23 Φεβρουαρίου 2018 at 01:01

Τροία: μύθος και πραγματικότητα

από

Τροία: μύθος και πραγματικότητα

Γράφει ο Σπύρος Μοσκόβου*

Οποιος αυτές τις ημέρες βγαίνει από τον σιδηροδρομικό σταθμό της Στουτγάρδης μπαίνει χωρίς να το θέλει στη σκιά ενός θεόρατου Δούρειου Ίππου που ορθώνεται μπροστά από το διπλανό φόρουμ της κρατικής τράπεζας της Βάδης-Βυρτεμβέργης. Μισό εκατομμύριο μάρκα ξόδεψε ο Δήμος του Μπράουνσβαϊγκ για την κατασκευή του και στη συνέχεια υπέβαλε αίτηση για μια θέση στο Βιβλίο Γκίνες. Το ομοίωμα έχει μήκος 13 μ. και ύψος 15 μ., ζυγίζει 45 τόνους και ο χαλύβδινος σκελετός του έχει επενδυθεί με 500 τ.μ. ξύλο από λάρικα. Στην κούφια κοιλιά του χωρούν 30 άτομα, όπως το θέλει ο ομηρικός μύθος για τον Δούρειο Ίππο. Το δόλιο άτι εισάγει τον επισκέπτη στη μεγάλη έκθεση για την Τροία που εγκαινιάστηκε στο φόρουμ στις 17 Μαρτίου και θα διαρκέσει τρεις μήνες, προτού μεταφερθεί στο Μπράουνσβαϊγκ και στη Βόννη. Οκτακόσια πενήντα εκθέματα μεταφέρθηκαν στη Στουτγάρδη, από τα οποία 550 προέρχονται από 12 μουσεία της Τουρκίας και τα περισσότερα εμφανίζονται για πρώτη φορά στο εξωτερικό. Αντιθέτως τα αρχαιολογικά μουσεία της Αθήνας, των Μυκηνών, του Άργους και της Τίρυνθας δεν ανταποκρίθηκαν στις αιτήσεις των διοργανωτών για δανεισμό αρχαιολογικών ευρημάτων.

Δεδηλωμένη φιλοδοξία της έκθεσης είναι να παρουσιάσει την Τροία σαν όνειρο που κέντρισε τη φαντασία λογοτεχνών και καλλιτεχνών ανά τους αιώνες αλλά και ως πραγματικότητα, όπως αυτή προκύπτει από τις τελευταίες αρχαιολογικές ανασκαφές. Στην πραγματικότητα η Τροία στη Στουτγάρδη «απομυθοποιείται», αποσπάται από την αγκαλιά του ελληνικού μύθου και συμπαρασύρεται από μια άλλη γοητεία, από τον κόσμο της Ανατολής. Πενήντα ολόκληρα χρόνια η αρχαιολογική σκαπάνη έμενε ακίνητη στον λόφο Χισαρλίκ της ΒΔ Τουρκίας, στην είσοδο των Δαρδανελίων, ώσπου το 1988 ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τυβίγγης Manfred Korfmann πήρε την άδεια να αρχίσει τις ανασκαφές μαζί με μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι που ανέλαβε την ελληνορωμαϊκή φάση της πόλης. Στα 13 χρόνια που πέρασαν έκτοτε άλλαξε ριζικά η εικόνα που είχαμε για την Τροία· η πόλη του Πριάμου δεν ήταν μόνο ένα οχυρό κάστρο διαστάσεων περίπου 150 Χ 200 μ., όπως έδειχναν οι ανασκαφές του Schliemann και του Dörpfeld (1870-1894) αλλά και αργότερα του Blegen (1932-1938).

Η μοιραία συνάντηση του Πάρη και της Ελένης.
Η μοιραία συνάντηση του Πάρη και της Ελένης.

Η ανθηρή πολιτεία

Η ομάδα του Korfmann έφερε στο φως μια ολόκληρη πολιτεία που απλωνόταν στα νότια της ακρόπολης σε βάθος ως και 400 μ. και διέθετε οχυρωματική τάφρο, πύλες και τείχη. Μέσα σε λίγα χρόνια φάνηκε ότι η πραγματική έκταση της πόλης ήταν πάνω από 200.000 τ.μ., η Τροία δεν ήταν άλλος ένας μίζερος οικισμός αλλά ένα ανθηρό εμπορικό κέντρο και έδρα ηγεμόνων που ζούσαν με την Αυλή τους στην οχυρωμένη ακρόπολη. Ο πλούτος των Τρώων δεν αποδεικνύεται τόσο από τα εξαιρετικής τέχνης χρυσά αντικείμενα, όπως τα ενώτια που ήρθαν στη Στουτγάρδη από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινουπόλεως. Σε αντίθεση με τον εχέμυθο χρυσό, τα μεταλλικά κράματα δίνουν πολύ περισσότερες πληροφορίες για την προέλευση των συστατικών τους και κατά συνέπεια για την ανάπτυξη του εμπορίου. Μια μπρούντζινη αιχμή όπλου σημαίνει πρόσβαση στον κασσίτερο που υπήρχε τότε στην Κεντρική Ασία, ένα μέτριας κομψότητας περιδέραιο από ημιπολύτιμους λίθους προϋποθέτει την εισαγωγή σαρδίου από τον Καύκασο, ένα σκήπτρο από λαζουρίτη μας υποδεικνύει επαφές με την περιοχή του σημερινού Αφγανιστάν.

Η γλώσσα των Τρώων

Ποια γλώσσα μιλούσαν άραγε στα πλούσια μέγαρα της ακρόπολης της Τροίας και στα στενοσόκακα της κάτω πόλης; Ο Όμηρος δίνει σε πολλούς Τρώες ονόματα ελληνικά που πιστοποιούνται ως συνηθισμένα ονόματα της μυκηναϊκής περιόδου από τις πήλινες πινακίδες της Πύλου· εκ πρώτης όψεως κατά συνέπεια παραπέμπουν στον ελληνικό γλωσσικό χώρο. Το 1995 όμως τα ερείπια της πόλης ξαφνικά μίλησαν και αυτό που ακούστηκε ήταν μια παραλλαγή της γλώσσας των Χετταίων. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μια κυρτή μπρούντζινη σφραγίδα με διπλή επιγραφή στα λουβικά που ανάγεται στα τέλη του 12ου αιώνα π.Χ., μετά δηλαδή τη διάλυση του κράτους των Χετταίων. Στην εξωτερική πλευρά είναι χαραγμένο το όνομα ενός γραφέα, στην εσωτερική το όνομα μιας γυναίκας. Ναι μεν το εύρημα αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι οι Τρώες μιλούσαν μια εκδοχή της χεττιτικής, φαίνεται όμως ότι επιβεβαιώνει τα πορίσματα συγγενών επιστημών. Το 1996 δύο ανατολιστές, ο γερμανός Frank Starke και ο βρετανός John David Hawkins, αν και εργάζονταν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον και επί τη βάσει διαφορετικών κειμένων, κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: η Βιλούσα που απαντά 20 περίπου φορές σε κρατικά ντοκουμέντα των Χετταίων και η Ιλιος του Ομήρου είναι ένα και το αυτό, δηλαδή η Τροία, όχι κάποιο εφεύρημα της ποιητικής φαντασίας αλλά ένα μικρό βασίλειο της Δυτικής Ανατολίας.

Στη Στουτγάρδη εκτίθεται τώρα η λεγόμενη Συνθήκη του Αλακσάντου, ηγεμόνα της Βιλούσας, που δεν διέθετε ισχυρά εσωτερικά ερείσματα και για να διατηρηθεί στην εξουσία υπέγραψε συμφωνία υποτέλειας με τον βασιλιά των Χετταίων Μουβατάλη Β´ μεταξύ του 1290 και του 1272 π.Χ. Ο Αλακσάντου δεσμεύεται σε περίπτωση πολέμου να ταχθεί με δυνάμεις και άρματα στο πλευρό των Χετταίων. Πολύ πρόσφατες μελέτες του βρετανού χεττιτολόγου Trevor Bryce και του γερμανού αρχαιολόγου Wolf-Dietrich Niemeier εξάλλου ανακεφαλαίωσαν παραστατικά τις αλλεπάλληλες τριβές μεταξύ του βασιλιά των Χετταίων και του ομολόγου του των Αχιγιάβα (των Αχαιών δηλαδή) που κορυφώθηκαν το δεύτερο ήμισυ του 13ου αιώνα π.Χ., όπου ανάγεται και το ιστορικό υπόβαθρο του Τρωικού Πολέμου.

Οι Τρώες μεταφέρουν τον Δούρειο Ίππο εντός των τειχών. Πίνακας του 17ου αιώνα
Οι Τρώες μεταφέρουν τον Δούρειο Ίππο εντός των τειχών. Πίνακας του 17ου αιώνα

Η ταύτιση με τη Βιλούσα

Η ταύτιση της Τροίας με τη Βιλούσα, καθόλου αυτονόητη για τις ομηρικές σπουδές ως πριν από μία εικοσαετία, έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις και στον τομέα της κλασικής φιλολογίας. Όλα δείχνουν ότι οι συνήγοροι της ιστορικότητας του Τρωικού Πολέμου θριαμβεύουν και δεν είναι τυχαίο ότι ένας κορυφαίος εκπρόσωπός τους, ο καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας Joachim Latacz, ήταν ανάμεσα στους περίπου 200 δημοσιογράφους που παρακολούθησαν τη συνέντευξη Τύπου για τα εγκαίνια της έκθεσης. Μόλις δόθηκε η ευκαιρία πήρε τον λόγο και ανήγγειλε την έκδοση, πριν από λίγες ημέρες, του νέου βιβλίου του με τίτλο Ομηρος και Τροία, μια αποτίμηση των συνεπειών που έχουν για τις ομηρικές σπουδές οι ανασκαφές του Korfmann.

Τα συμπεράσματα του κ. Korfmann

Ο επικεφαλής των ανασκαφών στην Τροία όμως εξάγει από τα ευρήματα και συμπεράσματα που αφορούν την ιστορία του πολιτισμού. «Η Τουρκία» μας είπε ο καθηγητής Korfmann «έχει το δικαίωμα να θεωρείται και αυτή λίκνο του δυτικού πολιτισμού, αφού στην ουσία πρόκειται για την αρχαία Ανατολία. Δεν πρέπει να αναμειγνύουμε στα ζητήματα αυτά την πολιτική ­ είναι γνωστό ότι οι Τούρκοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή πριν από 600 χρόνια. Από αυτή την περιοχή όμως ξεκίνησε κάποτε η νεολιθική εποχή, η εποχή του χαλκού εγκαινιάστηκε επίσης μέσω της Ανατολίας, η οποία αργότερα ήταν ένα ενιαίο σύνολο με την Ελλάδα στον χώρο του πολιτισμού. Θυμηθείτε τον Στράβωνα από την Αμάσεια, βορείως της Αγκύρας, τα κατορθώματα του Αυγούστου χαραγμένα σε έναν βράχο στην Άγκυρα. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έφθανε ως τον Καύκασο, στην Ανατολία ακολούθησε μια χριστιανική χιλιετία με το Βυζάντιο που είχε επιδράσεις και στις σλαβικές χώρες, ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία έφθανε ως τη ΝΑ Ευρώπη. Η Ανατολία ήταν πάντα συνδεδεμένη με την Ευρώπη. Αν θεωρούμε αυτονόητο ότι η Ελλάδα ανήκει στην Ευρώπη επειδή ο ευρωπαϊκός πολιτισμός έχει ελληνικές ρίζες, τότε με την ίδια επιχειρηματολογία στην Ευρώπη ανήκει και η Ανατολία».

*Πηγή: http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=131862 ( 24/03/2001)

Οι φωτογραφίες είναι από εδώ: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CF%89%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82

Δείτε ακόμη:

  • Ανάγλυφο από τερακότα. Διακρίνονται: Πηνελόπη, Οδυσσέας, δεξιά, ως ξεσκούφωτος ζητιάνος, Τηλέμαχος, αριστερά από την Πηνελόπη, χωρίς γένια, Εύμαιος, καθισμένος κάτω και αριστερά πιθανότατα άλλος βοσκός. 460-450 π.Χ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης10 Ιανουαρίου 2017 Ι.Θ. Κακριδής: Η Γεωγραφία της Οδύσσειας (2)
    Για τον απλοϊκό αναγνώστη υπάρχει και ένας άλλος κίντυνος: Το έντυπο, σαν έντυπο και μόνο, και ας λέει ανυπόστατα πράγματα, ασκεί πάνω του μια πειστικότητα, που κανείς δεν τη φαντάζεται: […]
  • Τη μετάφραση της Ιλιάδας τελείωσε ο Πάλλης το 1901 και την εξέδωσε το 190521 Ιουνίου 2014 Αλέξανδρος Πάλλης – Ιλιάδα (μετάφραση) (1)
    Η Ιλιάδα -Μεταφρασμένη από τον Αλέξανδρο Πάλλη Τη μετάφραση της Ιλιάδας τελείωσε ο Πάλλης το 1901 και την εξέδωσε το 1905. Βασισμένη στις φιλολογικές απόψεις της εποχής σχετικά με τα […]
  • Λεξικόν Ομηρικόν περιέχον πάσας τας ευρισκομένας λέξεις παρ' Ομήρω και τοις Ομηρίδαις.13 Μαρτίου 2016 Κατεβάστε: Λεξικόν Ομηρικόν (pdf) (1)
    Λεξικόν Ομηρικόν περιέχον πάσας τας ευρισκομένας λέξεις παρ' Ομήρω και τοις Ομηρίδαις. Μετά διαφωτίσεως του Οικιακού, Θρησκευτικού, Πολιτικού και Πολεμικού Βίου των ηρωϊκών χρόνων και […]
  • Δούρειος ίππος. Giovanni Domenico Tiepolo, «The Building of the Trojan Horse»11 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Ο Τρωϊκός πόλεμος (0)
    Τα δύο αυτά σκήπτρα αφού ήνωσεν εις χείρας του ο Αγαμέμνων, υιός του Ατρέως, και έγινε συγχρόνως ισχυρότερος από τους άλλους κατά την ναυτικήν δύναμιν, κατώρθωσεν, όπως εγώ νομίζω, να […]
  • Έλληνας οπλίτης και Πέρσης πολεμιστής μονομαχούν10 Απριλίου 2013 Η σημασία της μάχης του Μαραθώνα (0)
    Η σημασία της μάχης του Μαραθώνα Ένα βιβλίο του Richard Billows εξηγεί γιατί αυτή η θρυλική μάχη όρισε τη μοίρα του δυτικού πολιτισμού Γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης* Οι […]
  • BBC: Τα δέκα έργα που διαμόρφωσαν τον κόσμο - Στην κορυφή η Οδύσσεια3 Ιουνίου 2018 BBC: Τα δέκα έργα που διαμόρφωσαν τον κόσμο – Στην κορυφή η Οδύσσεια (0)
    Η Οδύσσεια είναι ένας από τους πιο θεμελιώδεις μύθους της δυτικής κουλτούρας καθώς θέτει πολλαπλά υπαρξιακά ερωτήματα με κορυφαίο το τι σημαίνει να είναι κάποιος […]
  • Ο Όμηρος, ελληνικό γραμματόσημο15 Οκτωβρίου 2018 Ὁμηρικὰ Ἔπη: Ἰλιάς – Ὀδύσσεια (0)
    Στὸ παρὸν ἀφιέρωμα, περιέχονται τὰ ἔργα τοῦ ραψωδοῦ ποιητοῦ Ὁμήρου, τὰ ἐπονομαζόμενα Ὁμηρικὰ Ἔπη: ΙΛΙΑΣ καὶ ΟΔΥΣΣΕΙΑ, ἀνὰ ραψωδία, σὲ παράθεση πρωτοτύπου κειμένου καὶ τῆς ἀποδόσεως στὴ νέα […]
  • Ο Τζέιμς Τζόυς (James Augustine Aloysius Joyce, 2 Φεβρουαρίου 1882 - 13 Ιανουαρίου 1941) ήταν Ιρλανδός συγγραφέας και ποιητής. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες του 20ού αιώνα, δημιουργός του μυθιστορήματος Οδυσσέας (1922) και Finnegans Wake (1939). Παρά την καταγωγή του, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εκτός Ιρλανδίας.18 Μαΐου 2013 Ο Τζαίημς Τζόυς, η πραγματικότητα και τα ομηρικά έπη (1)
    Ο Τζαίημς Τζόυς, η πραγματικότητα και τα ομηρικά έπη Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Το βιβλίο του Τζόυς «Οδυσσέας» πρωτοεκδόθηκε το Φεβρουάριο του 1922. Εξαιρετικά ογκώδες μυθιστόρημα (ο […]
  • Ο Θουκυδίδης του Ολόρου ο Αλιμούσιος (περ. 460 π.Χ. - περ. 399 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ιστορικός, γνωστός για τη συγγραφή της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου. Thoucydides of Olorus of Alimousios (about 460 BC - ca. 399 BC) was an ancient Greek historian, known for the writing of the history of the Peloponnesian War.9 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Ο Μίνωας και η πειρατεία (0)
    Διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὠπλοφόρουν λόγω του ὅτι αἳ κατὰ κώμας διεσπαρμένοι ἐγκαταστάσεις τῶν ἤσαν ἀνοχύρωτοι καὶ αἳ πρὸς ἀλλήλους συγκοινωνίαι ἐπισφαλεῖς καὶ οὕτως ἐσυνήθισαν νὰ διαιτῶνται, […]
  • Ο Σόλωνας είχε μοναδικές αρετές, μετριοπάθεια, συνείδηση του δικαίου, καθώς και ειλικρινή αγάπη για την πατρίδα. Solon, the wise lawgiver of Athens.16 Ιανουαρίου 2018 Κων. Παπαρρηγόπουλος: Σεισάχθεια. Η νομοθεσία του Σόλωνα (0)
    Η σεισάχθεια, λοιπόν, ήταν ίσως η σπουδαιότερη από τις νομοθετικές διατάξεις του Σόλωνα, όχι μόνο λόγω της επιείκειας και της δημόσιας τάξης που εξασφάλισε, αλλά γιατί, όπως θα εξηγήσουμε […]
  • Jean-Jacques-Francois Le Barbier - Σπαρτιάτισσα δίνει την ασπίδα στον γιο της ("Ή ταν ή επί τας!"), 1805. Portland Art Museum (Oregon, USA)11 Δεκεμβρίου 2014 Ο Αριστοτέλης και το πολίτευμα της Σπάρτης (0)
    Το βέβαιο είναι ότι ο Αριστοτέλης στο δεύτερο βιβλίο των «Πολιτικών» του (τα «Πολιτικά τα ολοκληρώνει μετά το 335 π. Χ.) εκφράζει ξεκάθαρες επιφυλάξεις ως προς την αξιοπιστία των δύο αυτών […]
  • Ήρα & Προμηθέας20 Μαΐου 2013 Ο Πρωταγόρας, η κοσμογονία και η ανθρωποκεντρική προσέγγιση του Θείου (0)
    Ο Πρωταγόρας, η κοσμογονία και η ανθρωποκεντρική προσέγγιση του Θείου Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Στο θρυλικό διάλογο του Πρωταγόρα με το Σωκράτη για το διδακτό της αρετής, ο […]
  • Κατασκευή του χάρτη για την ταινία του Patricio Guzmán, El botón de nácar.1 Ιανουαρίου 2018 Ο Ηρόδοτος στους κύκλους (μέρος β΄) (0)
    Η Ιστορίη έχει πασχίσει να τους χωρέσει όχι μόνο στο τέταρτο, μα και στα προηγούμενα βιβλία της. Το ίδιο το βιβλίο IV ορισμένες φορές αρκείται σε απλές αριθμητικές αναφορές για να δώσει […]
  • Η Ναυμαχία στη Σαλαμίνα (Die Seeschlacht bei Salamis), του Γερμανού Βίλχελμ φον Κάουλμπαχ.12 Ιανουαρίου 2018 Θουκυδίδης: Οι μεταναστεύσεις μετά τα Τρωικά. Οι ισχυρότερες ναυτικές δυνάμεις (0)
    Και μόνον βραδύτερον έπεισεν ο Θεμιστοκλής τους Αθηναίους, ενώ ευρίσκοντο ήδη εις πόλεμον προς τους Αιγινήτας και ανεμένετο ο βάρβαρος, να κατασκευάσουν τα πολεμικά πλοία, με τα οποία και […]
  • Η Οδύσσεια σε 3D Animation με ελληνικούς υπότιτλους17 Ιανουαρίου 2018 Η Οδύσσεια σε 3D Animation με ελληνικούς υπότιτλους (0)
    Η Οδύσσεια σε 3D Animation με ελληνικούς υπότιτλους
  • Ο Δίας στο αέτωμα της αποθέωσης του Ηρακλή. Μουσείο της Ακρόπολης. Αθήνα. Jupiter at the pediment of Heracles' deposition. Acropolis Museum. Athena.28 Μαρτίου 2018 Ο Αριστοτέλης για τη μεγαλοπρέπεια (0)
    Η μεγαλοπρέπεια, δηλαδή, έχει να κάνει με δαπάνες υψηλού κόστους που αφορούν το σύνολο της πόλης. Η θρησκευτική λατρεία, η χρηματοδότηση τριηρών, η χορηγία καλλιτεχνικών έργων κλπ, […]
  • 2 Φεβρουαρίου 2014 Ο Θουκυδίδης, ο εμφύλιος στην Κέρκυρα και η έννοια της ιστορίας (0)
    Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα είναι αδύνατο να αντιμετωπιστεί ως γεγονός ξεκομμένο από τον υπόλοιπο αρχαιοελληνικό κόσμο. Κι αυτό γιατί η διαμάχη της Κέρκυρας με την Κόρινθο στάθηκε η […]
  • Αρχαίος Έλληνας οπλίτης17 Νοεμβρίου 2013 Ο Θουκυδίδης, η αποστασία της Λέσβου και η έννοια του προτεκτοράτου (5)
    Ο Θουκυδίδης, η αποστασία της Λέσβου και η έννοια του προτεκτοράτου Γράφει ο Θανάσης Μπαντές Μετά το πέρας του χειμώνα που ολοκλήρωσε την τρίτη χρονιά του πελοποννησιακού πολέμου, «την […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.