29 Ιουλίου 2013 at 09:56

Πρώτα Γελάς, Μετά Κλαις – Η Αμφιθυμία του Michael Moore

από

Πρώτα Γελάς, Μετά Κλαις – Η Αμφιθυμία του Michael Moore

«Η ουσία της τυραννίας είναι η άρνηση της πολυπλοκότητας»

Jacob Burkhardt

Ο Michael Moore
Ο Michael Moore

Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης

Το 2002 ο Michael Moore έγινε πασίγνωστος με το «Bowling for Columbine», ταινία που κέρδισε το Oscar ντοκιμαντέρ, κατακρίνοντας το καθεστώς οπλοκατοχής στην Αμερική και κατηγορώντας τους συμπατριώτες του ότι έχουν βαθιά ριζωμένη μέσα τους τη βία και τη θέληση για εξουσία. Στην ομιλία που έδωσε κατά τη διάρκεια της απονομής επιτέθηκε στον George Bush, λέγοντας πανηγυρικά ότι «σε μερικούς από μας, αρέσει η μη-μυθοπλασία αλλά ζούμε σε φαντασιακούς καιρούς, όπου με ψεύτικες εκλογές εκλέγουμε φαντασιακούς προέδρους». Συνέχισε λέγοντας ότι είμαστε εναντίον του πολέμου (στο Ιράκ), απευθυνόμενος πλέον στον ίδιο τον Bush, έκλεισε λέγοντας «Ντροπή σου κύριε Bush, ντροπή σου». Φαινόταν σχεδόν ταπεινά αυτά στον λόγο του, σαν κάτι που έπρεπε να έχει ειπωθεί καιρό πριν, και ταυτόχρονα αυθάδη και τολμηρά. Κι εγώ πείστηκα από την αμεσότητα και τη μαχητική στάση του Michael Moore.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα ήταν το «Ο Ρότζερ κι Εγώ» του 1989 και αφορούσε τις προσπάθειες που έκανε να «κάτσει και να κουβεντιάσει» με τον Roger Smith, πρόεδρο της General Motors κατά τη διάρκεια και μετά της αποχώρησης της αυτοκινητοβιομηχανίας από την πόλη του (το Flint όπου γεννήθηκε) και του χάους που κυριάρχησε μετά από αυτήν. Το πρόσωπο του καπιταλισμού που δείχνει η ταινία είναι το ψυχρό πρόσωπο του κέρδους, καθώς η GM μεταφέρθηκε στο Μεξικό σε αναζήτηση φθηνότερου εργατικού δυναμικού και φοροαπαλλαγών, αφήνοντας πίσω κάπου 30.000 απολυμένους, με τον Roger Smith αρνούμενο τις προσκλήσεις του Moore.

Μόνο που τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι. Ένα χρόνο μετά την ταινία, το περιοδικό Premiere, στο τεύχος Μαΐου του 1990, αποκάλυψε ότι ο Michael Moore είχε μιλήσει με τον Roger Smith και μάλιστα παραθέτει και τη συνομιλία γραπτά, όπου σε μορφή συνέντευξης ο Roger Smith απαντάει σε ερωτήσεις του Moore επί 15 λεπτά! Το γεγονός επιβεβαιώνει ο Jim Musselman, μέχρι τότε συνεργάτης του Moore, που είδε το υλικό να χάνεται στο μοντάζ. Συνδιαλέχθηκαν μάλιστα και δεύτερη φορά σε συνέδριο μετόχων της GM, μαγνητοσκόπηση που ο Moore αμέλησε βολικά να περιλάβει στην ταινία του. Και δεν σταμάτησε εκεί, αλλά φέρεται να αλλοίωσε το συγκεκριμένο περιστατικό με τη χρήση μοντάζ, για να φαίνεται ότι όταν προσπάθησε να κάνει ερώτηση στον Roger τον κόψανε, μην αφήνοντάς τον να μιλήσει. Φαίνεται ότι το ντοκιμαντέρ θα έχανε έτσι τον «κακό» του τίτλου του.

Η αφίσα του "Ο Ρότζερ Κι Εγώ"
Η αφίσα του «Ο Ρότζερ Κι Εγώ»

Κάπως έτσι αρχίζουν να χάνονται τα όρια μεταξύ ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας. Ο Moore συστηματικά σε όλη την καριέρα του παραποίησε γεγονότα, έβαλε λόγια στο στόμα των εχθρών του (και τους έκρινε γι’ αυτά), έκανε υπαινιγμούς και…δημιουργικό μοντάζ, κακομεταχειρίστηκε μάρτυρες, είπε ψέματα.  Στο ίδιο το Flint ο κόσμος είναι διχασμένος στη γνώμη του για τον Moore. Πολλοί λένε ότι έκανε κακό στο Flint υπερβάλλοντας στο πόσο άσχημα είναι τα πράγματα στην πόλη, αποθαρρύνοντας επενδυτές από το να εγκαταστήσουν τις επιχειρήσεις τους εκεί.

Μια από τις πιο αξιομνημόνευτες σκηνές του «Bowling for Columbine» είναι όταν ο Moore επισκέπτεται μια τράπεζα που δίνει δώρο ένα όπλο με κάθε άνοιγμα λογαριασμού. Βλέποντας κάποιος τη σκηνή, του δίνεται η εντύπωση ότι όποιος θέλει μπορεί απλά ανοίγοντας έναν λογαριασμό σε ένα από τα υποκαταστήματα της τράπεζας να αποκτήσει αυθημερόν ένα όπλο. Ο Moore ρωτάει μάλιστα την ταμεία πόσα όπλα έχει η τράπεζα ανά πάσα στιγμή. Η συνομιλία εξελίσσεται ως εξής: «Έχουμε ανά πάσα στιγμή περίπου 500 όπλα», λέει η ταμίας. «Στο θησαυροφυλάκιό σας έχετε 500 όπλα;» ρωτάει. «Στο θησαυροφυλάκιο» απαντάει η ταμίας. Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι. Προκύπτει ότι για να αποκτήσει κάποιος ένα όπλο από την τράπεζα πρέπει να περάσει ένας μήνας ελέγχων και ανάκτησης πιστοποιητικών, τη στιγμή μάλιστα που στην Αμερική μπορεί κάποιος να αγοράσει ένα όπλο από οποιονδήποτε ιδιώτη (νόμιμα) σαν να ήταν μεταχειρισμένο έπιπλο, χωρίς κανέναν έλεγχο. Επιπλέον, μπορεί όντως η τράπεζα να έχει όπλα στο θησαυροφυλάκιό της, αλλά ο Moore ξεχνάει να αναφέρει ότι αυτό είναι 400 χιλιόμετρα μακριά. Παρουσιάζει παρόλα αυτά τον εαυτό του να μπαίνει στην τράπεζα με άδεια χέρια και να βγαίνει υψώνοντας πανηγυρικά στα χέρια του ένα από τα 500 όπλα που οι υπάλληλοι έχουν πίσω από το ταμείο. Παραποιεί την αλήθεια θέλοντας να δείξει ότι είναι εξευτελιστικά εύκολο να αποκτήσει κανείς όπλο, ακόμα και δωρεάν, μέσα σε ένα πρωινό, με μια απλή τραπεζική συναλλαγή.

Η ένστασή μου δεν αφορά το δικαίωμα στην οπλοκατοχή. Η τοποθέτηση εναντίον αυτής είναι αρκετά εύκολη και περιλαμβάνει πολλά επιχειρήματα. Είναι όμως επιχείρημα κάτι που είναι ψέμα; Μπορείς να κατηγορήσεις κάποιον για κάτι που δεν έχει κάνει, απλά και μόνο επειδή είναι με τη μεριά του «αντιπάλου» σου; Είναι στην πραγματικότητα (δεδομένου του ότι στην Αμερική υπάρχει το δικαίωμα στην οπλοκατοχή) ανήθικο μια τράπεζα να μοιράζει όπλα, ή είναι απλά αστείο; Όταν μάλιστα είναι πιο ασφαλές να αποκτάει κάποιος όπλο από την τράπεζα και όχι από μη εξουσιοδοτημένους χώρους. Νομίζω ότι ο Moore αλλοιώνοντας τα γεγονότα αποδυναμώνει την επιχειρηματολογία του, ότι για να προκαλέσει την έκπληξη και το γέλιο, θυσιάζει την αξιοπιστία του. Ακόμα και συγκριτικοί αριθμοί που παραθέτει με θανάτους σχετιζόμενους με χρήση όπλων ανά χώρα είναι παραπλανητικοί.

Στη συνέχεια επιτίθεται στην NRA, τη μεγαλύτερη οργάνωση υπέρ του δικαιώματος οπλοκατοχής στην Αμερική. Φτάνει στο σημείο να τη συνδέει με την Κου Κλουξ Κλαν. Κάπου στη μέση της ταινίας: «Το 1871 που η ΚΚΚ επικηρύχθηκε παράνομη σαν τρομοκρατική οργάνωση, μια άλλη οργάνωση ιδρύθηκε, η NRA. Σύντομα περάστηκε ο πρώτος νόμος περιορισμού της οπλοκατοχής, που έκανε παράνομη την κατοχή όπλου από νέγρους. Ήταν μια υπέροχη χρονιά για την Αμερική, για την ΚΚΚ και για την NRA. Φυσικά οι δύο δεν έχουν καμία σχέση η μία με την άλλη, ήταν μια απλή σύμπτωση» Λέγοντας ειρωνικά την τελευταία πρόταση, καλούμαστε να πιστέψουμε ότι όταν η ΚΚΚ διαλύθηκε, τα μέλη της ίδρυσαν την NRA. Αυτό όμως ουδεμία σχέση έχει με την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει ίχνος αποδείξεων που να επιβεβαιώνουν αυτόν τον υπαινιγμό. Όπως ο Roger Smith όμως στο «Ο Ρότζερ Κι Εγώ», το ρόλο του κακού σε αυτήν την ταινία καλείται να παίξει η NRA. Και τι καλύτερο από ένα σκοτεινό, εγκληματικό παρελθόν για τον κακό μιας ταινίας; Στην πραγματικότητα η NRA δέχεται σαν μέλη μαύρους και ισπανόφωνους, κάτι που δεν θα έκανε ποτέ η ΚΚΚ.

Συνεχίζει να βάλλει κατά του τότε προέδρου της NRA και πρώην Μωυσή Charlton Heston. Τον δείχνει τα εμφανίζεται, 10 μέρες μετά το αποτρόπαιο περιστατικό μαζικής δολοφονίας από μαθητές σε σχολείο του Columbine, σε συνέδριο της οργάνωσης και να υψώνει το τουφέκι του αναφωνώντας σε όσους θέλουν να του το πάρουν «Μόνο πάνω από το πτώμα μου». Κόβει σε γενικά πλάνα όπου ακούμε τον Moore να λέει ότι μετά από κάθε περιστατικό βίας που τραβάει τη δημοσιότητα, η NRA κάνει συνέδριο στην εκάστοτε πόλη, αγνοώντας τις αντιρρήσεις των κατοίκων. Συνεχίζει το βίντεο με πλάνα του Heston σε ομιλία «Μας λέει ο δήμαρχος μην έρθετε εδώ; Είμαστε ήδη εδώ!». Τα αποσπάσματα αυτά όμως ανήκουν σε διαφορετικές ομιλίες! Ο Moore εδώ με τη χρήση μοντάζ κόβει και ράβει δυο φράσεις που ειπώθηκαν σε διαφορετικές πόλεις και με διαφορά ενός χρόνου, δημιουργώντας καινούργια συμφραζόμενα.

Το ευφάνταστο μοντάζ της ομιλίας του Charlton Heston
Το ευφάνταστο μοντάζ της ομιλίας του Charlton Heston

 

Ο ορισμός του ντοκιμαντέρ της Ακαδημίας των Όσκαρ είναι «μια ταινία μη μυθοπλασίας» (non-fictional movie). Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό το Bowling For Columbine δεν θα έπρεπε να είναι καν υποψήφιο.

Λέει αργότερα ότι η Αμερικάνικη κυβέρνηση είχε δώσει στους Ταλιμπάν 245 εκ. το 2000 και 2001 και σαν αποτέλεσμα δείχνει τα αεροπλάνα να πέφτουν στους δίδυμους πύργους. Στην πραγματικότητα, τα 245 εκ. δόθηκαν σαν δωρεά ανθρωπιστικής βοήθειας στα Ηνωμένα Έθνη και σε ΜΚΟ για να προωθηθούν στο Αφγανιστάν, προς ανακούφιση θυμάτων πείνας.

Ο κακός του «Fahrenheit 911» (2004) είναι φυσικά ο George Bush. Η ταινία αποτελεί καλλιτεχνική στροφή στην καριέρα του Moore, καθώς ο ίδιος αυτή τη φορά εμφανίζεται ελάχιστα μπροστά από την κάμερα και το χιούμορ έχει ελαττωθεί σημαντικά. Αντίθετα η ταινία παρουσιάζεται σαν ένα πόνημα ψυχής, πατριωτισμού και φιλελευθερισμού, σε μια προσπάθεια του δημιουργού να προσθέσει αξιοπιστία στα λεγόμενά του. Εύκολα όμως βλέπουμε πως τα φαινόμενα απατούν.

Υποστηρίζει ότι μετά το περιστατικό στους δίδυμους πύργους και ενώ είχε απαγορευτεί κάθε πτήση στη χώρα, συγγενείς του Bin Laden φυγαδεύτηκαν από την κυβέρνηση εκτός Αμερικής, χωρίς καν να ερευνηθεί πιθανή σχέση τους με το περιστατικό. Ψέμα. Η αναφορά της «Επιτροπής 9/11» αναφέρει ότι οι εν λόγω Σαουδάραβες είχαν ερευνηθεί από το FBI ως προς τη διαπλοκή τους με το περιστατικό (που βρέθηκε ανύπαρκτη), δεν φυγαδεύτηκαν από την κυβέρνηση αλλά χρησιμοποίησαν πτήση charter και μόνο μετά την άρση του απαγορευτικού πτήσης. Επιμένει όμως στη διαπλοκή της οικογένειας Bush με την οικογένεια Bin Laden βρίσκοντας ως συνδετικούς κρίκους εταιρείες και πρόσωπα τόσο χαλαρούς που μόνο οι πιο ακραίοι συνομοσιολόγοι τον πήραν στα σοβαρά.

Συνεχίζει κατηγορώντας τον Bush για τον υπερβάλλοντα ζήλο του να κηρύξει πόλεμο στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ και λίγα λεπτά αργότερα τον κατηγορεί ότι δεν έστειλε αρκετούς στρατιώτες και βασίστηκε υπερβολικά στη μη βίαιη διπλωματία, με αποτέλεσμα θανάτους Αμερικάνων. Παρουσιάζει το Ιράκ σαν μια φιλήσυχη χώρα όπου τα παιδιά παίζουν με χαρταετούς και οι μαγαζάτορες χαμογελούν κάτω από ηλιόλουστους ουρανούς, την ίδια στιγμή που ο Σαντάμ εκτελούσε πολίτες επειδή ήταν κάτοχοι δορυφορικής κεραίας τηλεόρασης, υποχρέωνε τους συγγενείς του να παραβρίσκονται στην εκτέλεση και αν δεν χειροκροτούσαν, εκτελούνταν οι ίδιοι. Δεν παριστάνω ότι η λύση σε τέτοιο ολοκληρωτισμό είναι να ισοπεδώσουν οι Αμερικάνοι τη χώρα, αλλά θεωρώ ότι οι αναγνώστες και οι θεατές έχουμε το δικαίωμα σεβασμού. Όταν ένας δημοσιογράφος δείχνει εικόνες που δεν είναι αληθινές, όταν κρύβει εικόνες που δεν τον βολεύουν, όταν λόγω έλλειψης χώρου βάζει αποσιωπητικά μεταξύ των λεγομένων κάποιου, αλλοιώνοντας όμως τα συμφραζόμενα, τότε έχει προδώσει το επάγγελμά του.

Ο Michael Moore παριστάνει τον φιμωμένο αντιρρησία
Ο Michael Moore παριστάνει τον φιμωμένο αντιρρησία

Αργότερα στην ταινία, ο Moore στήνεται έξω από το Κογκρέσο (όπου ψηφίστηκε να στηριχτεί ο Bush στην κήρυξη πολέμου) και ρωτάει ένα-ένα τα μέλη του, αν θα τον βοηθήσουν να πείσει κι άλλα μέλη της κυβέρνησης Bush να στείλουν τα δικά τους παιδιά στον πόλεμο. Υπονοεί ότι τα μέλη του Κογκρέσου δεν είναι εξίσου αφιερωμένοι στον κοινό, δήθεν πατριωτικό σκοπό. Αποτυγχάνει όμως να αναφέρει ότι υπήρχαν μέλη του Κογκρέσου που ενώ ψήφισαν υπέρ του πολέμου είχαν γιους και συγγενείς στο στρατό και ήξεραν ότι θα καταλήξουν στο Ιράκ. Για την ακρίβεια, τα μέλη του Κογκρέσου και οι συγγενείς τους είχαν μεγαλύτερο ποσοστό συμμετοχής στον πόλεμο σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Ενδεικτικά, ο Mark Kennedy, ο Tim Johnson και ο John Ashcroft ήταν από αυτούς που υποστήριζαν και ψήφισαν τον πόλεμο ενώ είχαν περισσότερα να χάσουν από τον ίδιο τον Michael Moore.

Στο τέλος της ταινίας αναφέρει τον George Orwell και παραθέτει ένα απόσπασμα από «κάτι που κάποτε έγραψε». Φαίνεται όμως ότι ο Moore βαριόταν να διαβάσει το «1984», καθώς το απόσπασμα δεν είναι από το βιβλίο αλλά από την ταινία, η οποία με τη σειρά της παραφράζει διάφορα εδάφια του βιβλίου. Κατά ειρωνικό τρόπο, στο μονταρισμένο αυτό εδάφιο, ο Moore μιλάει δήθεν με το στόμα του Orwell λέγοντας «Δεν έχει σημασία αν ο πόλεμος είναι πραγματικός ή όχι…Η νέα εκδοχή (της ιστορίας) είναι το παρελθόν και δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει διαφορετικό παρελθόν.» Εδώ ο Moore προειδοποιεί για τους κινδύνους της προπαγάνδας και της παραλλαγής της ιστορίας σαν μέθοδο για τον έλεγχο των μαζών. Αυτό μάλλον θα έπρεπε να το υπενθυμίζει στον εαυτό του…

Ο Michael Moore προφανώς θεωρεί ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Δε διστάζει να αλλοιώνει γραπτά και ομιλίες, να κρύβει τις προθέσεις του, να υπερβάλλει, να αυθαιρετεί με την αλήθεια και ξεκάθαρα να λέει ψέματα. Μπορεί όλα αυτά να τα κάνει για τους σωστούς λόγους, αλλά νομίζω ότι ένας νέος Sergei Eisenstein ή μια Leni Riefenstahl δεν είναι αυτό που χρειαζόμαστε. Προσωπικά θα προτιμούσα έναν ακόμα Κώστα Βαξεβάνη και έναν Christopher Hitchens. Ο Moore προδίδει το κίνημα που υποτίθεται ότι υποστηρίζει και σιγάζει τις φωνές αυτών που προσπαθούν έντιμα και ορθολογικά να προτείνουν εναλλακτικές στον αδυσώπητο ιμπεριαλισμό και τον παραπαίοντα καπιταλισμό, αφαιρώντας βαρύτητα από οποιονδήποτε παρουσιάζεται σαν αντιρρησίας. Ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα.

Υ.Γ. λόγω έλλειψης χώρου δεν μπόρεσα να καταπιαστώ με το Sicko, όποιος θέλει μπορεί για αρχή να επισκεφτεί τους δύο τελευταίους υπερσυνδέσμους στις πηγές που παραθέτω, καθώς και τα αποσπάσματα βίντεο.

Αφορμή για το άρθρο:

Unfairenheit 9/11 – The lies of Michael Moore του Christopher Hitchens

Πηγές:

http://www.preventtruthdecay.com/mainmiscmoore.htm

http://townhall.com/columnists/marykatharineham/2007/07/17/michael_moores_mistakes_and_mine/page/full

http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A17000-2004Jun30.html

http://archive.theamericanview.com/index.php?id=573

http://www.mooreexposed.com

http://www.theaustralian.com.au/news/features/the-trouble-with-mike/story-e6frg6z6-1111113963854

http://www.patriotsaints.com/News/911/Conspiracy/Bush/Fahrenheit911_lies/

http://blogsforvictory.com/2010/12/18/wikileaks-michael-moores-sicko-banned-in-cuba-for-blatant-lies/

http://message.snopes.com/showthread.php?t=14913

Βίντεο:

Manufacturing Dissent, Uncovering Michael Moore (Rick Caine, Debbie Melnyk, 2007)

Michael Moore Hates America (Michael Wilson, 2004)

http://gawker.com/5391820/michael-moore-shamelessly-tells-exaggerated-anecdote-on-late+night-talk-show

(Όπου ο Moore λέει ψέματα ότι έπινε όλη νύχτα με τον Chavez εξοργίζοντας τον ίδιο τον Chavez, ο οποίος απέχει πλήρως από οινοπνευματώδη ποτά)

http://www.youtube.com/watch?v=vueoL9OURnE&list=WLWFQEt79EduqDdA4mj6rd8HtxRKQwMByd

(Κάποια ψέματα στο Sicko)

http://www.youtube.com/watch?v=ZD360puwcnU

(Σκηνή από το Fahrenheit 9/11 όπου διαβάζεται δήθεν απόσπασμα από τον George Orwell)

http://www.youtube.com/watch?v=OdyKJ1xXph8

(Η σκηνή στην ταινία 1984 από όπου δανείζεται ο Moore το παραπάνω  απόσπασμα)

http://www.youtube.com/watch?v=KZdLiKGaw00&list=WLWFQEt79EduqDdA4mj6rd8HtxRKQwMByd

(Ο Christopher Hitchens μιλάει για το Fahrenheit 9/11 και τον George Orwell)

(Εμφανιστηκε 1.284 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)