24 Απριλίου 2017 at 22:44

Υπέρ ή κατά της τελειότητας; – Σχεδιάζοντας παιδιά με πατρόν

από

Υπέρ ή κατά της τελειότητας; – Σχεδιάζοντας παιδιά με πατρόν

Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης

Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που, όταν γίνονται γονείς, έρχονται αντιμέτωποι με κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που περίμεναν. Τα παιδιά τείνουν να εκπλήσσουν τον γονιό είτε με τις ιδιότητες του χαρακτήρα τους είτε με τα φυσικά χαρακτηριστικά τους.

Η απόκτηση, λοιπόν, της ιδιότητας του γονέα κάνει στον άνθρωπο επιτακτική την εμφάνιση εκείνης της διάθεσης που θα τον κάνει δεκτικό στα πράγματα όπως είναι, στο να μην ενδίδει στην επιπολαιότητα τού να αγνοήσει ή και να απορρίψει αυτό που δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες ή στις προτιμήσεις του. Γιατί, αν μπορούμε να διαλέξουμε τους φίλους μας με βάση κάποια χαρακτηριστικά τους, σίγουρα δεν διαλέγουμε τα παιδιά μας και τις αρετές που κατέχουν. Η πατρότητα, λοιπόν, και η μητρότητα, μας μαθαίνουν να είμαστε ανοιχτοί στο απρόσκλητο· να αποδεχόμαστε τη ζωή ως δώρο και όχι χρησιμοθηρικά, ως μέσο για κάποιο σκοπό.

Από τη στιγμή που η ανθρωπότητα εφηύρε την γενετική ενίσχυση (genetic enhancement), μας έφερε αντιμέτωπους με ένα δίλημμα (η τεχνολογία έχει συχνά έναν τρόπο να κάνει επείγουσα την επίλυση ηθικών φιλοσοφικών ερωτημάτων που πρότινος βρίσκονταν μονάχα στο πεδίο της θεωρητικής αναζήτησης). Είναι άραγε σωστό ή μήπως πρέπει να μην επιτρέπεται να δίνεται η δυνατότητα σε ένα ζευγάρι να παρέμβει στον γενετικό κώδικα του παιδιού που θα αποκτήσει, ώστε αυτό το παιδί να κατέχει κάποια ποθητά χαρίσματα, όπως αυξημένο δείκτη νοημοσύνης; (Δεν έχουμε φτάσει, βέβαια, ακριβώς σε αυτό το σημείο ακόμα, αλλά έχουμε φτάσει στο σημείο όπου πρέπει να γίνει η συζήτηση).

Η ιδέα αυτή ίσως προκαλεί αποτροπιασμό σε κάποιους και μόνο στο άκουσμά της, όμως πρέπει να δούμε γιατί, και αν είναι δικαιολογημένη, μια τέτοια αντίδραση –πόσο μάλλον η απαγόρευση αυτής της πρακτικής.

Ο Michael Sandel στο βιβλίο του Ενάντια στην τελειότητα, αναφέρει την άποψη πως η υγεία δεν είναι εγγενώς πολύτιμη, αλλά αποτελεί μόνο ένα μέσο για να κάνει το άτομο αυτά που θέλει να κάνει. Πως, δηλαδή, η υγεία είναι εργαλειακά πολύτιμη. Αυτό οδηγεί στη διαπίστωση πως οι γονείς δεν έχουν μόνο την υποχρέωση να παρέχουν ιατρική φροντίδα στο παιδί τους όταν είναι άρρωστο, αλλά και να το τροποποιούν γενετικά ώστε να του προσφέρουν την καλύτερη ευκαιρία για την καλύτερη ζωή (εφόσον φυσικά υπάρχει η δυνατότητα στον καθένα).

Ο Sandel δεν αποδέχεται αυτή την άποψη, λέγοντας πως «η καλή υγεία, όπως ο καλός χαρακτήρας, είναι συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης ανάπτυξης». Είναι η εργαλειακή θεώρηση, πιστεύει, που οδήγησε στο παρελθόν τους ευγονιστές σε παράδοξες πρακτικές όπως στο να απονέμουν βραβεία στις «καταλληλότερες οικογένειες» σε διαγωνισμούς υγείας.

Δεν είναι σαφές όμως, πώς ακριβώς διαφέρει το να βλέπει κανείς την υγεία εργαλειακά με το να θεωρεί ότι είναι «συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης ανάπτυξης». Η εργαλειακή θεώρηση μας λέει πως η έλλειψη υγείας είναι κάτι κακό επειδή περιορίζει την ελευθερία μας –πώς μπορεί να ζήσει κανείς ελεύθερα όταν είναι περιορισμένος στο κρεβάτι του λόγω ασθένειας; Δεν είναι άραγε η καλή υγεία που μας επιτρέπει αυτή την ανθρώπινη ανάπτυξη στην οποία αναφέρεται ο Sandel; Δεν είναι η υγεία το εργαλείο για να επιτευχθεί αυτή η ανάπτυξη;

double helix of the DNA

Και όσον αφορά τους διαγωνισμούς υγείας, δεν υπάρχει κάτι αξιωματικά ανήθικο στο να διαλέγει κανείς σύζυγο με βάση το αν είναι υγιής. Μπορεί αυτή η συμπεριφορά να είναι παράξενη, ακόμα και αντιπαθητική σε πολλούς ή ίσως και γελοία, αλλά δεν είναι ανήθικη. Εξάλλου, κάποιος που θα διάλεγε σύζυγο με μόνο κριτήριο την υγεία της υποψηφίας, είναι αμφίβολο το τι είδους σχέση θα δημιουργούσε ακόμα κι αν δεν έχει αυτήν τη δυνατότητα. Και είναι πιθανόν τόσο σπάνια αυτή η συμπεριφορά που ο Sandel μάλλον ανησυχεί για κάτι που δεν έχει κάποια σημαντική γενική επίπτωση.

Επίσης, είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε πως ο όρος «ευγονική» είναι τόσο αρνητικά φορτισμένος, όχι λόγω των προαναφερθέντων διαγωνισμών ομορφιάς, αλλά λόγω των στειρώσεων (αναγκαστικών και μη) εκείνων που οι αρχές θεωρούσαν ότι έπρεπε να μην διαιωνιστεί η ύπαρξή τους, ή και οι φόνοι (ευθανασίες) των πνευματικά ασθενών ώστε να μην παράγουν «προβληματικά» τέκνα. Αυτό όμως δεν έχει καμία σχέση με την ελεύθερη επιλογή ενός γονέα για το μέλλον του παιδιού του, αλλά έχει να κάνει με τις επιλογές ενός αυταρχικού καθεστώτος με σκοπό την καθαρότητα της φυλής ή το «γενικό καλό» στο όνομα του οποίου θυσιάζει το άτομο.

Ο Sandel προτείνει την ύπαρξη δύο ειδών αγάπης: τη δεκτική και τη μεταπλαστική. «Η δεκτική καταφάσκει στην ύπαρξη του παιδιού, ενώ η μεταπλαστική αγάπη επιδιώκει την ευημερία του». Από τη μία, λοιπόν, ο γονιός οφείλει να δεχτεί το παιδί του με τα ελαττώματά του, και από την άλλη να προάγει τις αρετές του. Οι δύο αυτές πλευρές της γονικής αγάπης παίζουν εξισορροπητικό ρόλο, ώστε να διορθώνουν τις υπερβολές η μία της άλλης –η υπερβολή της δεκτικότητας οδηγεί στην απάθεια, ενώ της μεταπλαστικής στη μη ρεαλιστική απαίτηση για τελειότητα (και, ίσως, στην απόρριψη του παιδιού όταν δεν μπορεί να ανταπεξέλθει). Είναι δόκιμες, φυσικά, αυτές οι ανησυχίες του Sandel, αλλά είναι αμφίβολο, αν όχι απίθανο, πως κάποια γενετική παρέμβαση θα εξαφάνιζε κάθε ελάττωμα από το παιδί, ώστε να κάνει άτοπη την αποδοχή της ζωής ως δώρου. Εξάλλου, αυτοί οι δύο κίνδυνοι της υπερβολής υπάρχουν ήδη στο μεγάλωμα παιδιών και χωρίς τη δυνατότητα γενετικής παρέμβασης. Ούτε είναι σαφές ότι πρέπει να δούμε την γενετική ενίσχυση ενός αγέννητου ως κάτι που εξισώνεται με την έλλειψη ενδιαφέροντος ή αγάπης για ένα παιδί γεννημένο χωρίς ενίσχυση. Δεν ισχύει ακριβώς το αντίθετο; Το να παρέμβει κάποιος ώστε το παιδί του να έχει, π.χ., μεγαλύτερο IQ απ’ ό,τι θα είχε χωρίς την παρέμβαση, δε μαρτυράει πως ο γονιός ενδιαφέρεται για το καλύτερο δυνατό μέλλον του παιδιού του;

Τι θα σήμαινε να έχει κάποιος τη δυνατότητα μιας τέτοιας παρέμβασης και να μην την εκμεταλλευτεί;

Η συζήτηση όμως δεν εξαντλείται εδώ, καθώς με την απόφαση της παροχής τέτοιου είδους παρέμβασης στην τεκνοποίηση, εμφανίζονται περιπλοκές από τον χώρο της πολιτικής και της οικονομίας. Τι θα συνέβαινε πρακτικά με την ύπαρξη μιας τέτοιας δυνατότητας; Θα ήταν προσβάσιμη σε όλους ταυτόχρονα; Θα ήταν τόσο ακριβή που μόνο λίγοι θα μπορούσαν να την χρησιμοποιήσουν ή θα ήταν τόσο φτηνή όσο ένας εμβολιασμός παρεχόμενος από ένα σύστημα υγείας; Το μέλλον που έχουν οραματιστεί σεναριογράφοι όπως ο Andrew Niccol της ταινίας Gattaca είναι πολύ πιθανό –και είναι ζοφερό. Σε αυτή την ταινία, η γενετική ενίσχυση δημιουργεί την ύπαρξη, όχι πλέον κοινωνικών ή οικονομικών τάξεων όπως τις ξέρουμε, αλλά διαφορετικών ουσιαστικά φυλών, με αυτούς που γεννιούνται χωρίς την παρέμβαση να είναι καταδικασμένοι σε εργασίες που δεν αρμόζουν στους προνομιούχους βελτιωμένους απογόνους των πλούσιων. Κάτι τέτοιο θα έκανε την έννοια του ρατσισμού μάλλον αδόκιμη, αφού δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για προκατάληψη εναντίον κάποιου βάσει της «καταγωγής» του, αλλά η διαφορές μεταξύ των δύο «φυλών» θα ήταν πραγματικότητα.

Αν και ο Sandel φαίνεται κάπως υπερβολικά προσκολλημένος στην «αίσθηση της ζωής ως δώρου», όπως την περιγράφει τουλάχιστον, το βιβλίο του είναι μια εξαιρετική επισκόπηση πολλών παρόμοιων ηθικών προβλημάτων, που δυστυχώς ή ευτυχώς έχουν αρχίσει να ξεχειλίζουν από τα φιλμ και τις σελίδες βιβλίων επιστημονικής φαντασίας στην επικείμενη πραγματικότητα. Τα συγκεκριμένα ζητήματα αυτού του άρθρου παρουσιάζονται στο κεφάλαιο Γονείς που πατρονάρουν, παιδιά με πατρόν.

 

Δείτε ακόμη:

  • Καρικατούρα του Δαρβίνου ως απόγονου πιθήκου.20 Αυγούστου 2013 Ο Δαρβίνος, η Κληρονομιά και οι Παρεξηγήσεις (5)
    "Κάποιοι όμως δεν ήθελαν η θεωρία της εξέλιξης να περιορίζεται στο χώρο της βιολογίας..."
  • 4 Απριλίου 2016 Οι συμβουλές ενός Ακκάδιου πατέρα στον γιο του (2200 π.Χ.) (0)
    "Μην ανταποδόσεις την κακία στον αντίπαλο˙ ξεπλήρωσε με καλοσύνη αυτόν που σου κάνει κακό, υπερασπίσου τη δικαιοσύνη για τον εχθρό σου, γίνε φιλικός στον εχθρό σου. Δώσε φαγητό να φάει, […]
  • Απεικόνιση του νησιού Ουτοπία, στην αρχική έκδοση του 151612 Σεπτεμβρίου 2014 Η Ανακάλυψη της Ουτοπίας και η Αυτοαναίρεσή Της (0)
    Η παρουσίαση μιας ρεαλιστικής απεικόνισης ενός ιδεατού κόσμου από τον Τόμας Μορ, δημιούργησε ένα καινούργιο λογοτεχνικό είδος, την «ουτοπία». Αντλώντας ιδανικά από την Πολιτεία του Πλάτωνα […]
  • 14 Ιανουαρίου 2016 Ο Βολταίρος και η αντιμετώπιση του εξτρεμισμού (1)
    "Η επικράτηση της μετριοπάθειας εναντίον του εξτρεμισμού, η αποριζοσπαστικοποίηση, δεν μπορεί να έρθει με πλήρη απόρριψη της ιδεολογίας, ή της θρησκείας, που τον γεννά, αλλά με μικρές […]
  • 21 Οκτωβρίου 2015 Σωκράτης και Ιησούς – Ένας παρεξηγημένος συσχετισμός (3)
    "...Στη φιλοσοφία, όπως και στην επιστήμη, δεν υπάρχουν αυθεντίες. Ο φιλόσοφος πρέπει να πείσει με τη λογική, όπως ο επιστήμονας με […]
  • 9 Απριλίου 2015 Ο Σωκράτης για την ανδρεία (2)
    "Η έλλειψη φόβου όμως δεν είναι επιλογή αυτού που δεν φοβάται, είναι εν τέλει αποτέλεσμα της άγνοιας των κινδύνων ή προϊόν της ιδιοσυγκρασίας του άφοβου. Κανένα από τα δύο δεν προκύπτουν […]
  • «Μερικές φορές κατά τη βραδινή προσευχή, από την κούραση της ημέρας αποκοιμιέμαι, αλλά ο Θεός με κατανοεί.»1 Ιανουαρίου 2014 Είναι πραγματικά ριζοσπάστης ο Πάπας Φραγκίσκος; (1)
    "Όλα αυτά σίγουρα αποτελούν βελτίωση σε σχέση με τους προηγούμενους Πάπες. Πόσες αλλαγές όμως είμαστε δικαιολογημένοι να περιμένουμε από αυτόν; Υπάρχει ουσία στις δηλώσεις του, ή είναι […]
  • Δεν χρειάζονται παρεκτροπές, αρκεί η τήρηση λίγων απλών κανόνων7 Ιουνίου 2014 Πώς να κερδίσετε κάθε επιχειρηματολογία (2)
    Θα επιχειρήσουμε εδώ να βρούμε τεχνάσματα για να βγαίνουμε από πάνω σε κάθε διαφωνία που μπορεί να συμμετέχουμε και να βγούμε από τη δύσκολη θέση όταν δεν έχουμε γνώσεις ή ικανότητες για […]
  • 25 Δεκεμβρίου 2014 Η Πραγματική Αιτία Θανάτωσης Του Σωκράτη (12)
    Ο Σωκράτης λοιπόν, πιστεύει πως η πραγματική αιτία που δικάζεται δεν είναι το κατηγορητήριό του, αφού κανένας στο δικαστήριο δεν μπορεί να […]
  • 22 Ιανουαρίου 2015 Η Στάση του Σωκράτη στον Επερχόμενο Θάνατο (2)
    Ο Σωκράτης ίσως έγινε πιο γνωστός για αυτά που έκανε, παρά για αυτά που έλεγε. Η θανάτωσή του συχνά θεωρείται σαν ένα μεγάλο έγκλημα των Αθηναίων κατά της ελευθερίας του λόγου και μία από […]
  • 1 Ιανουαρίου 2015 Ο Σωκράτης για τη Γνώμη των Άλλων (1)
    Ο Κρίτων επισκέπτεται τον Σωκράτη στο κελί όπου περιμένει την εκτέλεσή του, και για να τον πείσει να δραπετεύσει και να αποφύγει την επιβολή της ποινής του θανάτου, χρησιμοποιεί ένα είδος […]
  • 18 Δεκεμβρίου 2014 Ο Σωκράτης, οι Νόμοι και η Ισχύς του Κράτους (3)
    Η γέννηση, λοιπόν, η ανατροφή και η μόρφωση του Σωκράτη οφείλονται στην πόλη, που με τους νόμους της του έδωσε την ευκαιρία να γίνει ο καλύτερος που μπορούσε να γίνει. Αν τώρα αποφασίσει […]
  • 15 Ιανουαρίου 2015 Ο Σωκράτης και τα αδιέξοδα της θεϊκής ηθικής (8)
    Ο Σωκράτης κάνει μια πολύ σημαντική ερώτηση, που ακόμα μας προβληματίζει. Από πού προέρχεται η ηθική; Ο θεός είναι ο συγγραφέας των ηθικών αξιών ή απλά τις επαναλαμβάνει και τις […]
  • 10 Ιουλίου 2015 Ο Σωκράτης για τη σωφρονιστική δύναμη της τιμωρίας (1)
    "Ο Σωκράτης δεν είναι ο πασιφιστής που αρνείται πλήρως τη θανάτωση, ούτε την εξορία ή την απόσπαση της περιουσίας κάποιου, παρά μόνο όταν γίνεται άδικα. Με άλλα λόγια, μιλάει για την […]
  • 5 Μαρτίου 2015 Η ομοφυλοφιλία στον πλατωνικό μύθο (0)
    Γιατί όταν κάποιος «συναντήσει αυτό που πραγματικά ήταν το άλλο του μισό, είναι αδύνατο να περιγραφεί η συγκίνηση που νιώθει από την αγάπη, τη στοργή, τον έρωτα, και μάλιστα ούτε στιγμή δε […]
  • 8 Ιανουαρίου 2015 Ο Σωκράτης για τον Θάνατο (1)
    «Η ψυχή του φιλοσόφου περιφρονεί τελείως το σώμα, το αποφεύγει, και αναζητά να μείνει μόνη με τον εαυτό της». Μόνο μέσα στο λογισμό βλέπει ολοφάνερα μπροστά […]
  • 14 Μαΐου 2015 Ο Σωκράτης και ο Πρωταγόρας για το διδακτό της αρετής (2)
    Σε ένα από τα πιο γνωστά κείμενα του Πλάτωνα, ο Σωκράτης συναντά τον Πρωταγόρα, όπου διαφωνούν για το αν μπορεί να διδαχτεί η πολιτική αρετή. Ο Σωκράτης προτείνει ότι δεν διδάσκεται, και […]
  • 2 Απριλίου 2015 Ο Σωκράτης για τη φύση της φιλίας (1)
    "...είναι η παρουσία του κακού που μας έλκει στο καλό και δημιουργεί φιλίες...Η φιλία δημιουργείται από τις ατέλειές μας, αφού χάρη σε αυτές εκτιμούμε τις αρετές του […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.