30 Μαρτίου 2017 at 00:31

Κατεβάστε δωρεάν: Μαρξ & Ένγκελς – ‘Για τη αγάπη, τη φιλία, την αλληλεγγύη’ (pdf)

από

Κατεβάστε δωρεάν: Μαρξ & Ένγκελς – ‘Για τη αγάπη, τη φιλία, την αλληλεγγύη’ (pdf)

Πρόλογος

Χάινριχ Γκέμκοβ

Ο Μαρξ και ο Ένγκελς για τα συνδικάτα, για την τέχνη και τη λογοτεχνία — τέτοιες και άλλες ανάλογες συλλογές έχουμε συνηθίσει να τις χρησιμοποιούμε και να τις εκτιμούμε. Αλλά ο Μαρξ και ο Ένγκελς για τη φιλία, την αλληλεγγύη, ακόμη και για την αγάπη; Έχουν εκφραστεί γι’ αυτά τα θέματα οι θεμελιωτές του επιστημονικού σοσιαλισμού; Και αν ναι — κάτι τέτοιο δεν θα είχε το πολύ μόνο ιστορικό ενδιαφέρον;

Πραγματικά, ο Μαρξ και ο Ένγκελς έχουν διακηρύξει συχνά στα συγγράμματα και την αλληλογραφία τους, εκατοντάδες φορές, τη γνώμη τους γι’ αυτά τα στοιχειώδη ανθρώπινα συναισθήματα και ηθικές αξίες. Και αυτό που είναι πιο σημαντικό: Έχουν γνωρίσει και ζήσει τις χαρές και τις λύπες της αγάπης, την ευτυχία και τις απαιτήσεις της φιλίας, το καθήκον και τα ευεργετήματα της αλληλεγγύης για ολόκληρες δεκαετίες. Και για τα δυο — για τις σκέψεις και τις γνώσεις καθώς και για τις πράξεις και τα βιώματα των δύο φίλων σ’ αυτούς τους τρεις χώρους ανθρώπινης συμβίωσης — θέλει αυτό το βιβλίο να αφηγηθεί με βάση τα κείμενά τους.

Ο Μαρξ και ο Ένγκελς έζησαν τη φιλία και την αγάπη σε καιρούς που βρίσκονταν ακόμη πολύ μακριά από το να είναι κομμουνιστές. Όταν ο δεκαεπτάχρονος Καρλ με τα μαύρα, σγουρά μαλλιά έφευγε από το πατρικό σπίτι, είχε κιόλας ερωτευθεί τη «βασίλισσα του χορού»[1]  του Τρίερ, την παιδική του φίλη Τζένη φον Βεστφάλεν — μια αγάπη, που σε πείσμα όλων των αντιξοοτήτων, κράτησε μια ολόκληρη ζωή. Και παρά το γεγονός ότι αυτός ο πρόωρος δεσμός του μεγαλύτερου γιου του φόβιζε τον πατέρα Χάινριχ Μαρξ δεν τον εμπόδισε να γίνει ο ίδιος συμμέτοχος του κρυφού αρραβώνα και να διαβιβάζει τα φλογερά ερωτικά γράμματα των δύο.

Ο Φρίντριχ Ένγκελς γνώρισε επίσης νωρίς την ευτυχία, αλλά σύντομα και τη θλίψη της απογοητευμένης αγάπης, «την πιο ευγενική, την ανώτερη απ’ όλες τις προσωπικές λύπες»[2], όπως έγραφε με συντριβή ο εικοσάχρονος. Αλλά μετά, δύο χρόνια αργότερα, η Μαίρη Μπαρνς, μια ιρλανδέζα εργάτρια εργοστασίου στο Μάντσεστερ. κατάκτησε την καρδιά του. Κράτησε εκεί σταθερά τη θέση της ακόμη και στα χρόνια του προσωρινού χωρισμού, όταν ο Ένγκελς, στο Μπάρμεν, το Παρίσι ή την Κολωνία δεν παραμελούσε «κάποιες συναναστροφές με τα κορίτσια»[3] .

Μικρότερη διάρκεια είχαν οι νεανικές και πανεπιστημιακές φιλίες του Καρλ και του Φρίντριχ. Ο πατέρας Μαρξ αισθανόταν πολύ ήσυχος από το γεγονός ότι ο γιος του στη μικρή πανεπιστημιακή πόλη της Βόννης «στην πρώτη σημαντική σταδιοδρομία της ζωής» βρήκε «έναν φίλο και μάλιστα έναν πολύ αξιοπρεπή φίλο»[4] , ο οποίος όμως έχει παραμείνει μέχρι σήμερα άγνωστος για την έρευνα. Όμως το 1836 ο Καρλ Μαρξ άλλαξε πανεπιστήμιο πηγαίνοντας στο Βερολίνο και οι εκεί φιλίες του, που ήταν για ένα διάστημα πολύ στενές, με μερικούς νεοεγελιανούς της «διδακτορικής λέσχης», ξεθώριασαν γρήγορα, όταν ο νεαρός δόκτωρ της νομικής επιστήμης ξεπέρασε πνευματικά τους χτεσινούς ομοφρονούντες του.

Το ίδιο έγινε και με το νεαρό Φρίντριχ. Η εμπορική εκπαίδευση στη Βρέμη, που του επιβλήθηκε από τον πατέρα του, τον χώρισε, όχι μόνο γεωγραφικά, από τους μαθητικούς συντρόφους του στο Έλμπερφελντ. Απομακρύνθηκε, όλο και περισσότερο, από τη μικροαστική τους στενότητα. Το ίδιο συνέβη και με την παραμονή του για ένα χρόνο στο Βερολίνο, όπου η γρήγορη ριζοσπαστική-δημοκρατική, φιλοσοφική και πολιτική του ανάπτυξη τον έκανε, μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, να ξεχωρίσει από τους τότε συναγωνιστές του.

Σ’ αυτή την εποχή, αρχές της δεκαετίας του ‘40, οι δρόμοι των δυο νεαρών ήταν ακόμη χωρισμένοι. Όμως και οι δύο είχαν — ο ένας στο Παρίσι, ο άλλος στο Μάντσεστερ — μια παρόμοια σημαντική εμπειρία για τον κόσμο και για το δρόμο που θα ακολουθούσαν στη ζωή. Γνώρισαν, μέσω προσωπικής επαφής με Γάλλους και με ξενιτεμένους Γερμανούς εργάτες στη μία περίπτωση, και με Άγγλους, Ιρλανδούς και καταδιωγμένους γερμανούς εργάτες στην άλλη, τη δύναμη και την ανθρωπιστική αξία της προλεταριακής αλληλεγγύης. Αυτό το βίωμα είχε αποφασιστική σημασία για την ίδια τους την πορεία στο πλευρό της εργατικής τάξης μέχρι που έφτασαν στην κορυφή της θεωρητικής και πολιτικής της πάλης. Μέχρι τα βαθιά τους γεράματα το τόνιζαν αυτό πάντοτε.

Στο τέλος του καλοκαιριού του 1844 έγινε η πολύ σημαντική συνάντηση των δύο στο Παρίσι. Ο Ένγκελς στην επιστροφή του από το Μάντσεστερ για το Μπάρμεν, έκανε στάση στην πρωτεύουσα της Γαλλίας, όπου ο Μαρξ κατοικούσε σχεδόν ένα χρόνο. Και οι δύο νεαροί άνδρες ήταν ερωτευμένοι μέχρι το λαιμό: ο Καρλ με τη «ζωηρούλα»[5]  του, την Τζένη, που είχε πάει στην πατρίδα της, το Τρίερ, για να παρουσιάσει εκεί την πρώτη κορούλα τους, και ο Φρίντριχ με τη Μαίρη, την ομορφιά του που έμοιαζε με «άγριο τριαντάφυλλο» με τα «μαύρα πλάνα μάτια»[6].

Πάνω από δέκα μέρες συζητούσαν μέχρι αργά τη νύχτα, αντάλλαζαν με λόγο και αντίλογο τις απόψεις και τις σκέψεις τους, έφταναν με τον αντίλογο και τις απαντήσεις σε καινούργιες γνώσεις. Και οι δυο ήταν τότε φιλόσοφοι υλιστές και στρατευμένοι υποστηρικτές της ακόμη νεαρής εργατικής τάξης. Η χαρά τους για την κοινότητα των απόψεων, για την πλήρη θεωρητική σύμπτωση ήταν μεγάλη. Οι δυο τους όχι μόνο σκέπτονταν στην ίδια κατεύθυνση αλλά βρίσκονταν και σε θαυμάσια αρμονία μεταξύ τους, επιθυμούσαν να γίνουν φίλοι. Έτσι δημιουργείται μια φιλία και μια αλληλέγγυα στάση στην πάλη για ολόκληρη τη ζωή τους, που δεν κλονίσθηκε ούτε και σε καιρούς πολύ σκληρής δοκιμασίας.

Εκείνη την εποχή ο Μαρξ και ο Ένγκελς είχαν επεξεργαστεί ήδη ουσιαστικές βάσεις για τη νέα τους κοσμοθεωρία και τη θεωρία για τη ζωή, που στηριζόταν στη διαλεκτική-υλιστική φιλοσοφία. Τώρα συνεχίζουν το έργο που είχαν αρχίσει χωριστά με κοινά συγγράμματα πρώτα με την «Αγία Οικογένεια» (1844-1845). Η καταγραφή της καπιταλιστικής κοινωνίας και η ανάλυση των διαφορετικών αστικών και μικροαστικών ιδεολογιών κατάληξαν σε μια θεμελιακή κριτική του καπιταλισμού και στην αντίληψη ότι μόνο στη βάση μιας ελεύθερης από την εκμετάλλευση κοινωνίας μπορούν να επιτευχθούν πραγματικά ανθρώπινες σχέσεις ανάμεσα στα φύλα, ανάμεσα στα άτομα, ανάμεσα στους λαούς. «Αν ο άνθρωπος διαμορφώνεται από τις περιστάσεις τότε πρέπει οι περιστάσεις να διαμορφωθούν ανθρώπινα»[7]  διακήρυχναν, ο ένας 26 και ο άλλος 27 χρόνων, σαν αγωνιστικό στόχο της εργατικής τάξης, όλων των καταπιεσμένων και εκμεταλλευόμενων. Έδιναν έτσι στην αγάπη, στη φιλία και στην αλληλεγγύη ένα κεντρικό ρόλο στην πάλη γι’ αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων καθώς και για τη διαμόρφωση και ολοκλήρωσή της. Μόνο με την ουμανιστική τάξη του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού θα μπορέσει ο άνθρωπος να αυτοπραγματωθεί, να αναπτύξει όλες τις ικανότητες και τα ταλέντα του, όλες τις αποκοιμισμένες του πνευματικές και ψυχικές δυνάμεις, θα μπορέσει να ανταλλάξει «αγάπη μόνο με αγάπη, εμπιστοσύνη μόνο με εμπιστοσύνη»[8].

Και για να είμαστε ειλικρινείς: Δεν αισθάνεται κανείς καθημερινά μέσα του και στους άλλους, ότι η αγάπη, η φιλία και η αλληλεγγύη ανήκουν αναντικατάστατα στην απόλαυση, στη γοητεία, στην αίσθηση της ζωής; Ότι αποτελούν ισχυρές κινητήριες δυνάμεις για τη διαμόρφωση σοσιαλιστικών προσωπικοτήτων;

Τα κείμενα και οι ημερομηνίες δημιουργίας τους βασίζονται στην Έκδοση των Έργων Μαρξ-Ένγκελς (Marx-Engels-Werkausgabe). Όλες οι συμπληρώσεις των εκδοτών καθώς και οι μεταφράσεις ξενόγλωσσων αποσπασμάτων και διευκρινίσεων έχουν τοποθετηθεί σε αγκύλες.

Οι επιστολές, αποσπάσματα επιστολών, αποσπάσματα των έργων και άρθρων και κείμενα αποφάσεων των Μαρξ και Ένγκελς έχουν διαταχθεί σε τρεις ομάδες, και μέσα σ’ αυτές —με μερικές εξαιρέσεις— έχουν ταξινομηθεί χρονολογικά. Για την καλύτερη κατανόηση προηγείται σε κάθε θεματική ενότητα μια σύντομη εισαγωγή.

Στο παράρτημα ο αναγνώστης θα βρει κατάλογο πηγών και ευρετήριο προσώπων.

Θερμές ευχαριστίες για βοηθητικές υποδείξεις και συμβουλές ανήκουν στη Ρενάτε Σακ, λέκτορα του Εκδοτικού Ντιτς.

Χάινριχ Γκέμκοβ

Το βιβλίο κατεβαίνει ελεύθερα από εδώ (δεξί κλικ & «αποθήκευση δεσμού ως»). Υπάρχει και εδώ, και εδώ.

Περισσότερα e-books στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Ερανιστή, ΕΔΩ.

[1] Ο Μαρξ προς την Τζένη Μαρξ, στις 1S Δεκέμβρη 1863. Βλ. τη γερμανική Έκδοση των Έργων Καρλ Μαρξ, Φρίντριχ Ένγκελς (στο εξής MEW τόμος 30, σελ. 643 και σ’ αυτόν τον τόμο σελ. 44

[2] Ft. Engels, «Lombardische Streifzuge», MEW, Συμπληρωματικός τόμος 2, σελ. 153

[3] Ο Ένγκελς προς τον Μαρξ. Δεκέμβρης 1846, MEW τ. 27, σελ. 71.

[4] Ο Χάινριχ Μαρξ προς τον Μαρξ. 18 Νοέμβρη 1835, MEW, τ. 40, σελ. 617.

[5] Η Τζένη φον Βεστφάλεν προς τον Μαρξ. Αρχές Μάρτη 1843. Βλ. Mar*/Engels Gesamtausgabe, (MEW), III Μέρος, τόμος 1, Βερολίνο 1973, σελ. 396.

[6] Georg Weert A.«Mary»,Samtliche Werke, τόμος 1, Βερολίνο 1956, σελ. 209.

[7] Fr. Engels, Κ. Marx, «Die Heilige Familie», MEW, t. 2 σελ. 138.

[8] K. Marx, «Okonomisch – philosophische Manuskripte aus detn Jahre 1844», MEW, x. 40, σελ. 567. (Βλ. σε τούτον τον τόμο σελ. 26)

(Εμφανιστηκε 183 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)