27 Φεβρουαρίου 2018 at 22:22

Κωστής Παπαγιώργης: Στους πέντε δρόμους

από

Κωστής Παπαγιώργης: Στους πέντε δρόμους

Το κείμενο με τίτλο «Στους Πέντε δρόμους» έχει ληφθεί από τη συναγωγή κειμένων του Κωστή Παπαγιώργη, Σιαμαία και ετεροθαλή, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1998. Αυτή είναι η τέταρτη έκδοση. Η πρώτη ήταν από τις εκδόσεις Ροές το 1987.

Κωστής Παπαγιώργης
Κωστής Παπαγιώργης

Οι αριθμοί στις αγκύλες αντιστοιχούν προς αυτές της έντυπης έκδοσης.

 «Ας διηγηθούμε αυτή την όμορφη ιστορία» MICHELET

[39] Με πιθανή εξαίρεση τον Γκέοργκ Λούκατς, η ευρωπαϊκή αριστερά έχει να επιδείξει έναν ιδιότυπο άθλο: μετά τον Μάρξ δεν ανέδειξε κανένα στοχαστή. Οι μεγάλες μορφές της ήταν είτε επαναστάτες με ιδιοφυές πολιτικό ένστικτο (Λένιν, Λούξεμπουργκ, Γκράμσι) είτε μπόσικοι θεωρητικοί χωρίς συγκρότηση (Ένγκελς, Πλεχάνοφ, Τρότσκι και δυστυχώς ο Κόρς). Διαπίστωση που δε σκοπεύει βέβαια να επικρίνει την ακριβά αποχτημένη παιδεία ανθρώπων που ανδρώθηκαν μέσα στον κίνδυνο αλλά κάτι πολύ διαφορετικό: τη σχέση τους με το έργο του μεγάλου τελετάρχη. Απλοϊκή στην post festum πια επικαιρότητά της, η ερώτηση είναι η εξής: Πώς διάβασαν οι μαρξιστές τον Μάρξ; Και πιο προκλητικά: Μπορούσαν να τον διαβάσουν;

Οι καταφάσεις υπεραφθονούν. Μυριάδες τα βιβλία που δορυφορούν προστατεύοντας τη σκέψη του. Συγγράμματα κοινωνιολογικά, οικονομικά, πολιτικά, ανθρωπολογικά, ιστορικά κτλ που, άλλοτε με τον πασίγνωστο οίστρο του θρησκευτικού πεπεισμένου, άλλοτε με τη βαρύγδουπη ρητορική του «επιστημονικού» άλλοθι, πασχίζουν να υψώσουν αυτό το στοχαστή του δεκάτου ενάτου αιώνα σε μάγιστρο της βιωμένης και αβίωτης ιστορίας. Αλλά για τους νηφάλιους ο μέγας απών σε τούτο το παραληρηματικό συνέδριο είναι το φιλοσοφικό βιβλίο του μαρξισμού. Προσιτός σαν οικονομολόγος, θεωρητικός της πολιτικής και κριτής του καπιταλι – [40] σμού, ο Μάρξ παρέμεινε απόκρημνος φιλοσοφικά.

Συνέπεια φυσική άλλωστε, αφού εξ αρχής ο μαρξισμός θέλησε να ασκήσει την «κριτική των όπλων» και όχι να αποβεί μια απλή «κριτική» της μεταφυσικής παράδοσης, όπως τόσες φορές έγινε από άλλους. Στράφηκε, δηλαδή, στην πράξη πιο αποφασιστικά από οιαδήποτε άλλη θεωρία. Και τα επακόλουθα ήρθαν αθρόα: το ζήτημα ήταν το πάρσιμο της εξουσίας και όχι τι είναι αυτή η εξουσία – εξ οὗ και η μαρξιστική γύμνια στην προβληματική του Κράτους. Το ζήτημα ήταν η απελευθέρωση του ανθρώπου κι όχι τι είναι ο άνθρωπος – εξ οὗ και η μηδαμινή ανθρωπολογία των μαρξιστών. Το ζήτημα ήταν η κατάργηση της πολιτικής και όχι τι είναι η πολιτική – εξ οὗ και το Κράτος και επανάσταση που επιμένει να ρεκάζει πλάι στο σοβιετικό Λεβιάθαν. Δεν υπήρξε με άλλα λόγια μαρξιστής φιλόσοφος που έγκυρα – φευ, η λέξη είναι διάτρητη – να τοποθέτησε ή να απέσπασε το μαρξισμό από το πλαίσιο της δυτικής μεταφυσικής.

Η παρατήρηση δεν είναι σχολαστική. Εφόσον η βασική μέθοδος της θεωρίας επικαλείται τη διαλεκτική, μέχρι σημείου μάλιστα το Κεφάλαιο να καθίσταται δυσανάγνωστο χωρίς τη Λογική του Χέγκελ – που βέβαια δεν είναι μία αλλά τέσσερις – κάθε σύνδεση του μαρξισμού με τη μεταφυσική παράδοση είναι θεμιτή. Δεν έχει σημασία η βάναυση άρνηση που πρόβαλλε ο Μάρξ απέναντι στον Χέγκελ. Στη φιλοσοφία οι αρνήσεις όσο πιο βίαιες είναι, τόσο μεγαλύτερες ενοχές υποκρύπτουν. Έτσι, οι μαρξιστές, σαφώς ή αορίστως, παιδεύονταν πάντα από τη βαριά επιταγή που τους κληροδότησε ο δάσκαλός τους: να διαβάσουν τον Χέγκελ και συνακόλουθα τη δυτική φιλοσοφία.

Κάτι δηλαδή, που ποτέ δεν έγινε. Ο Υλισμός και εμπειριοκριτικισμός ασυζητητί δεν είναι φιλοσοφικό βιβλίο. Ούτε βέβαια τα πονήματα του Πόλιτζερ. Ούτε του Κάουτσκι. Ούτε του Κόρς. Ούτε του Αλτουσέρ. Όσο για τον Λούκατς, αποδείχτηκε τόσο σταθερά εγελιανός, ώστε ο μόνος μαρξιστής που είχε αξιώσεις στοχαστή να καταντά από-[41] δειξη της μαρξιστικής ένδειας. Και πρόκειται για μια ένδεια χειροπιαστή. Μόλις ο ορθόδοξος μαρξιστής απεκδύεται το ράσο του επαναστάτη – που τίμησε όσο τίμησε – νιώθει γυμνός. Κυριολεκτικά στους πέντε δρόμους.

Είναι η μοιραία στιγμή – η στιγμή της αλήθειας – που πρέπει να ζητιανέψει το ξένο ψωμί. Αυτός που σε σχέση με την πράξη θεωρούσε τη φιλοσοφία ό,τι και τον αυνανισμό σε σχέση με την φυσική ερωτική πράξη τώρα αναγκάζεται να ανακαλέσει. Αυτός που (ad aperturam libri) καταδικάζει κάθε «ιδεαλιστικό» αποκύημα τώρα γίνεται ντροπαλός και συχνά ακραιφνής τιμητής τους. Έτσι, έχουμε καντιανίζοντες, αριστοτελίζοντες, σπινοζίζοντες κτλ. Με άλλα λόγια ένα ιερατείο της μετάνοιας που κάθε μέλος του, στο μέτρο της σοβαρότητάς του, πληρώνει το τίμημα της κενόλογης υπεροψίας του.

Από την άλλη πλευρά (και γιατί όχι από την ίδια), καθώς η πραγματικότητα δεν παίρνει μαθήματα από κανένα, η φρούδα επιστημονικότητα του μαρξισμού δεν μπορεί παρά να γεννάει νοσταλγούς. Το Κράτος επανέρχεται χλευαστικά δριμύτερο. Η «ανθρώπινη φύση», αυτό το κενό (…) φιλοσόφημα, δεν εννοεί να υποχωρήσει. Η οικονομία επιμένει να καθορίζει μόνο τον εαυτό της. Η θρησκευτικότητα γνωρίζει μεγάλες στιγμές ειδικά στις χώρες του «υπαρκτού» καταπώς λένε σοσιαλισμού. Το προλεταριάτο, περιούσια τάξη της Ιστορίας, δε βρήκε εντέλει τη γη Ευιλάτ. Η Ιστορία όχι μόνο δεν αποδείχτηκε «προϊστορία» αλλά κατάπιε σαν Καιάδας όλες τις ανάπηρες μεγαλοδοξίες των αναμορφωτών της. Αργά ή γρήγορα κάθε μαρξιστής αναγκάζεται να διαβάσει τους μεγάλους μεταφυσικούς – άλλο παράδοξο αυτό! – όχι μόνο σαν προγόνους του Μαρξ αλλά και σαν επιγόνους…Και συχνά, για να εκδικηθεί το ανερμάτιστο παρελθόν του, καταντά μανιακός αποσυνάγωγος.

Πηγή: https://mesaellada.wordpress.com

Δείτε ακόμη:

  • 24 Φεβρουαρίου 2018 Κατεβάστε βιβλία του Λέων Τρότσκι (pdf) (0)
    Κατεβάστε βιβλία του Λέων Τρότσκι (pdf) Η Διαρκής Επανάσταση  (Scribd) Η ηθική τους και η ηθική μας  (Scribd)  (Scribd 2) Η πάλη ενάντια στο φασισμό στη Γερμανία  (Scribd) Η ταξική […]
  • 11 Μαρτίου 2018 Λιούις Μάμφορντ – Πέτρες, κόκαλα και εγκέφαλοι (0)
    Η ταφή του σώματος μας λέει για τη φύση του ανθρώπου περισσότερα από όσο το εργαλείο που έσκαψε τον τάφο.
  • Η αναζήτηση της καταγωγής, της ρίζας, φαίνεται ότι αποτελεί μία αδήριτη ανάγκη, έναν ιδιαίτερο, αλλά και ευπρόσδεκτο, καταναγκασμό για μας τους ανθρώπους.14 Μαΐου 2017 Η καταγωγή των Ελλήνων: Μια περιήγηση στο φαντασιακό (0)
    Έτσι φαίνεται ότι η πιθανά σωστότερη ερμηνεία θα είναι ο συνδυασμός της μετακίνησης μικρών ομάδων με ταυτόχρονη διάδοση των νέων ιδεών και τεχνολογιών σε μεγαλύτερη ακτίνα από την ακτίνα […]
  • Ο Μπαρούχ Σπινόζα (Baruch Spinoza, 24 Νοεμβρίου 1632 - 21 Φεβρουαρίου 1677)22 Φεβρουαρίου 2014 Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας (0)
    Η κατά Σπινόζα τέχνη της ευτυχίας  Ο Μπαλταζάρ Τομάς αναλαμβάνει να ανανεώσει την ανάγνωση του φιλοσόφου. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Χωρίς τη συμβολή των συναισθημάτων η νόηση […]
  • Η ιστορία του ολοκληρωτισμού, ανεξαρτήτως χρώματος, είναι η ιστορία της αλληλοδιαδοχής των πυρών της Ιερής Εξέτασης, των Άουσβιτς και των Γκουλάγκ που στήνονται από επιτήδειες και ανενδοίαστες μαφίες στο όνομα της υπεράσπισης της μόνης «αληθινής πίστης»27 Μαΐου 2018 Μπολσεβικισμός: Έγκλημα και Τιμωρία (1)
    Είναι άξιοι καταφρόνιας οι κάθε είδους "αριστεροί" κομματικοί «διανοούμενοι» που δικαιολογούσαν όλα τα εγκλήματα του κομμουνιστικού Μηχανισμού ως «φυσιολογικές αμυντικές αντιδράσεις ενός […]
  • 7 Νοεμβρίου 2017 Κατεβάστε βιβλία του Λένιν (pdf) (0)
    Πάνω από 20 βιβλία
  • Απλοποιώντας υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι θεωρούμε «μεταμοντέρνα» τη δυσπιστία απέναντι στις μετααφηγήσεις.7 Σεπτεμβρίου 2016 Η μεταμοντέρνα κατάσταση (0)
    Το κριτήριο της λειτουργικότητας είναι τεχνολογικό, δεν αρμόζει για να κρίνουμε το αληθές και το ορθό. Άραγε η συναίνεση μπορεί να επιτευχθεί με συζητήσεις, όπως πρεσβεύει ο Habermas; Αυτό […]
  • Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.8 Νοεμβρίου 2015 Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό (5)
    Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το […]
  • Το νέο δεδομένο, που αφορά πλέον όλα τα σπίτια, είναι ότι οι Αθηναίοι κοιμούνται λίγο πολύ με ορθάνοιχτες πόρτες. Οι κλειδαριές δεν αντέχουν. Τα παράθυρα επίσης. Οι πόρτες ασφαλείας κατάντησαν παιχνιδάκι.14 Μαΐου 2013 Κωστής Παπαγιώργης – Ανοχύρωτη Πόλη (0)
    Κωστής Παπαγιώργης - Ανοχύρωτη Πόλη Η πόλη ξαφνικά έγινε εχθρική, σάπιο σανίδι, φάκα για μικρούς και μεγάλους. Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Υπήρχε εποχή που τη βγάζαμε αλάνικα και […]
  • Ο Κωστής Παπαγιώργης (πίσω) με τον ποιητή Γιάννη Πατίλη, εκδότη του περιοδικού «Πλανόδιον». Ο Παπαγιώργης είχε συνεργαστείμε το περιοδικό υπογράφοντας, με ψευδώνυμο, σημαντικά κριτικά κείμενα2 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Η αρχοντική μορφή των γραμμάτων (0)
    Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κωστής Παπαγιώργης ήταν μια από τις αρχοντικότερες μορφές των νεοελληνικών γραμμάτων, το σπάνιο κι ακριβοθώρητο εκείνο κράμα πολυμαθούς λόγιου, ακέραιου […]
  • Κωστής Παπαγιώργης3 Μαΐου 2015 Κωστής Παπαγιώργης: Περί θανάτου (0)
    Μολονότι όλη η νεκρή ανθρωπότητα το μαρτυράει εν χορώ, ο θάνατος παραμένει για τον άνθρωπο κάτι απαράδεκτο και ακατανόητο. Γενικά την κρυπτική της βαθύτητα η ζωή την οφείλει πιθανώς στο […]
  • Κωστής Παπαγιώργης11 Ιανουαρίου 2017 Κωστής Παπαγιώργης: «Όταν πασχίζει κανείς να εκφραστεί, το μέγιστο εμπόδιο είναι η παιδεία του.» (1)
    Εδώ άλλωστε φωλιάζει το πρόβλημα με την ερίτιμο αδελφότητα των εγγραμμάτων: δε γυρεύουν να εγκολπωθούν την όποια διδασκαλία τους, να την εκθέσουν στα κύματα της ζωής, τους αρκεί να γίνουν […]
  • Νίκος Εγγονόπουλος18 Σεπτεμβρίου 2016 Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» (0)
    Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας - Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;» Του Κωστή Παπαγιώργη* Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ Όσοι είχαν στο παρελθόν την ευκαιρία να προβληματιστούν για την […]
  • 12 Σεπτεμβρίου 2016 Η ελευθερία στον Σπινόζα (0)
    "Ο άνθρωπος προβάλλει λοιπόν στη φύση την εντύπωση ότι η φύση επιδιώκει κάποιους σκοπούς. Ο άνθρωπος τους ερμηνεύει στη φαντασία του σύμφωνα με τα πρότυπα που έχει, όταν δεν μπορεί να […]
  • «Μερικές φορές κατά τη βραδινή προσευχή, από την κούραση της ημέρας αποκοιμιέμαι, αλλά ο Θεός με κατανοεί.»1 Ιανουαρίου 2014 Είναι πραγματικά ριζοσπάστης ο Πάπας Φραγκίσκος; (1)
    "Όλα αυτά σίγουρα αποτελούν βελτίωση σε σχέση με τους προηγούμενους Πάπες. Πόσες αλλαγές όμως είμαστε δικαιολογημένοι να περιμένουμε από αυτόν; Υπάρχει ουσία στις δηλώσεις του, ή είναι […]
  • Η εμπορευματοποίηση αφορά τα προϊόντα που ανταλλάσσονται κι όχι το ίδιο το χρήμα που δεν λειτουργεί ως προϊόν αλλά ως διαμεσολαβητής προϊόντων. Με την εξέλιξη του κεφαλαιοκρατικού συστήματος όμως, είναι κάτι παραπάνω από προφανές ότι το ίδιο το χρήμα άρχισε να αποτελεί εμπόρευμα.4 Ιουνίου 2013 Ο Μαρξ, η εμπορευματοποίηση του χρήματος και ο Αριστοτέλης (3)
    Ο Μαρξ, η εμπορευματοποίηση του χρήματος και ο Αριστοτέλης Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το χρήμα είναι η κινητήριος δύναμη όλων των συνδιαλλαγών. Λειτουργεί […]
  • Ο Τζέιμς Τζόυς (James Augustine Aloysius Joyce, 2 Φεβρουαρίου 1882 - 13 Ιανουαρίου 1941) ήταν Ιρλανδός συγγραφέας και ποιητής. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες του 20ού αιώνα, δημιουργός του μυθιστορήματος Οδυσσέας (1922) και Finnegans Wake (1939). Παρά την καταγωγή του, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εκτός Ιρλανδίας.18 Μαΐου 2013 Ο Τζαίημς Τζόυς, η πραγματικότητα και τα ομηρικά έπη (1)
    Ο Τζαίημς Τζόυς, η πραγματικότητα και τα ομηρικά έπη Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το βιβλίο του Τζόυς «Οδυσσέας» πρωτοεκδόθηκε το Φεβρουάριο του 1922. Εξαιρετικά ογκώδες μυθιστόρημα (ο […]
  • Ιερώνυμος Μπος, Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων, λεπτομέρεια10 Μαΐου 2013 Ο Επίκουρος και η φιλοσοφία της ευτυχίας (ΙΙ) (11)
    Είναι μάταια τα λόγια του φιλοσόφου που δεν θεραπεύουν κανένα ανθρώπινο πάθος• ακριβώς όπως η ιατρική είναι ανώφελη αν δεν γιατρεύει τις αρρώστιες του σώματος, έτσι και η φιλοσοφία δεν […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.