γυναίκες και έναν μεγάλο αριθμό παιδιών. Εκτός όμως από τους Αθηναίους κατοίκους και τις οικογένειές τους η Αθήνα φιλοξενούσε και τους μέτοικους που ήταν ξένοι έμποροι με μόνιμη κατοικία στην Αθήνα οι οποίοι είχαν ελάχιστα δικαιώματα και υπολογίζονται σε πάνω από 20.000. Τέλος, σε αυτό τον πληθυσμό, πρέπει να προσθέσουμε 100 έως 150 χιλιάδες σκλάβους.

Η Ακρόπολη των Αθηνών, μεγάλο μέρος της οποίας αποπερατώθηκε την εποχή του Περικλή
Η Ακρόπολη των Αθηνών, μεγάλο μέρος της οποίας αποπερατώθηκε την εποχή του Περικλή

   Η Αθηναϊκή δημοκρατία όμως αφορούσε μία ελάχιστη μειονότητα του πληθυσμού της Αττικής και αυτό γιατί το δικαίωμα του πολίτη είχαν μόνο οι ενήλικες Αθηναίοι πολίτες, δηλαδή όσοι είχαν πατέρα και μητέρα αθηναϊκής καταγωγής και ήταν πάνω από 18 ετών. Αποκλείονται δηλαδή από τα δημοκρατικά δικαιώματά τους οι γυναίκες, τα παιδιά, οι μέτοικοι και οι χιλιάδες σκλάβοι

   Τέσσερις ήταν οι βασικές αρχές της αθηναϊκής δημοκρατίας: Η ισότητα, η κλήρωση, η αμοιβή και η συμμετοχή. Όπως είπαμε και παραπάνω όλοι οι ενήλικες Αθηναίοι πολίτες έχουν ίσα δικαιώματα απέναντι στο νόμο ανεξάρτητα από το εισόδημά τους. Οι περισσότερες δημόσιες θέσεις ευθύνης στελεχώνονται από άτομα που επιλέγονται μετά από κλήρωση. Η κλήρωση είναι το σήμα κατατεθέν της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η κλήρωση όμως γίνεται μόνο μεταξύ εθελοντών, για αυτό μερικές φορές αποκτούσε τυπικό χαρακτήρα λόγω της απουσίας υποψηφίων. Για θέσεις όμως υψηλής ευθύνης, όπως ήταν οι οικονομικής φύσεως και των δέκα στρατηγών, στις οποίες έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη τα προσόντα των υποψηφίων, η επιλογή γινόταν από συγκεκριμένα πρόσωπα από την Εκκλησία του Δήμου με τη διαδικασία της ανάτασης της χειρός.

   Όσον αφορά την αμοιβή και τη συμμετοχή πρέπει να αναφέρουμε τα εξής: η συμμετοχή στην πολιτική θεωρούνταν ανώτερη δραστηριότητα στην αρχαία Αθήνα. Όμως η συμμετοχή στα πολιτικά δρώμενα απαιτεί ελεύθερο χρόνο. Και άπλετο ελεύθερο χρόνο είχε μόνο μία ελάχιστη μειονότητα Αθηναίων πολιτών που είχαν εξασφαλίσει τα προς το ζην και δε χρειάζονταν να δουλέψουν. Η συντριπτική πλειοψηφία των Αθηναίων, όμως, δούλευε από το πρωί μέχρι το βράδυ για να ζήσει την οικογένειά του κι έτσι δεν είχε καθόλου χρόνο να συμμετέχει στην πολιτική.

Η Πνύκα
Η Πνύκα

   Από την άλλη πλευρά η μεγάλη πλειοψηφία των Αθηναίων πολιτών δείχνει μεγάλη αδιαφορία για τα πολιτικά πράγματα και δε θέλει να συμμετέχει στην πολιτική. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι για να υπάρξει απαρτία έπρεπε να συγκεντρωθούν 6.000. Κι αν λάβουμε υπόψη ότι 60.000 περίπου ήταν οι ενήλικες Αθηναίοι πολίτες, τότε οι 6000 δεν ήταν παρά μόνο το 10% του πληθυσμού των ενηλίκων ανδρών που συμμετείχαν στα πολιτικά δρώμενα.

         Για αυτό ο Περικλής αναγκάζεται να προτείνει την αμοιβή όσων Αθηναίων πολιτών εκπληρώνουν τα δημόσια καθήκοντα τους, μήπως με αυτόν τον τρόπο μεγαλώσει το ενδιαφέρον των Αθηναίων για την πολιτική. Το μέτρο της αμοιβής εφαρμόστηκε πρώτα σε όσους Αθηναίους συμμετείχαν ως ένορκοι στα δικαστήρια και στη συνέχεια στα μέλη του Συμβουλίου των Πεντακοσίων και στο τέλος στα μέλη της γενικής συνέλευσης της Εκκλησίας του Δήμου.

   Η Εκκλησία του Δήμου ήταν η συνέλευση όλων των ενήλικων ανδρών πολιτών της Αθήνας. Η συγκέντρωση πραγματοποιούνταν στον λόφο της Πνύκας, απέναντι από την Ακρόπολη και λάμβανε χώρα περίπου 40 φορές τον χρόνο. Η συζήτηση ξεκινούσε νωρίς το πρωί με τη θυσία ενός χοίρου και τελείωνε το μεσημέρι. Τα θέματα που συζητούνταν ήταν αυτά που προωθούσε η Βουλή των Πεντακοσίων και είχαν σχέση με τις διεθνείς σχέσεις, τις συμμαχίες με άλλες χώρες ή πόλεις-κράτη, με την κήρυξη πολέμου, με την εκλογή των στρατηγών, εξοστρακισμό πολιτών και με την παρουσίαση νόμων που αφορούσαν την πόλη των Αθηνών. Οι ρήτορες έπαιρναν τον λόγο ο ένας μετά τον άλλον και παρέθεταν τις απόψεις τους ξεκινώντας πρώτα από τους μεγαλύτερους σε ηλικία. Όμως σε αυτό το σημείο πρέπει να πούμε ότι η μεγάλη πλειοψηφία των συμμετεχόντων δεν έπαιρνε το λόγο, αλλά άκουγε μόνο παθητικά τους ομιλητές, αντιδρούσε με θορυβώδη τρόπο και ψήφιζε με ανάταση του χεριού.

   Η Βουλή των Πεντακοσίων προετοιμάζει την ημερήσια διάταξη, η οποία περιλαμβάνει τα θέματα με τα οποία θα ασχοληθεί η Εκκλησία του Δήμου. Στο συμβούλιο των Πεντακοσίων συμμετείχαν 50 πολίτες από κάθε φυλή. Η κάθε φυλή ασκεί για 36 μέρες το χρόνο την πρυτανεία. Ο πρόεδρος των πρυτάνεων εκλέγεται ένας κάθε μέρα και ανάμεσα στα καθήκοντά του ήταν να υποδέχεται επίσημους από άλλες πόλεις, δηλαδή ασκούσε τα καθήκοντα σαν να λέμε αυτά του σημερινού Προέδρου της Δημοκρατίας. Άρα από τους 50 πολίτες οι 36 έχουν τη δυνατότητα να αναλάβουν έστω για μία μέρα μία τέτοια θέση ευθύνης.

Η Αρχαία Αγορά της Αθήνας
Η Αρχαία Αγορά της Αθήνας

   Οι δημόσιοι λειτουργοί ήταν περίπου 700 χωρισμένοι σε σώματα των 10 μελών, ένα για κάθε φυλή. Οι λειτουργοί κληρώνονται για 1 χρόνο μεταξύ όσων Αθηναίων πολιτών θέλουν να ασχοληθούν με διάφορους τομείς της δημόσιας διοίκησης. Στο τέλος όμως οι λειτουργοί υπόκεινται σε εξοντωτικό έλεγχο, όπως έλεγχο υπόκεινταν και πριν αναλάβουν τις αρμοδιότητές τους. Όμως το γεγονός ότι κάθε χρόνο ανανεώνονταν οι δημόσιοι λειτουργοί είχε ένα αρνητικό αποτέλεσμα, αυτό της χαμηλής αποδοτικότητας. Για αυτό ήταν πολύ χρήσιμοι οι γραμματείς, οι οποίοι ήταν συνήθως σκλάβοι και διέθεταν μεγάλη εμπειρία και εξειδίκευση στον τομέα με τον οποίο ασχολούνταν.

   Εκείνος όμως ο τομέας στον οποίο οι Αθηναίοι αφιέρωναν τον περισσότερο χρόνο τους ήταν αυτός της δικαιοσύνης. Από τους Αθηναίους πολίτες που έχουν συμπληρώσει τα 30 τους χρόνια και επιθυμούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία κληρώνονται κάθε χρόνο 6.000, οι οποίοι θα αναλάβουν το ρόλο του δικαστή της πόλης. Κάθε μέρα, νωρίς το πρωί, πηγαίνουν στην αγορά και κληρώνονται σε ποιο δικαστήριο θα πάει ο καθένας. Η υπηρεσία τους αμείβεται και ο ρόλος τους είναι να βοηθήσουν το δικαστικό σώμα το οποίο αποτελείται από 201 έως 1.001 μέλη. Κάθε δικαστικό σώμα διεκπεραιώνει τρεις έως τέσσερις δίκες την ημέρα. Κατά τη διαδικασία ακούγεται ο κατήγορος και ο κατηγορούμενος μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, που ελέγχεται με μία κλεψύδρα (συνήθως μία ώρα). Μετά τις παραπάνω ομιλίες, χωρίς περαιτέρω συζήτηση, πραγματοποιείται μυστική ψηφοφορία μεταξύ των ενόρκων για την ενοχή του κατηγορούμενου. Εφόσον προκύψει η ενοχή του ακούγονται οι προτάσεις του κατήγορου και του κατηγορούμενου για το είδος της ποινής και κατόπιν πραγματοποιείται νέα ψηφοφορία για το είδος της ποινής. Ο κατηγορούμενος που δεν συγκεντρώνει το 20% των ψήφων κινδυνεύει με σοβαρή ποινή που μπορεί να φτάσει μέχρι την εξορία και την απώλεια των πολιτικών δικαιωμάτων του.

   Οι αποφάσεις των δικαστηρίων δεν υπόκεινται σε καμιά μορφή έφεσης και θεωρούνται ισχυρότερες από οποιεσδήποτε αποφάσεις των δημόσιων συνελεύσεων των Αθηναίων πολιτών και αυτό γιατί οι ψηφοφορίες γίνονταν μυστικά και επειδή οι δικαστές δεσμεύονταν με ιερό όρκο.

   Τα δικαστήρια θεωρούνταν ο πραγματικός χώρος της αθηναϊκής Δημοκρατίας και αυτό γιατί, ενώ στα άλλα σώματα εκλέγονταν συνήθως άτομα από τα εύπορα στρώματα των πολιτών, στα δικαστήρια συμμετείχαν συνήθως ηλικιωμένα άτομα από τα φτωχότερα στρώματα της αθηναϊκής κοινωνίας. Έτσι ο λαός ασκούσε πραγματικό έλεγχο σε όλα όσα αποφάσιζαν τα όργανα που ελέγχονταν από τους πλούσιους και ισχυρούς πολίτες της Αθήνας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Umberto Eco και Riccardo Fedriga, «Ιστορία της φιλοσοφίας», τόμος 1, ειδική έκδοση της εφημερίδας το ΒΗΜΑ, 2018, σελ. 151-161.

Χέρμαν Μπένγκτσον, Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδος, εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 1991.

Οι φωτογραφίες είναι από εδώ:

https://aristotelisguidegr.wordpress.com/2016/02/16/%CF%80%CE%BD%CF%8D%CE%BA%CE%B1/

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%BB%CE%AE%CF%82

Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Δείτε ακόμη:

  • Οπλιτοδρόμος, ανάγλυφη τραπεζιόσχημη πλάκα που βρέθηκε στην Αθήνα. Γύρω στο 500 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Stretcher, embossed billboard found in Athens. Around 500 BC National Archaeological Museum20 Οκτωβρίου 2013 Ο Θουκυδίδης και η έναρξη του πελοποννησιακού πολέμου (4)
    Ο Θουκυδίδης και η έναρξη του πελοποννησιακού πολέμου Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Τα γεγονότα που αποτέλεσαν την απαρχή του πελοποννησιακού πολέμου αφορούν τη διεκδίκηση της Επιδάμνου […]
  • Jean-Jacques-Francois Le Barbier - Σπαρτιάτισσα δίνει την ασπίδα στον γιο της ("Ή ταν ή επί τας!"), 1805. Portland Art Museum (Oregon, USA)11 Δεκεμβρίου 2014 Ο Αριστοτέλης και το πολίτευμα της Σπάρτης (0)
    Το βέβαιο είναι ότι ο Αριστοτέλης στο δεύτερο βιβλίο των «Πολιτικών» του (τα «Πολιτικά τα ολοκληρώνει μετά το 335 π. Χ.) εκφράζει ξεκάθαρες επιφυλάξεις ως προς την αξιοπιστία των δύο αυτών […]
  • ARKAS -The Original Page30 Μαρτίου 2016 Ο Αριστοτέλης και η κατάλυση της πολιτικής (3)
    Φυσικά, η απερίφραστη καταδίκη του επεκτατισμού ως κατάλυση δικαίου κι ως μοιραία εννοιολογική ματαίωση της πολιτικής δεν ακυρώνει τις στρατιωτικές προετοιμασίες που πρέπει πάντα να κάνει […]
  • Έλληνας οπλίτης και Πέρσης πολεμιστής μονομαχούν10 Απριλίου 2013 Η σημασία της μάχης του Μαραθώνα (0)
    Η σημασία της μάχης του Μαραθώνα Ένα βιβλίο του Richard Billows εξηγεί γιατί αυτή η θρυλική μάχη όρισε τη μοίρα του δυτικού πολιτισμού Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Οι […]
  • Εβραίοι της Θεσσαλονίκης8 Δεκεμβρίου 2013 Ο εμπρησμός του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ της Θεσσαλονίκης (1)
    Ο εμπρησμός του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ της Θεσσαλονίκης Όταν η ιστορία αποσιωπάται. Γράφει ο Γιάννης Σιατούφης Ένα γεγονός που συγκλόνισε την κοινωνία της Θεσσαλονίκης και […]
  • Ο Μάριος Πλωρίτης (πραγματικό όνομα: Μάριος Παπαδόπουλος, 19 Ιανουαρίου 1919 – 29 Δεκεμβρίου 2006) ήταν Έλληνας δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, κριτικός, μεταφραστής, λογοτέχνης, και θεατρικός σκηνοθέτης.30 Ιουλίου 2018 Μάριος Πλωρίτης: Δημοκρατίας πηγές και απόβλητα (0)
    «Ο λαός έχει γίνει κυρίαρχος σε όλα και ορίζει τα πάντα με ψηφίσματα και με δικαστήρια όπου κυριαρχεί, αφού οι αποφάσεις τις οποίες άλλοτε έπαιρνε η βουλή, έχουν περιέλθει στα χέρια τον […]
  • Σε ό,τι αφορά την ιδιωτική εκπαίδευση, απλοποιούνται οι διαδικασίας έναρξης λειτουργίας ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου με απλή αναγγελία έναρξης επαγγέλματος. Επιπρόσθετα φροντιστήρια θα μπορούν να λειτουργήσουν και ιδιωτικά σχολεία μέσα στις κτιριακές εγκαταστάσεις των σχολείων τους, καθώς αίρονται οι σχετικοί περιορισμοί.20 Μαρτίου 2013 Η δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση στο νέο μνημόνιο (0)
    Η δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση στο νέο μνημόνιο Γράφει ο Γιάννης Σιατούφης Σήμερα είχα μια συζήτηση με έναν ηλικιωμένο, οποίος που είπε ότι, όταν ήταν μαθητής, το 1948, ήταν υποχρέωση […]
  • Ο Φ. Κάστρο με τον Τσε Γκεβάρα πριν διαφωνήσουν9 Μαρτίου 2015 Η κουβανική Επανάσταση (0)
    Η Κούβα υπήρξε αποικία των Ισπανών, αλλά το 1898 οι ΗΠΑ έδιωξαν τον ισπανικό στρατό από το νησί και το μετέτρεψαν σε χώρα υποτελή. Συγκεκριμένα δεν μπορούσε κανένας πρόεδρός της να συνάψει […]
  • Εκδρομή του σχολείου της Alliance Israelite Universelle στη λίμνη Ιωννίνων, αρχές του 20ου αιώνα16 Σεπτεμβρίου 2014 Ο άγνωστος Γιωσέφ Ελιγιά (0)
    Η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων άκμασε στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν η πόλη βρισκόταν υπό την εξουσία του Αλή Πασά (1788-1822). Πολλά μέλη της κοινότητας εργάστηκαν στον διοικητικό […]
  • Φυλλάδια από το δημοψήφισμα του 1974 όπως εκτίθενται στη Βουλή3 Ιουλίου 2015 Τα δημοψηφίσματα στην Ελλάδα (0)
    Στην Ελλάδα το δημοψήφισμα θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά στο Σύνταγμα του 1927 (άρθρο 125 παρ. 2) και αφορά το συνταγματικό δημοψήφισμα. Στο ισχύον Σύνταγμα του 1975 ρυθμίζεται στο άρθρο 44 […]
  • Τσιγγανάκια17 Νοεμβρίου 2013 Οι Τσιγγάνοι (1)
    Οι Τσιγγάνοι θα απλωθούν από την Κωνσταντινούπολη στη Θράκη και σε όλη την ελληνική χερσόνησο. Σε κείμενο του 1415 οι Τσιγγάνοι περιλαμβάνονται ως ξεχωριστή εθνότητα με δική τους γλώσσα, […]
  • Ο Αριστοτέλης σε ελληνικό γραμματόσημο του 19964 Απριλίου 2016 Ο Αριστοτέλης και η θεωρία της πράξης για την ιδανική εξουσία (1)
    Οι κοινωνίες που στα λόγια προάγουν αξίες διαφορετικές από αυτές που υπηρετούν σε επίπεδο εξουσίας, πέρα από υποκριτικές, είναι τελικά αδιέξοδες, αφού νομοτελειακά προάγουν τη συλλογική […]
  • Ο Αριστοτέλης ( 384 - 322 π.Χ. ) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και πολυεπιστήμονας, μαθητής του Πλάτωνα και διδάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μαζί με το δάσκαλό του Πλάτωνα αποτελεί σημαντική μορφή της φιλοσοφικής σκέψης του αρχαίου κόσμου, και η διδασκαλία του διαπερνούσε βαθύτατα τη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη μέχρι και την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα. Υπήρξε φυσιοδίφης, φιλόσοφος, δημιουργός της λογικής και ο σημαντικότερος από τους διαλεκτικούς της αρχαιότητας.18 Απριλίου 2013 Ο χώρος στη φυσική (Αριστοτέλης, Νεύτων, Αινστάιν) (0)
    Ο χώρος στη φυσική (Αριστοτέλης, Νεύτων, Αινστάιν)  Γράφει ο Γιώργος Μπαντές                          Ο χώρος και τα σώματα Τι σημαίνει κινείται ένα σώμα; Σημαίνει λέμε […]
  • Αριστοτέλης2 Μαΐου 2013 Η αξιωματική μέθοδος. Ευκλείδης και Χίλμπερτ (1)
    Η αξιωματική μέθοδος. Ευκλείδης και Χίλμπερτ    …Ο κόσμος είναι σκοτεινός, όμως αρκεί να παρεμβάλουμε ένα κομμάτι Ελληνικής ζωής για να φωτιστεί αμέσως άπλετα… Νίτσε   Γράφει […]
  • Ο Θουκυδίδης (περίπου 460 -398 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας στρατηγός και ιστορικός12 Μαΐου 2013 Ο Θουκυδίδης, ο Νίτσε και ο τριανταφυλλένιος ιδεαλισμός (4)
    Ο Θουκυδίδης είναι η κορυφαία συμπερίληψη, η κορυφαία εκδήλωση του ισχυρού, δριμύτατου θετικισμού που έκειτο στα ένστικτα των αρχαίων Ελλήνων.΄Αλλωστε είναι το θάρρος ενώπιον της […]
  • Ιερώνυμος Μπος, Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων, λεπτομέρεια10 Μαΐου 2013 Ο Επίκουρος και η φιλοσοφία της ευτυχίας (ΙΙ) (11)
    Είναι μάταια τα λόγια του φιλοσόφου που δεν θεραπεύουν κανένα ανθρώπινο πάθος• ακριβώς όπως η ιατρική είναι ανώφελη αν δεν γιατρεύει τις αρρώστιες του σώματος, έτσι και η φιλοσοφία δεν […]
  • Η εμπορευματοποίηση αφορά τα προϊόντα που ανταλλάσσονται κι όχι το ίδιο το χρήμα που δεν λειτουργεί ως προϊόν αλλά ως διαμεσολαβητής προϊόντων. Με την εξέλιξη του κεφαλαιοκρατικού συστήματος όμως, είναι κάτι παραπάνω από προφανές ότι το ίδιο το χρήμα άρχισε να αποτελεί εμπόρευμα.4 Ιουνίου 2013 Ο Μαρξ, η εμπορευματοποίηση του χρήματος και ο Αριστοτέλης (3)
    Ο Μαρξ, η εμπορευματοποίηση του χρήματος και ο Αριστοτέλης Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το χρήμα είναι η κινητήριος δύναμη όλων των συνδιαλλαγών. Λειτουργεί […]
  • Ο Ευκλείδης σε λεπτομέρεια από τη Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ, 1509.25 Απριλίου 2013 Τα μαθηματικά αντικείμενα είναι αφηρημένες αριστοτελικές μορφές (0)
    Τα μαθηματικά αντικείμενα είναι αφηρημένες αριστοτελικές μορφές Γράφει ο Γιώργος Μπαντές Το περιεχόμενο του άρθρου σχετίζεται με τη φιλοσοφική διαπραγμάτευση  για την ύπαρξητων […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.