11 Δεκεμβρίου 2017 at 23:28

Τζων Λοκ: Δοκίμιο για την Ανθρώπινη Νόηση

από

Ο Τζων Λοκ (John Locke, 29 Αυγούστου 1632 – 28 Οκτωβρίου 1704) ήταν Άγγλος φιλόσοφος και ιατρός, ο οποίος θεωρείται ένας από τους πλέον σημαίνοντες στοχαστές του Διαφωτισμού και είναι ευρύτερα γνωστός ως ο Πατέρας του Κλασικού Φιλελευθερισμού. Ο Λοκ αποτελεί τον κύριο αντιπρόσωπο του αγγλικού κινήματος του εμπειρισμού. Μαζί με τον Ντέιβιντ Χιουμ (1711-1776) και τον Τζωρτζ Μπέρκλεϋ (1684-1753) σχηματίζει το τρίπτυχο των φιλοσόφων του αγγλικού Διαφωτισμού και του επερχόμενου εμπειρισμού.

Ο Τζων Λοκ (John Locke, 29 Αυγούστου 1632 – 28 Οκτωβρίου 1704) ήταν Άγγλος φιλόσοφος και ιατρός, ο οποίος θεωρείται ένας από τους πλέον σημαίνοντες στοχαστές του Διαφωτισμού και είναι ευρύτερα γνωστός ως ο Πατέρας του Κλασικού Φιλελευθερισμού.
Ο Τζων Λοκ (John Locke, 29 Αυγούστου 1632 – 28 Οκτωβρίου 1704) ήταν Άγγλος φιλόσοφος και ιατρός, ο οποίος θεωρείται ένας από τους πλέον σημαίνοντες στοχαστές του Διαφωτισμού και είναι ευρύτερα γνωστός ως ο Πατέρας του Κλασικού Φιλελευθερισμού

Δοκίμιο για την Ανθρώπινη Νόηση

Κείμενο: Τζων Λοκ

(Βιβλίο II, κεφ. 1)

2. Όλες οι ιδέες (μας) προέρχονται από την αίσθηση ή το διαλογισμό.

Υποθέτουμε λοιπόν ότι η ψυχή είναι αυτό που ονομάζουν tabula rasa (άγραφος πίνακας), άδεια από οποιοδήποτε χαρακτηριστικό, χωρίς καμιά ιδέα, οποιαδήποτε. Πώς όμως συμβαίνει η ψυχή να δέχεται ιδέες; Με ποιον τρόπο αποκτά αυτόν το θαυμαστό πλούτο ιδεών, που μας παρουσιάζει η πάντα δραστήρια ανθρώπινη φαντασία… με μια σχεδόν άπειρη ποικιλία; Από που αντλεί η ψυχή όλο αυτό το υλικό, που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο την υποδομή όλων των διαλογισμών και των γνώσεων μας; σ’ αυτά απαντώ με μια απλή φράση: από την εμπειρία· εδώ βρίσκεται το θεμέλιο όλων των γνώσεων μας· από εδώ οι γνώσεις μας παίρνουν την πρώτη αφετηρία τους. Οι παρατηρήσεις που κάνουμε πάνω στα εξωτερικά αντικείμενα ή στις εσωτερικές διεργασίες της ψυχής, τις οποίες αντιλαμβανόμαστε και πάνω στις οποίες διαλογιζόμαστε εμείς οι ίδιοι, αυτές οι παρατηρήσεις προσφέρουν στο πνεύμα μας το υλικό όλων των σκέψεων μας. Εδώ λοιπόν βρίσκονται, στην εμπειρία, οι δυο πηγές από όπου απορρέουν όλες οι ιδέες που έχουμε, όσες βέβαια μπορούμε να έχουμε.

3. Τα αντικείμενα της αίσθησης είναι μια πηγή ιδεών. Αρχίζουμε με τις αισθήσεις μας· καθώς φτάνουν στις αισθήσεις ερεθίσματα από τα εξωτερικά αντικείμενα, οι αισθήσεις συντελούν, ώστε να μπουν στη ψυχή μας χωριστές και ευδιάκριτες παραστάσεις των πραγμάτων, ανάλογα με τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αυτά τα αντικείμενα επιδρούν σε μας. Έτσι αποκτούμε τις ιδέες που έχουμε για το λευκό, το κίτρινο, το ζεστό, το κρύο, το σκληρό, το μαλακό, το γλυκό, το πικρό και για καθετί που ονομάζουμε αισθητές ποιότητες. Οι αισθήσεις μας λοιπόν συντελούν, ώστε να μπαίνουν όλες αυτές οι ιδέες στην ψυχή μας· με αυτό εννοώ ότι οι αισθήσεις κάνουν, ώστε οι εικόνες των εξωτερικών αντικειμένων να μπαίνουν (να εντυπώνονται) στη ψυχή μας. Αυτή η διαδικασία δημιουργεί εκεί τα παραπάνω είδη των αντιλήψεων. Και, επειδή αυτή η μεγάλη πηγή των περισσότερων ιδεών μας εξαρτάται ολοκληρωτικά από τις αισθήσεις μας (από τα αισθητήρια όργανα) και φθάνει στη νόηση μας δια μέσου των αισθητήριων οργάνων μας, γι’ αυτό την ονομάζω αίσθηση γενικά (sensation).

4. Η λειτουργία του νου είναι η άλλη πηγή των ιδεών μας. Η άλλη πηγή, από όπου συμβαίνει η νόησή μας να δέχεται ιδέες, είναι η αντίληψη των εσωτερικών ενεργειών της ψυχής, όταν αυτή στρέφεται προς τις ιδέες (εικόνες) που δέχτηκε διαμέσου των αισθήσεων. Αυτές οι ενέργειες, όταν γίνονται αντικείμενο των διαλογισμών της ψυχής, παράγουν στη νόηση ένα άλλο είδος ιδεών, που δεν μπορούν να προέλθουν από τα εξωτερικά αντικείμενα. Τέτοιες ιδέες — μη προερχόμενες από τις αισθήσεις αλλά ύστερα από εσωτερικές διεργασίες της ψυχής — εκφράζουμε όταν λέμε: αντιλαμβάνομαι (= αναγνωρίζω μια εικόνα τωρινή συνδυάζοντάς την με άλλη όμοια ή αντίστοιχη που θυμάμαι από το παρελθόν σκέπτομαι, αμφιβάλλω, πιστεύω, διαλογίζομαι, γνωρίζω, θέλω και όλα τα άλλα πράγματα που δηλώνουν ενέργεια της ψυχής…, από τις οποίες η ψυχή πορίζεται νέες ιδέες τόσο ευδιάκριτες όσο και οι εικόνες που προκαλούν στην ψυχή μας τα εξωτερικά αντικείμενα, όταν συμβεί να ερεθίζουν τις αισθήσεις μας…

Επειδή ονόμασα την πρώτη πηγή των ιδεών μας αίσθηση, θα ονομάσω αυτήν εδώ τη δεύτερη πηγή ιδεών διαλογισμό (διαστοχασμό), γιατί απ’ αυτή την πηγή η ψυχή δέχεται ιδέες, που η ίδια τις δημιουργεί διαλογιζόμενη (διαστοχαζόμενη) πάνω στις δικές της ενέργειες.

5. Όλες οι ιδέες μας λοιπόν προέρχονται είτε από τη μία πηγή είτε από την άλλη (sensation or reflection, αίσθηση ή διαλογισμό).

Πηγή: Θέματα νεότερης και σύγχρονης ιστορίας από τις πηγές. ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1979.

(Εμφανιστηκε 1.134 φορές, 2 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

6
Leave a Reply

avatar
5 Comment threads
1 Thread replies
0 Ακόλουθοι
 
Με τις περισότερρες αντιδράσεις
Δημοφιλή αυτή την περίοδο
2 Συγγραφείς σχολίων
akrivodikaiosΕρανιστής Συγγραφείς προσφάτων σχολίων

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

  Εγγραφή  
Νεότερα Παλαιότερα Ψήφοι
Ενημέρωση όταν
akrivodikaios
Guest
akrivodikaios

Ποιος ήταν ο «διαφωτιστής» Τζων Λοκ ; Αυτός που το 1697 έλεγε στο Βρετανικό Επιμελητήριο (τον ΣΕΒ της Αγγλίας της εποχής): «Από τα ορφανά όσα είναι αγόρια πρέπει να δουλεύουν από 3 χρόνων και όσα είναι κορίτσια από 5 χρόνων, τουλάχιστον για 14 ώρες την ημέρα, με αντάλλαγμα το πολύ-πολύ ένα πιάτο χυλό».

akrivodikaios
Guest
akrivodikaios

Δεν το έγραψε. Το διεκύρηξε περήφανα σε λόγο του βλ. Maurice William Cranston: » Locke: A biography» Longman Editions. London 1961
Και να ήταν μόνο αυτά τα ανάξια που έκανε και έγραφε.. Εδώ όταν τον ρωτούσαν απλώς από περιέργεια από την Αγγλία γιατί άραγε πέρναγε τόσο καιρό στην Ολλανδία προσπαθούσε με όλες τις δυνάμεις του να πείσει ότι λάτρευε την Ολλανδική μπύρα μήπως και τυχόν τους περάσει από το μυαλό ότι μπορούσε να διαφψνεί κάπου με το καθεστώς

akrivodikaios
Guest
akrivodikaios

Συγγνώμη για την ανορθογραφία: «Διεκήρυξε» ήθελα να γράψω αλλά ο δαίμων του πληκτρολογίου δεν με άφησε.
Α και κάτι άλλο για τον «πολύ» Λοκ. Έκανε την παραχώρηση να δέχεται ότι τα κορίτσια να μπορούσαν να δουλέψουν στα εργαστήρια και όχι στη θάλασσα όπως τα αγόρια. Θαυμάστε τον

akrivodikaios
Guest
akrivodikaios

Λοκ συνέχεια: Για να ξέρουμε όλοι τι είδους πνευματικός άνθρωπος ήταν ο Λοκ. Το κύριο πολιτικό του έργο την «Β΄ Πραγματεία περί Κυβερνήσεως» την εξέδωσε μετά από πολλά χρόνια, από τότε που την έγραψε και ανώνυμα, αλλάζοντας το κατάλληλα συνεχώς. Επί πλέον μόνο ο ίδιος ξέρει ποιος ήταν οι πραγματικοί λόγοι και τα πραγματικά γεγονότα που τον έκαναν να το γράψει, καθώς άλλαζε το κείμενο των εκδόσεων προσαρμόζοντας το σε μεταγενέστερα γεγονότα. Η ανωνυμία του οφείλεται αποκλειστικά στην επιθυμία του να τα έχει καλά με το καθεστώς και στον φόβο του μήπως παρεξηγηθούν οι απόψεις του και κινδυνεύσει ο ίδιος.… Διαβάστε περισσότερα »

akrivodikaios
Guest
akrivodikaios

Περί Λοκ πάλι : Για να είμαστε όπως δίκαιοι και να μην φανεί ότι τα μηδενίζουμε όλα. Ο Λοκ στην Β’ Πραγματεία τάσσεται υπέρ της απόλυτης αντίστασης των πολιτών στην κυβερνητική εξουσία, που διαπράττει σοβαρές παρανομίες, καταχρήσεις και αδικίες. Η θέση του αυτή αποτέλεσε ένα είδος προάγγελου του συνταγματικής προέλευσης συνθήματος «114» της δεκαετίας του 60. Η ως άνω σημαντική διακύρηξη του Λοκ κατά τον 20ο αιώνα δεν ενοχλούσε, αφού υπήρχε ο καταπιεστικός και ανελεύθερος κομμουνισμός. Όμως την σημερινή εποχή, που κυριαρχεί ο νέος καπιταλισμός του 21ου αιώνα η θέση του Λοκ θεωρήθηκε απαράδεκτη. Για τον λόγο αυτό έχει ληφθεί… Διαβάστε περισσότερα »