3 Απριλίου 2018 at 20:40

ΚΟΧΥΛΙΑ

από

ΚΟΧΥΛΙΑ 

“ἀπό τό μέρος τοῦ ἄντρου τοῦ κογκυλοστρώτου καί νυμφοστολίστου…”

Γράφει η Titania Matina

Δεν είναι ο Παπαδιαμάντης στις μεγάλες μου εμμονές κι ούτε ιδιαίτερα με συγκινούν οι νυμφοστόλιστοι λυρισμοί των συνθέτων. Όποτε όμως διαβάζω για το σπήλαιο το κογχυλόστρωτο, που λίγο προηγούμενα, στο Όνειρο στο Κύμα, έχει αποτυπωθεί με ακρίβεια ως “στρωμένο μέ ἄσπρα κρυσταλλοειδῆ κοχύλια καί λαμπρά ποικιλόχρωμα χαλίκια”, το μάτι μου σκαλώνει μ’ ευχαρίστηση. Όπως πάντα σκοντάφτει πάνω σ’ ένα κοχύλι ανάμεσα στα βότσαλα, κάθε φορά που περπατάω στο γιαλό. Και είναι τότε που αναλογίζομαι τη ζωγραφική αισθαντικότητα της περιγραφής. Κοντολογίς, είναι σε τέτοιες περιπτώσεις που οι συνειρμοί πηγαινοέρχονται ανεξέλεγκτα σε κύκλωμα σκέψης.

Νασσάριος
Νασσάριος

Μια αναπαράσταση που τους τροφοδοτεί είναι των Μινωικών Ρυθμών: ατέλειωτες σειρές από θαλάσσιες σπείρες, κοχύλια και ναυτίλους που απλώνονται ζωγραφικά, για να παλινδρομήσουνε όμως και να οριοθετηθούν στην επιφάνεια αγγείων κλειστού σχήματος. Ακριβώς όπως μπορείς να δεις την κίνηση σ’ έναν μικροσκοπικό λευκό νασσάριο. Πάνω του απλώνονται οι κυματισμοί της θάλασσας και πάλι συγκρατούνται. Δώσανε στο κοχύλι όνομα απ’ το λατινικό nassa, το καλαθάκι του ψαρέματος που στενεύει προς τον λαιμό. Αν ήτανε στο χέρι μου να το ονομάσω, θα διάλεγα ίσως κάτι απ’ τη Φαιστό.

Το κοίλο σ' ένα Haliotis.
Το κοίλο σ’ ένα Haliotis.

Διαπνέει η Κρήτη την αναπαράσταση. Λες κι είναι τρίτωνας που τον φυσούσαν στα ιερά της. Στη θάλασσα που αγαπάω, μού λέγανε για τις γητειές που παίρνουν την κατήφεια απ’ το κακό το μάτι, την στροβιλίζουν στο γιαλό, για να την παγιδεύσουνε στις ελικώσεις κουργιαλών. Σε σπίτια φίλων, θαύμαζα εκείνους τους πραγματικά μεγάλους του Λιβυκού. Μου ήταν όμως αρκετό να βρίσκω μινιατούρες. Μικρούλια βούκινα που χάριζε παλιά η αγαπημένη παραλία. Και ψυχανεμιζόμουνα κάτι απ’ τον ήχο του μεγάλου τρίτωνα όταν πάλευα να κλείσω τους αέρηδες σ’ ένα άδειο πλαστικό μπουκάλι από νερό. Ήτανε τότε που η παραλία έδινε επίσης μάτια της θάλασσας, ιππόκαμπους κι άπειρες αχιβάδες. Τότε, που μπορούσες ν’ απολαύσεις μοναξιά στο παραλιάκι πίσω απ’ τον μεγάλο βώλακα. Τις αχιβάδες τις κρατάω ακόμα, αλλά δεν βρίσκω πια. Τώρα, η παραλία μού δίνει φεγγαρόπετρες. Κι εγώ τις ψάχνω ώρες ατέλειωτες κάτω απ’ τον ανελέητο ήλιο. Είναι ό,τι απομένει απ’ το δικό μου όνειρο στο κύμα. Για κάποιο λόγο απροσδιόριστο, εδώ και πραγματικά πολλά χρόνια, το λέω όνειρο από αρχαία δάπεδα στο παρά πέντε της πολυχρωμίας.

Τοιχογραφία Αναδυομένης στην Πομπηία (από το Pinterest)
Τοιχογραφία Αναδυομένης στην Πομπηία (από το Pinterest)

Το μαθηματικό σχήμα της αναπαράστασης απλώνεται επ’ άπειρον στα τέλεια σκαριφήματα Fibonacci που στην ακολουθία τους πάντα συναντούν χρυσές τομές. Κι έτσι, το αποτύπωμα της σπείρας που την είπανε χρυσή προσφέρει το μοντέλο της αρμονικής ανάπτυξης στη φύση. Η θάλασσα το δίνει σε σεντέφι. Για παράδειγμα, στο Haliotis, το αυτάκι της Αφροδίτης. Δεν ξέρω αν είχε ο Botticelli υπόψιν του τη μαθηματική σειρά των πραγμάτων όταν ζωγράφιζε την Αναδυομένη του πάνω σε μια αχιβάδα. Σίγουρα το μοντέλο του το πήρε από την Αφροδίτη του Απελλή του 4ου π.Χ. αιώνα. Εκείνος αποτύπωνε την Φρύνη που συνήθιζε να λύνει τα μαλλιά της και να λούεται γυμνή στα κύματα της Ποσειδωνίας. Και λένε ότι ο Απελλής ζωγράφιζε με χρώματα που τα αναμίγνυε με ελεφαντόδοντο ή μάργαρο της θάλασσας, για να κερδίζει χάρη κι απαλότητα στους τόνους τους. Μια ιδέα για το χαμένο εκείνο έργο παίρνουμε από τοιχογραφία της Πομπηίας του 1ου αιώνα μ.Χ. Σε συγχρονία με το πρωτότυπο, την προσφέρει ένα μικροσκοπικό πήλινο ειδώλιο απ’ τον Κορινθιακό που ήτανε κάποτε χρωματισμένο και σήμερα μπορούμε να το θαυμάσουμε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Νοιώθω ότι το ειδώλιο φέρει όλους τους φλοίσβους της ιστορίας της μοντελοποίησης. Σε τελική ανάλυση, ένα όνειρο στο κύμα…

 Ειδώλιο Αναδυομένης από τον Κορινθιακό, σήμερα στο ΕΑΜ (από το Pinterest)
Ειδώλιο Αναδυομένης από τον Κορινθιακό, σήμερα στο ΕΑΜ (από το Pinterest)
(Εμφανιστηκε 303 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

  • Λευκός μικροσκοπικός νασσάριος.10 Απριλίου 2018 Η Titania Matina του Ερανιστή στην εκπομπή της Θέκλας Τσελεπή «Καθόμαστε στο Κόκκινο» (0)
    Η Titania Matina του Ερανιστή στην εκπομπή της Θέκλας Τσελεπή «Καθόμαστε στο Κόκκινο»
  • Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Σκιάθος 4 Μαρτίου 1851 - Σκιάθος 3 Ιανουαρίου 1911)6 Ιανουαρίου 2016 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: ΦΩΤΑ – ΟΛΟΦΩΤΑ (0)
    Ἐκινδύνευε νὰ βυθισθῇ εἰς τὸ κῦμα ἡ μικρὴ βάρκα τοῦ Κωνσταντῆ τοῦ Πλαντάρη, πλέουσα ἀνάμεσα εἰς βουνὰ κυμάτων, ἕκαστον τῶν ὁποίων ἤρκει διὰ νὰ ἀνατρέψῃ πολλὰ καὶ δυνατὰ σκάφη καὶ νὰ μὴ […]
  • Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Σκιάθος 4 Μαρτίου 1851 - Σκιάθος 3 Ιανουαρίου 1911)16 Απριλίου 2014 Στην Αγι-Αναστασά – Διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (0)
    Ο συνοδίτης των τριών αρχαιολόγων και του δημοδιδασκάλου, ο πέμπτος, νεανίας εικοσαέτης, είχε κατά το φαινόμενον, το αξιώτερον υποζύγιον υπέρ πάντας τους λοιπούς, υψηλόν όνον, εύρωστον, […]
  • Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Σκιάθος 4 Μαρτίου 1851 - Σκιάθος 3 Ιανουαρίου 1911)12 Ιανουαρίου 2015 Σατιρικός Παπαδιαμάντης: Ἦχος πλάγιος δ´ (0)
    Τί σε Κωνσταντῖνε καλέσωμεν; κληρονόμον χαμαλίκας, τῶν βαστάζων ἀρχηγόν, ἀλλακτὴν τοῦ Ἀνανία, ἀηδέστατον μωρόν· φωστῆρα τῆς Καλκούτας διαλάμποντα, χαμάλην τῶν παπάδων προεξάρχοντα, τῶν […]
  • 12 Απριλίου 2014 Για τα ονόματα – Διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (0)
    Ο Αποστόλης ο Καλούμας συνήθιζε λίαν πρωί, τας ημέρας των εορτών πού είχαν πολλά ονόματα, δια να μη κάμνει λάθος και παραλείπει κανένα εορτάζοντα, ενώ ακόμη ο κόσμος ήτο εις την […]
  • Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης υπήρξε το αποτέλεσμα της πολιορκίας της βυζαντινής πρωτεύουσας, της οποίας Αυτοκράτορες ήταν ο Αλέξιος Δ' ο Αλέξιος Ε' Μούρτζουφλος και ο Θεόδωρος Α' από την Δ' Σταυροφορία, με επικεφαλής τον Ερρίκο Δάνδολο, τον Βονιφάτιο τον Μομφερατικό και τον Βαλδουίνο Α'. Η σταυροφορία διήρκεσε μέχρι το 1204 , όταν τελικά η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε.15 Φεβρουαρίου 2014 Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και οι άνθρωποι που εμπορεύονται τα έθνη (1)
    Το μυθιστόρημα του Παπαδιαμάντη «Οι έμποροι των Εθνών» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά, σε συνέχειες, στην εφημερίδα «Μη Χάνεσαι» από το Νοέμβριο του 1882 ως το Φεβρουάριο του 1883. Έκτοτε […]
  • Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Σκιάθος 4 Μαρτίου 1851 - Σκιάθος 3 Ιανουαρίου 1911)10 Απριλίου 2014 «Γιατί έγινε το σχολειό» (1)
    Ολίγα τινά χωλά θρανία τα εκάρφωσε με τας χείρας του ο διδάσκαλος, άλλα πέντε ή έξ αντικατέστησαν οι ξυλουργοί. Είχε διατάξει να καθαρίσωσι το υπό την δασκαλοκαθέδραν σωφρονιστήριον, εκεί […]
  • Fr. Millet, Οι σταχομαζώχτρες. 1857. Musée d' Orsay. Παρίσι.20 Δεκεμβρίου 2014 Ἡ Σταχομαζώχτρα (1889) (0)
    Ἀλλὰ τὸ πρώτιστον εἰσόδημα τῆς θεια-Ἀχτίτσας προήρχετο ἐκ τοῦ σταχομαζώματος. Τὸν Ἰούνιον κατ᾽ ἔτος ἐπεβιβάζετο εἰς πλοῖον, ἔπλεεν ὑπερπόντιος καὶ διεπεραιοῦτο εἰς Εὔβοιαν. Περιεφρόνησε τὸ […]
  • Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Σκιάθος 4 Μαρτίου 1851 - Σκιάθος 3 Ιανουαρίου 1911)5 Ιουλίου 2014 Τα καλαμπούρια ενός δασκάλου (0)
    Ἦτο ἀξιοπερίεργος τύπος, κρᾶμα κυνικοῦ καὶ ἐπικουρείου. Εἶχεν ἰδιαιτέρας ὀνομασίας, ἰδικάς του λέξεις δι᾿ ὅλα. Τὸ Ἀρσάκειον τὸ ὠνόμαζεν Ἀρνάκειον. Τὸ Βαρβάκειον λύκειον ― ἐδῶ ἔτρεπε τὸ […]
  • Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Σκιάθος 4 Μαρτίου 1851 - Σκιάθος 3 Ιανουαρίου 1911)7 Φεβρουαρίου 2016 Η Σαπφώ Νοταρά διαβάζει Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη – Ωχ! Βασανάκια (1)
    Ἦτο ὥρα δεκάτη τῆς πρωίας. Ὁ διδάσκαλος, ἀφοῦ ἐτελείωσε τὸ πρωινὸν μάθημα τῆς πρώτης τάξεως, εἶχεν ἀποπέμψει τοὺς βαρυκεφάλους μαθητὰς καὶ εἶχεν ἀρχίσει νὰ παραδίδῃ εἰς τὴν δευτέραν. Κάτω […]
  • Paul Gaugin, Three Tahitians1 Ιουνίου 2016 Η εταίρα στην αρχαιότητα – σχεδόν ανεκδοτολογικές ιστορίες (1ο μέρος του η΄ μέρους) (0)
    Οι εταίρες μάθαιναν η μια την άλλη τρόπους αγανούς. Ένα σημαντικό κεφάλαιο αφορούσε την εξωτερική εμφάνιση και συμπεριφορά, όπως προκύπτει από τις συμβουλές που δίνει η Κρωβύλη στη νεαρή […]
  • 5 Φεβρουαρίου 2014 Ο λοιμός της Αθήνας, 430 π.Χ. (β΄ μέρος) (0)
    Ο λοιμός της Αθήνας, 430 π.Χ. (β΄ μέρος) Ο Σοφοκλής και η μυθολογική προσέγγιση και, τέλος πάντων, Θουκυδίδης vs Σοφοκλή;  Γράφει η Titania Matina Στο α΄ μέρος αυτής της συζήτησης, […]
  • 1 Φεβρουαρίου 2014 Ο λοιμός της Αθήνας, 430 π.Χ. (α΄ μέρος) (2)
    Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος διήρκεσε 27 χρόνια, από το 431 έως το 404 π.Χ., με την έναρξη των εχθροπραξιών να χρεώνεται στην Πελοποννησιακή πλευρά, αν και όλες οι προηγούμενες πρωτοβουλίες […]
  • Αφηνιασμένο άλογο στην Πομπή των Ιππέων, δυτική πλευρά ζωφόρου Παρθενώνα.24 Φεβρουαρίου 2014 Tο αφηνιασμένο άλογο του Παρθενώνα (1)
    Το 1802 ο Thomas Bruce, Ζ’ Κόμης του Elgin και Πρέσβης της Μεγάλης Βρετανίας στην Υψηλή Πύλη, έχοντας τεχνιέντως αποσπάσει άδεια σε σχετικό φιρμάνι από τον Σουλτάνο Selim III, ολοκλήρωνε, […]
  • Κίρκη στον αργαλειό της και Οδυσσέας (καβειρικό αγγείο)23 Αυγούστου 2014 Η υφάντρα (0)
    Στις αριστοφανικές Νεφέλες (39-55), είναι βαρύ το φορτίο του βίου, έτσι όπως το εξηγεί στον γιο του ο αγροίκος Στρεψιάδης. Βλάστημα της υπαίθρου αυτός, παιδί μιας φύσης αθώας, απονήρευτης […]
  • ερυθρόμορφος κρατήρας4 Ιανουαρίου 2015 Οι απαρχές της κωμωδίας: από τη φάρσα στην πολιτική θέση (0)
    Οι ρίζες της κωμωδίας είναι οι παλιότερες του δράματος. Από την Ποιητική (1449a) του Αριστοτέλη μαθαίνουμε ότι ανιχνεύονται στα λεγόμενα φαλλικά, πανάρχαια λαϊκά, αγροτικά δρώμενα […]
  • Οι κόρες του Μνημείου της Αμφίπολης, συμφυείς σε πεσσούς.16 Σεπτεμβρίου 2014 Σκόρπιες σκέψεις πάνω στις «καρυάτιδες» (0)
    Σκόρπιες σκέψεις πάνω στις «καρυάτιδες» Γράφει η Titania Matina «Ο Βιτρούβιος (Ι, Ι,5) ήταν ο πρώτος που αποκάλεσε καρυάτιδες τις γυναικείες μορφές που μερικές φορές […]
  • Χορός Ιππέων σε αγγειογραφική αναπαράσταση5 Ιανουαρίου 2014 Χορός και αρχαίο δράμα (2)
    Χορός και αρχαίο δράμα Γράφει η Titania Matina Ένα βασικό στοιχείο σχετικό με το αθηναϊκό δράμα της κλασικής αρχαιότητας που αδυνατούμε να συλλάβουμε και σταθερά μας διαφεύγει είναι ο […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.