18 Σεπτεμβρίου 2016 at 21:54

Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;»

από

Raffaele Simone: «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;»

Του Κωστή Παπαγιώργη*

Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ

Όσοι είχαν στο παρελθόν την ευκαιρία να προβληματιστούν για την εξέλιξη της νεωτερικότητας περιέγραψαν θετικές κατακτήσεις και πολλά υποσχόμενους μετασχηματισμούς, γεμάτους προοπτική και ελπίδα, που προκαλούσαν ενθουσιασμό.

Αν δει κανείς αυτές τις κατακτήσεις από το παρατηρητήριο του τέλους του αιώνα, πολλές από τις αλλαγές του σύγχρονου κόσμου αποτέλεσαν πράγματι αδιαμφισβήτητες προόδους. Πριν από τους παγκόσμιους πολέμους, η Ιστορία μπορούσε να παρομοιαστεί με μια πορεία κατακτήσεων, έναν «κόσμο ασφάλειας», που σιγά σιγά εδραιωνόταν. Αργότερα, όμως, με αφετηρία τα έργα που ο Ζίμελ ή ο Μπένγιαμιν (ή ένας οξυδερκής πρωτοπόρος σαν τον Μποντλέρ) αφιέρωσαν στην ανάλυση της νεωτερικότητας της εποχής τους -εκείνη την εξαιρετική περίοδο ανάμεσα στον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η «πρωτεύουσα του αιώνα» (δηλαδή της νεωτερικότητας), μετά το Λονδίνο, ταλαντευόταν μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου, για να μετακομίσει στη συνέχεια προς τη Νέα Υόρκη και τον Νέο Κόσμο-, οι αλλαγές άρχισαν να αποπνέουν αβεβαιότητα, να είναι αμφιλεγόμενες, αν όχι καθαρά αρνητικές, ανησυχητικές και απειλητικές. Κάποια στιγμή, τα σήματα κινδύνου άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Η νεωτερικότητα άλλαζε όψη: από δέσμη θετικών ευκαιριών, μετατρεπόταν σε κάτι άλλο. Σήμερα, μετά τους φασισμούς και τους κομμουνισμούς, μετά την παγκοσμιοποίηση και τις επιπτώσεις της, οι αναλυτές του σύγχρονου κόσμου δεν έχουν την ίδια τύχη με τους προκατόχους τους: τα γεγονότα που καλούνται να περιγράψουν είναι συχνά απώλειες, μορφές υποβάθμισης, αναγγελίες κρίσεων, ακόμη και καταστροφές. Όταν πρόκειται για προόδους, οι πρόοδοι αυτές έχουν βαρύ τίμημα.

(«Το μειλίχιο τέρας», σ. 13-14).

«Από αμιγώς ρεαλιστική σκοπιά, ενώ οι στόχοι και οι διατυμπανιζόμενες αξίες της Αριστεράς διαστρεβλώθηκαν ή απέβησαν κενό γράμμα (ισότητα, δικαιοσύνη, ταξική πάλη, κοινωνικό κράτος), η Δεξιά δεν διακρίθηκε τόσο για τις πολιτικές επαγγελίες της, όσο για την ταύτισή της με τη νεωτερικότητα, τον εκσυγχρονισμό και την πάσης αποχρώσεως ευημερία. Το να δηλώνει σήμερα ο πολίτης ότι είναι κομμουνιστής αγγίζει τα όρια του γελοίου, ενώ αντίθετα ο φιλελεύθερος, αυτός που πιστεύει στην ελεύθερη αγορά και στον εκσυγχρονισμό, έχει επαφή με το ιστορικό παρόν»

Νίκος Εγγονόπουλος
Νίκος Εγγονόπουλος

Ασφαλώς δεν υπερβάλλουμε αν ισχυριστούμε ότι η Αριστερά (ό,τι κι αν δεικνύει ή υποκρύπτει η λέξη) αποτέλεσε πολιτική θρησκεία τα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια, θρησκεία μάλιστα που «απέτυχε» ή τέλος πάντων ακολούθησε φθίνουσα πορεία. Στον άλλον πόλο, ενώ η Δεξιά τρομοκράτησε την Ευρώπη με τις γνωστές παραφθορές της (φασισμός, ναζισμός, καπιταλισμός), σήμερα εμφανίζεται συμφιλιωμένη με τη νεωτερικότητα και την ευημερία. Ως εκ τούτου, δεν πρέπει να μας ξαφνιάζουν τα πολυάριθμα βιβλία που διερωτώνται για το «αν έχει μέλλον η Αριστερά» ή για το αν τη χωρίζει κάποια ουσιαστική διαφορά από τη Δεξιά. (βλ. Ραφαέλε Σιμόνε, «Το μειλίχιο τέρας – Γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά;», μετ. Μιχάλης Μητσός, Πόλις). Αν εξετάσουμε με ψυχρό βλέμμα τα πολιτεύματα στις ευρωπαϊκές χώρες, δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσουμε κάποια εντυπωσιακή προέλαση της Δεξιάς (Γαλλία, Δανία, Ισπανία, Γερμανία, Ολλανδία, ΗΠΑ, στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, στη Σουηδία κ.τ.λ.), την ίδια ώρα που η Αριστερά περιορίζεται στο 26% του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο μέσος Ευρωπαίος πολίτης συμφωνεί με τον πάπα όταν δηλώνει ότι ο καπιταλισμός απέτυχε, όπως και ο μαρξισμός, ωστόσο οι «μεταμορφώσεις» του καπιταλισμού είναι ζωντανές και χαίρουν άκρας υγείας.

Από αμιγώς ρεαλιστική σκοπιά, ενώ οι στόχοι και οι διατυμπανιζόμενες αξίες της Αριστεράς διαστρεβλώθηκαν ή απέβησαν κενό γράμμα (ισότητα, δικαιοσύνη, ταξική πάλη, κοινωνικό κράτος), η Δεξιά δεν διακρίθηκε τόσο για τις πολιτικές επαγγελίες της, όσο για την ταύτισή της με τη νεωτερικότητα, τον εκσυγχρονισμό και την πάσης αποχρώσεως ευημερία. Το να δηλώνει σήμερα ο πολίτης ότι είναι κομμουνιστής αγγίζει τα όρια του γελοίου, ενώ αντίθετα ο φιλελεύθερος, αυτός που πιστεύει στην ελεύθερη αγορά και στον εκσυγχρονισμό, έχει επαφή με το ιστορικό παρόν. Χωρίς καμιά υπερβολή, «η Αριστερά σήμερα μετανιώνει πικρά όταν δεν βρίσκεται στην εξουσία, ενώ, όταν επιτέλους κατακτά την εξουσία, τότε κλαίει και οδύρεται». Άρα, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για εκσυγχρονισμένο κομμουνισμό, για καταναλωτική ισότητα, για δίκαιη ευημερία, όπως άλλωστε ούτε για «τρίτο δρόμο», για «σοσιαλισμό της αγοράς» ή για «κοινωνικό κράτος». Στην καλύτερη περίπτωση, η Αριστερά κοιτάζει προς τη Δεξιά (Δόγμα Μπλερ). Μάλιστα, όταν της αποδίδουν όλες τις φρικαλέες αρετές του σταλινισμού (την ανέχεια, τον τρόμο και τον θάνατο), ουσιαστικά δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Εφόσον ο σοσιαλισμός ενδιαφέρεται περισσότερο για την παραγωγή παρά για την κατανάλωση, όπως γράφει ο Γκίντενς, ουσιαστικά δεν παραδίδει την κοινωνία στον εαυτό της, αρνείται την ανάλωση όσο και την απόλαυση ως σκοπό.

Το συναρπαστικό είναι ότι ο νέος υλικός πολιτισμός, που κατακτά τον κόσμο καλπάζοντας, δεν αφορά μια συγκεκριμένη πολιτική δύναμη·  είναι τρόπος ζωής, προσαρμογή στη νέα κοινωνία, αποδοχή νέων αναγκών, υποταγή στον καταναλωτισμό, συμπόρευση με τη νεωτερικότητα. «Δεν είναι καν απαραίτητο να δημιουργηθούν συστήματα πολιτικής κατήχησης για να διαδώσουν τις αρχές της» όσο για την απορρόφησή της, αρκεί να παρακολουθεί κανείς τα Μέσα Ενημέρωσης (κυρίως την τηλεόραση), να κοιτάζει ολόγυρα και να ζει». Άλλωστε, η ταξική άποψη για την κοινωνία (από την οποία δυσκολεύεται να αποσπαστεί η Αριστερά) δεν ταυτίζεται πλέον με τη νέα Δεξιά, που είναι μεν τεχνολογική και καπιταλιστική, αλλά με τη διαφορά ότι αφορά έναν καπιταλισμό χρηματοπιστωτικό μάλλον παρά βιομηχανικό – δεν απασχολεί εργάτες πλέον, αλλά μόνο υπαλλήλους αόρατους για τον εργοδότη. Στην οικονομία αντιτάσσεται στην κρατική παρέμβαση, ευνοεί το εμπόριο και τον ιδιωτικό τομέα, ενώ στην πολιτική είναι ολοκληρωτική και ριζοσπαστική. Δεν διαπραγματεύεται με τον αντίπαλο, απλώς τον αποδοκιμάζει μέχρι να τον γελοιοποιήσει. H χρηματοπιστωτική αριστοκρατία που διέκρινε ο Μαρξ επί Λουδοβίκου Φιλίππου, αφορούσε τη χυδαία απόλαυση όπου ανακατεύεται το χρυσάφι, με τη λάσπη και το αίμα. Σήμερα, αυτό το στοιχείο τείνει να περιλάβει άπασα την κοινωνία. Ο υπερ-καπιταλισμός, γράφει ο Σιμόνε, αποτελεί την πολιτική και οικονομική έκφραση της νέας Δεξιάς. «Διαθέτει μιαν ιδιαιτερότητα που από ιστορική άποψη είναι νεοφανής: συσσωρεύει κέρδη, όχι απλώς εκμεταλλευόμενος τους δικούς του εργάτες (όπως παλαιά), αλλά αιχμαλωτίζοντας και καταπιέζοντας τη δική του παγκόσμια πελατεία. Η τελευταία αφέθηκε να παγιδευτεί (χωρίς να το αντιληφθεί κανείς στην Αριστερά) σε μια δίνη παραγόντων που δεν είναι πια μόνο οικονομικοί, αλλά περιλαμβάνουν διάφορες διαστάσεις της ατομικής και συλλογικής ζωής: διαφήμιση, προϊόν, μάρκετινγκ, εύκολη πίστωση στους μικροκαταναλωτές, μακρά νεότητα και παράταση των απολαύσεων της σεξουαλικής ζωής, την αόριστη προσδοκία για έναν άνετο και πλούσιο βίο, ένα πασπάλισμα θρησκευτικής πνευματικότητας και πάθους… Σε αυτή τη διάφανη συσκευασία, οι πολίτες, έχοντας μετατραπεί σε πελάτες καταδικασμένους να παραμείνουν σε ένα παιδικό στάδιο (δηλαδή έχοντας μετατραπεί σε χρήστες και καταναλωτές), έχουν δώσει έναν όρκο πίστης, έχουν γίνει αιχμάλωτοι της βούλησης του πωλητή, που μπορεί, λίγο-πολύ, να τους κάνει ό,τι θέλει. Δεν μπορούν πια να απαλλαγούν από τον στρόβιλο της εύθυμης και φανταχτερής κατανάλωσης, διότι αποτελεί έναν από τους ζωτικούς μηχανισμούς της παγκοσμιοποιημένης ζωής, δηλαδή της δικής τους ζωής».

Θα δούμε στη συνέχεια το ποιόν αυτής της ζωής που ο Τοκβίλ αποκαλεί «Μειλίχιο τέρας».

Η ΔΥΣΗ

«Λέγοντας Δύση, αναφέρομαι στην Ευρώπη – εξαιρώ τη Ρωσία και τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, που έχουν ένα ιδιαίτερο και δυσερμήνευτο πολιτικό παρελθόν και μέλλον-και, σε μικρότερο βαθμό, στις ΗΠΑ. Η εκλογή αυτή χρειάζεται ορισμένες διευκρινίσεις.

Αρχικά, αφήνω στην άκρη τη Λατινική Αμερική, παρ’ ότι τείνουμε να τη θεωρούμε αυτόνομο και μακρινό παρακλάδι της ευρωπαϊκής Δύσης. Η συγγένεια της Λατινικής Αμερικής με την Ευρώπη μού φαίνεται αστήρικτη. Σε πολλές λατινοαμερικάνικες χώρες καλλιεργούνται κάποιες τάσεις και κακές συνήθειες οι οποίες στην ευρωπαϊκή Δύση δύσκολα θα γίνονταν αποδεκτές: η πατερναλιστική ή αυταρχική τάση πολλών κυβερνήσεων και ηγετικών τάξεων, η ανοχή προς το αφόρητο χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς ή η εκμετάλλευση των ανθρώπινων και φυσικών πόρων, η αποδοχή ακραίων μορφών φτώχειας, η μέθοδος της σωματικής εξόντωσης ή του αποκλεισμού των πολιτικών αντιπάλων, η καταφυγή σε αυταρχικά και λαϊκίστικα συστήματα τα οποία στην Ευρώπη θα τα θεωρούσαμε χυδαία». (ό.π. 23-24).

*Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ο Κόσμος του Επενδυτή, πιθανότατα το καλοκαίρι του 2010 (δεν μπορέσαμε να εξακριβώσουμε την ακριβή ημερομηνία). Το βρήκαμε εδώ: http://www.matrix24.gr/2014

Δείτε ακόμη:

  • Γελοιογραφία του Γιάννη Καλαϊτζή από την Εφημερίδα των συντακτών12 Δεκεμβρίου 2013 Ούτε πολίτες ούτε άνθρωποι: φορολογούμενοι (1)
    Ούτε πολίτες ούτε άνθρωποι: φορολογούμενοι Γράφει ο Ευθύμης Τσιλικίδης Σε ερώτηση δημοσιογράφου για το ενδεχόμενο νέου κουρέματος του ελληνικού χρέους ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής […]
  • 9 Φεβρουαρίου 2015 ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο; (6)
    ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο; «Δεν είναι μαλλιά τα γένια» (λαϊκή παροιμία) Γράφει ο καφετζής Όπως είναι γνωστό, η Ελλάδα έγινε μέλος της ΕΟΚ το 1981, με απόφαση της τότε […]
  • Για ποιους χτυπάει η καμπάνα;31 Αυγούστου 2013 Για ποιους χτυπάει η καμπάνα; (0)
    Για ποιους χτυπάει η καμπάνα; «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί, ακέριος μοναχός του. Κάθε άνθρωπος είναι ένα κομμάτι ηπείρου, ένα μέρος στεριάς. Αν η θάλασσα ξεπλύνει ένα σβόλο χώμα, η […]
  • Οι παραδοσιακές ποικιλίες όπως πχ τα φασόλια Πρεσπών ή το ντοματάκι Σαντορίνης ή τα μήλα Τριπόλεως αποτελούν ένα δημόσιο αγαθό ενώ οι εταιρικές αποτελούν ιδιωτικό αγαθό καθώς καλύπτονται είτε από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή από πατέντες.17 Νοεμβρίου 2013 Ανοιχτή επιστολή του Πελίτι προς τους Έλληνες Ευρωβουλευτές (2)
    Ανοιχτή επιστολή του Πελίτι προς τους Έλληνες Ευρωβουλευτές Ανοιχτή επιστολή του Πελίτι προς τους Έλληνες Ευρωβουλευτές που είναι μέλη της επιτροπής περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού […]
  • Η Κίνηση Πολιτών Άρδην στα πλαίσια της 9ης Πανελλαδικής Συνάντησής της στο Βελβεντό Κοζάνης πραγματοποίησε την Πέμπτη 29 Αυγούστου εκδήλωση με θέμα: “Η παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας και τα εναλλακτικά οικονομικά εγχειρήματα“.7 Σεπτεμβρίου 2013 Η παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας και τα εναλλακτικά οικονομικά εγχειρήματα (βίντεο-συζήτηση στο Βελβεντό Κοζάνης) (0)
    Η παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας και τα εναλλακτικά οικονομικά εγχειρήματα (βίντεο-συζήτηση στο Βελβεντό Κοζάνης)* Η Κίνηση Πολιτών Άρδην στα πλαίσια της 9ης Πανελλαδικής […]
  • Λόγω των μέτρων που ελήφθησαν από την Ε.Ε., οι ροές προς την Ελλάδα μειώθηκαν κατά 97% μεταξύ Ιανουαρίου (67.415 άτομα) και Ιουλίου 2016 (1.855 άτομα)25 Αυγούστου 2016 Τα νέα δεδομένα του μεταναστευτικού (0)
    Η Ελλάδα πρέπει από τώρα να προετοιμασθεί για αυτό, θέτοντας στην Ε.Ε. μία σειρά από προβλήματα. Πιο συγκεκριμένα, τα περίφημα hotspots στα νησιά από χώροι τριήμερης διαμονής των […]
  • Εργάτες στο μεσοπόλεμο24 Αυγούστου 2013 Επιστολή ανέργου Γερμανού (0)
    Επιστολή ανέργου Γερμανού «Αξιότιμε κ. μυστικοσύμβουλε δρ. Ντούισμπεργκ. Μέσα στην μεγάλη μου ανάγκη, στην απελπισία μου, παίρνω το θάρρος να σας προσπέσω και να σας παρακαλέσω να […]
  • Σκίτσο του Γιάννη Καλαϊτζή21 Φεβρουαρίου 2015 Eurogroup: Το πλήρες κείμενο του ανακοινωθέντος (0)
    Το Γιούρογκρουπ σημειώνει, στο πλαίσιο της υπάρχουσας διευθέτησης, το αίτημα των ελληνικών αρχών για την παράταση της Κύριας Σύμβασης Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης (Master Financial […]
  • Σήμερα, στις περισσότερες χώρες της ΕΕ οι εταιρίες ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου έχουν στον ένα ή άλλο βαθμό ιδιωτικοποιηθεί είτε μέσω χρηματιστηρίου είτε με άμεση πώληση σε κάποια funds.16 Ιουλίου 2014 Η χρεοκοπία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ (0)
    Η τάση για ιδιωτικοποίηση αποτυπώθηκε στις Ευρωπαϊκές Οδηγίες 1996/92/ΕΚ και 2001/77/ΕΚ για την απελευθέρωση των αγορών ΗΕ και ΦΑ και την Οδηγία 2009/28/ΕΚ για την προώθηση των ΑΠΕ και την […]
  • η δικαιοσύνη "τυφλή"15 Ιουλίου 2016 Η Ελλάς ως κράτος δικαίου (0)
    . Όχι οι πρώτες ύλες (οι οποίες -μόνες- κανέναν ρόλο δεν ήταν δυνατόν να παίζουν για τις εσωτερικές οικονομίες των χωρών που τις είχαν...), αλλά η συρρίκνωση των άλλων πολιτισμών υπήρξε […]
  • Οι Ιταλοί θα βάλουν στα τραίνα φτηνά εισιτήρια για τους ανέργους και τους αναξιοπαθούντες;15 Ιουλίου 2016 Μας πήρανε τα τραίνα νανούμ νανούμ νανούμ (0)
    Το λιμάνι του Πειραιά προς τη Δραπετσώνα και τα Λιπάσματα θα είναι χώρος ελεύθερης πρόσβασης των Ελλήνων ή θα είναι απαγορευμένο εμπορικό κράτος εν κράτει με στρατοφύλακες; Στα λιμανάκια […]
  • Η πρωτοβουλία απόκειται στην κυβέρνηση. Θα προχωρήσει στην ταχεία και ριζική εξάλειψη των εγκατεστημένων συμφερόντων από δεκαετίες φαυλότητας;12 Μαρτίου 2015 Κυβέρνηση και κράτος (0)
    Συνηθισμένη η σύγχυση. Πολλοί ακόμη πιστεύουν ότι, εξαιτίας της μετατροπής του κράτους επί δεκαετίες σε λεία των κομμάτων Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ και ολίγον ΚΚΕ, κυβέρνηση και κράτος αποτελούν ένα και […]
  • Οι μισοί από τους μετανάστες που έφυγαν μετά το 2010 ήταν άνεργοι στην Ελλάδα την περίοδο ακριβώς πριν τη μετανάστευση.8 Δεκεμβρίου 2015 Η νέα εξερχόμενη μετανάστευση από την Ελλάδα (0)
    Οι μισοί από τους μετανάστες που έφυγαν μετά το 2010 ήταν άνεργοι στην Ελλάδα την περίοδο ακριβώς πριν τη μετανάστευση. Η έλλειψη εργασίας είναι προφανώς από τους πιο σημαντικούς […]
  • O Καραγκιόζης. Ένα ελληνικό θέατρο σκιών9 Φεβρουαρίου 2016 O Καραγκιόζης. Ένα ελληνικό θέατρο σκιών (0)
    Το μικρό δοκίμιο για τον Καραγκιόζη, που ο υπερρεαλιστής ποιητής και ζωγράφος Νίκος Εγγονόπουλος έγραψε το 1969, έχει ως θέμα του την καταγωγή και τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού θεάτρου […]
  • Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και υποψήφιος του ΚΕΑ για την προεδρία της Κομισιόν, Αλέξης Τσίπρας29 Απριλίου 2014 Τσίπρας από Πράγα: Ψεύτες και επικίνδυνοι Σαμαράς και Βενιζέλος, πρέπει να φύγουν (0)
    «Ο απολογισμός της ντροπής της συγκυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου θα κριθεί από τους πολίτες στις ευρωεκλογές του Μαΐου», ανέφερε από την Πράγα ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και υποψήφιος του ΚΕΑ για […]
  • Απλοποιώντας υπερβολικά, μπορούμε να πούμε ότι θεωρούμε «μεταμοντέρνα» τη δυσπιστία απέναντι στις μετααφηγήσεις.7 Σεπτεμβρίου 2016 Η μεταμοντέρνα κατάσταση (0)
    Το κριτήριο της λειτουργικότητας είναι τεχνολογικό, δεν αρμόζει για να κρίνουμε το αληθές και το ορθό. Άραγε η συναίνεση μπορεί να επιτευχθεί με συζητήσεις, όπως πρεσβεύει ο Habermas; Αυτό […]
  • Πράγματι, το νερό έχει υψηλή αξία, που δεν είναι δυνατόν να προσεγγιστεί αποκλειστικά με οικονομικούς όρους κατά το λεγόμενο «περιβαλλοντικό κόστος».13 Οκτωβρίου 2016 Όχι στην ιδιωτικοποίηση του νερού (0)
    Πράγματι, το νερό έχει υψηλή αξία, που δεν είναι δυνατόν να προσεγγιστεί αποκλειστικά με οικονομικούς όρους κατά το λεγόμενο «περιβαλλοντικό κόστος». Έχει πρωτίστως αξία ιερή, αφού […]
  • «Η μετανάστευση και η φτώχεια είναι αδιαμφισβήτητα οι δύο πιο επώδυνες συνέπειες που βιώνει μια κοινωνία σε συνθήκες παρατεταμένης κρίσης»2 Ιουλίου 2016 Το τρίτο μεταναστευτικό κύμα των Ελλήνων (0)
    Στο διάστημα των τελευταίων 100 ετών, η χώρα έχει γνωρίσει άλλες δύο ίδιες φάσεις και από τη συγκριτική μελέτη τους προκύπτουν τρία βασικά χαρακτηριστικά. Και οι τρεις α) έχουν μεγάλη […]

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.