18 Μαΐου 2013 at 17:27

Το σημασιολογικό περιεχόμενο των όρων «Μακεδονία», «Μακεδών», «μακεδονικός», σε κείμενα της περιόδου 1770-1850 (ΙΙI)

από

Το σημασιολογικό περιεχόμενο των όρων «Μακεδονία», «Μακεδών», «μακεδονικός», σε κείμενα της περιόδου 1770-1850 (ΙΙI) Νησιώτες  Αγωνιστές , Έλληνες  της  Διασποράς.

Δείτε ακόμη: Το σημασιολογικό περιεχόμενο των όρων «Μακεδονία», «Μακεδών», «μακεδονικός», σε κείμενα της περιόδου 1770-1850 (Ι)

Γ)  Νησιώτες  Αγωνιστές .

Ο Ανδρέας Μιαούλης - Βώκος (Ύδρα 20 Μαΐου 1769 - 11 Ιουνίου 1835 Πειραιάς)
Ο Ανδρέας Μιαούλης – Βώκος (Ύδρα 20 Μαΐου 1769 – 11 Ιουνίου 1835 Πειραιάς)

Θα ξεκινήσουμε με τους Επτανήσιους ( τέσσερις συνολικά ) και πρώτα με τον σημαντικότερο απ’ αυτούς , την πιο μεγάλη πολιτική μορφή του Αγώνα, τον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας, τον Ιωάννη Καποδίστρια. Στο έργο του « Επισκόπησις της πολιτικής μου σταδιοδρομίας» , το οποίο αποτελεί ένα ( γραμμένο στα γαλλικά ) μακρό υπόμνημα προς τον τσάρο Νικόλαο , στα 1826 , όπου εκθέτει όλη του τη σταδιοδρομία κοντά στον τσάρο Αλέξανδρο από το 1798 ως το 1822 , κάνει δύο αναφορές (σ. 94) στον όρο « μακεδονικά τάγματα» ως σώματα αποτελούμενα από Έλληνες μισθοφόρους στην Ιταλία . Λέει συγκεκριμένα : « Πράγματι επί της βασιλείας του Καρόλου του Ε΄, οι Έλληνες οι αποτελούντες τα καλούμενα μακεδονικά τάγματα , υπήρξαν οι καταπνίξαντες εν Σικελία τας εξεγέρσεις των φεουδαρχών…» . Άλλη αναφορά του όρου Μακεδονία δεν υπάρχει εδώ . Για το κατά πόσο όμως θεωρούσε τη Μακεδονία μέρος της Ελλάδας μας διαφωτίζει η παράθεση από το Ν. Δραγούμη στις « Ιστορικές Αναμνήσεις» του της συνομιλίας του με αντιπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων στο Παρίσι το 1827 : « Τι με ερωτάτε , έλεγεν , …ποία τα όρια της Ελλάδος ; Τα όρια ταύτα εχαράχθησαν προ τεσσάρων αιώνων υπό των δικαιωμάτων άτινα ούτε ο χρόνος ούτε αι παντοειδείς συμφοραί , ούτε η κατάκτησις ίσχυσαν να εξαλείψωσιν ` εχαράχθησαν δε και εν έτει 1821 υπό του χυθέντος αίματος κατά τας σφαγάς των Κυδωνιών , της Κύπρου , της Χίου,  της Κρήτης , των Ψαρών , του Μεσολογγίου και τας πολυαρίθμους κατά ξηράν και θάλατταν μάχας εφ’ αις σεμνύνεται το γενναίον έθνος των Ελλήνων . Ιδού ο Στράβων , ο ονομαστότερος των αρχαίων γεωγράφων ` ακούσατε της απροσωπολήπτου γνώμης αυτού» ` και όπως παραθέτει ο Δραγούμης « επανέλαβεν αυτήν , καθ’ ην περιλαμβάνουσαν τας πέντε Χερσονήσους μετά της Μακεδονίας και Θεσσαλίας , εις ας προσέθετο και τας νήσους του Αιγαίου και της Μικράς Ασίας , επρεπε να διαγραφή η οροθεσία του νέου κράτους» .

Από τους υπόλοιπους τρεις Επτανήσιους , μόνο ο Κεφαλλονίτης πολιτικός και στρατιωτικός Κωνσταντίνος Μεταξάς κάνει μια αναφορά του όρου Μακεδονία στα «Ιστορικά απομνημονεύματα εκ της Ελληνικής Επαναστάσεως» (1878) , αφορά όμως την αρχαιότητα . Οι άλλοι δύο , ο Ιθακήσιος αγωνιστής Διονύσιος Ευμορφόπουλος στα  «Απομνημονεύματά» του κι ένας Άγνωστος Επτανήσιος στο « Ιστορικό Υπόμνημά» του δεν αναφέρουν τον όρο .

Αλλά και από τα πέντε έργα αγωνιστών προερχόμενων από τα ναυτικά νησιά του Αιγαίου μόνο στο ένα γίνεται αναφορά του όρου , και πιο συγκεκριμένα στη «Συνοπτική Ιστορία των υπέρ της ελευθερίας της αναγεννηθείσης Ελλάδος γενομένων ναυμαχιών» του γιου του Ανδρέα Μιαούλη , Αντώνιου, ο οποίος έγραψε το έργο κατόπιν επιθυμίας του Όθωνα και βασισμένος στα ημερολόγια του πατέρα του , του Γ. Σαχτούρη και του Αντώνιου Κριεζή . Η μία (σ. 93)  γίνεται κατά τις μάχες στα Ψαρά : « Ο Σουλτάνος και ο Μεχμέτ Αλής εσκέφθησαν…να καταστρέψωσι…τας ναυτικάς νήσους . Γενομένου τούτου γνωστού η νήσος των Ψαρών …ητοιμάσθη μόνη…να δεχθή την προσβολήν . Εκτός δε της άλλης πολεμικής παρασκευής είχε και 3.000 στρατιώτας Θετταλομακεδόνας» `με το πέρας των συγκρούσεων αυτοί « οι Έλληνες βαλλόντες πυρ εις την πυρίτιδα ανετινάχθησαν» . Η δεύτερη (σ. 220) αφορά τον Αντώνιο Κριεζή : « Το οξυδερκές του ανδρός τούτου [του Καποδίστρια] όμμα πάραυτα διέγην τα μεγάλα του Κριεζή προτερήματα , διέταξε δε αυτόν τη 13η Μαρτίου 1828 να περιπλέη «τας Θετταλικάς και Μακεδονικάς παραλίας μετά των παρακειμένων νήσων» , κατά μεν το φαινόμενον προς καταδίωξιν της πειρατείας , έργω δε κατά μυστικάς οδηγίας , ίνα επεκτείνη όσον ένεστι την εις τα μέρη εκείνα κατοχή υπέρ της Ελλάδος , όπως τα μετ’ ου πολύ χαραχθησόμενα …όρια …του Ελληνικού βασιλείου ώσιν όσον οίον τε ευρύτερα» . Και οι δύο αναφορές δείχνουν πως ο συγγραφέας πιστεύει στην ελληνικότητα της Μακεδονίας και των Μακεδόνων ( όπως και των Θεσσαλών ) και στο δικαίωμα της Ελλάδας να διεκδικήσει αυτήν την περιοχή .

Ο Αντώνιος Κριεζής (1796-1865) ήταν αγωνιστής κατά την Eλληνική Επανάσταση του 1821 και αργότερα δύο φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας.
Ο Αντώνιος Κριεζής (1796-1865) ήταν αγωνιστής κατά την Eλληνική Επανάσταση του 1821 και αργότερα δύο φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Οι υπόλοιποι τέσσερις νησιώτες αγωνιστές , ο Αλέξανδρος Κριεζής , ο Γεώργιος Σαχτούρης , ο Αναστάσιος Τσαμαδός και ο Π.Σ. Ομηρίδης , των οποίων σώζονται απομνημονευματογραφικά ή ιστορικά έργα , δεν περιλαμβάνουν αναφορές του όρου στα κείμενά τους .

Το ίδιο συμβαίνει και με τους δύο ( Ι. Οικονόμου , Ι. Μαυρομμάτη ) από τους τρεις αγωνιστές που προέρχονται από ένα άλλο από τα ελληνικά νησιά , που δεν πρωταγωνίστησε βέβαια στο ναυτικό αγώνα , την Εύβοια . Αντίθετα ο τρίτος , ο εμποροπλοίαρχος Ι.Δ. Ξουρής , που δε δρα βέβαια κατά την Επανάσταση αλλά λίγο νωρίτερα , το 1807 , στην Τένεδο , όπου πολλοί Έλληνες αρματολοί από τη Στερεά , την Ήπειρο και τη Μακεδονία έσπευσαν να βοηθήσουν το Ρώσο ναύαρχο Σεντάβιν στη σύγκρουσή του με τους Τούρκους , σ’ ένα στιχούργημά του αναφερόμενο στα γεγονότα αυτά , γράφει ( βλ. Δ. Γουναρόπουλος , 1883 , σ. 462 ) :

«Πο Μακεδόνες πλέον καλοί και πλέον διαλεγμένοι ,

και στο ντουφέκι είμαστε όλοι μαθημένοι ,

και στο σπαθί καλύτερα είμαστε σπουδασμένοι .

Οι Τούρκοι είναι περισσοί , μεις λίγοι Μακεδόνοι ,

Πάλιν δεν τους φοβόμαστε , τα’ αυτί μας δεν ιδρώνει .

Όλη η Πόλη να ελθή με τη Γενιτσαρία ,

Δεν είναι τρόπος να εβγή με τη Μακεδονία …

Οι Μακεδόνες ξακουστοί στον κόσμο παινεμένοι ,

Μ’ όλον τον Τούρκον πολεμούν σήμερον ποι καημένοι …

Οι Μακεδόνες σήμερον θέλουν να αρχινήσουν ,

Κορμία και κεφάλια την χώραν να γεμίσουν …»

Και οι αναφορές λοιπόν των νησιωτών Ελλήνων , αν και λίγες ( ούτε έδρασαν οι περισσότεροι στην περιοχή ούτε γράφουν γενικότερα έργα για την Επανάσταση ) , μιλούν πάλι για την ελληνικότητα της Μακεδονίας .

Δ )  Έλληνες  της  Διασποράς .

Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετάσουμε ορισμένους Έλληνες , αγωνιστές και μη , που έζησαν πριν από την Επανάσταση έξω από τα όρια του ελλαδικού χώρου , ήταν οι περισσότεροι μορφωμένοι , αναμίχθηκαν όλοι τους σχεδόν στην οργάνωση του Αγώνα από τη Φιλική Εταιρία και στη συνέχεια ήρθαν οι περισσότεροι στην Ελλάδα , όπου ασχολήθηκαν περισσότερο με τα πολιτικά παρά με τα στρατιωτικά πράγματα .

Ο Εμμανουήλ Ξάνθος(Πάτμος 1772, Αθήνα 28 Νοεμβρίου 1852) ήταν Έλληνας γραμματικός, έμπορος και Φιλικός
Ο Εμμανουήλ Ξάνθος(Πάτμος 1772, Αθήνα 28 Νοεμβρίου 1852) ήταν Έλληνας γραμματικός, έμπορος και Φιλικός

Θ’ αρχίσουμε με τον ένα από τους τρεις ιδρυτές της Φιλικής Εταιρίας , τον Εμμανουήλ Ξάνθο , που έγραψε τα « Απομνημονεύματα περί της Φιλικής Εταιρίας» για να δείξει ποιοι ήταν οι ηγέτες της Φιλικής και ποια η συμβολή της στον Αγώνα . Στο σύντομο αυτό κείμενο οι δυο σχετικές με τη Μακεδονία αναφορές αφορούν την εκεί δράση του Φιλικού Ι. Φαρμάκη το 1818 (σ. 145 και 153) : « Τότε οι άλλοι αρχηγοί …απέστειλαν τον Ιωάννην Φαρμάκην εις Μακεδονίαν και Θεσσαλίαν διά να κατηχήση…τους εκεί Καπιτάνους Αρματολούς και όσους σημαντικούς και προεστώτας εκείνων των μερών , ως και έπραξεν…Ταυτοχρόνως δε απέστειλεν και τον Αναγνωσταράν εις τας νήσους Ύδρας και Σπέτσας και Πελοπόννησον διά να κατηχήση όσους κρίνει καλούς , και ούτος έστειλεν… εις Ζάκυνθον…και …εις την Μάνην…Απέστειλαν δε και …εις Βλαχομπογδανίαν διά να κατηχήση όσους εκ των εκεί ευρισκομένων ομογενών κρίνει άξιους» . Η παράθεση αυτή των περιοχών του Ελληνισμού τις οποίες προσπαθούσε να οργανώσει η Φιλική Εταιρία και ανάμεσά τους και τη Μακεδονία , δείχνει την πεποίθηση του Ξάνθου , αλλά και όλων των μελών της οργάνωσης , ότι μυούσαν Έλληνες για να ξεσηκώσουν μια ελληνική περιοχή ( είναι χαρακτηριστικό πως όταν μιλά για τους Έλληνες της μοναδικής μη ελληνικής περιοχής , των παραδουνάβιων χωρών , λέει «ομογενείς» ` για τη Μακεδονία δε λέει κάτι παρόμοιο,  επομένως τη θεωρεί χώρα ελληνική ) . Η δεύτερη αναφορά του δεν είναι σημαντική , μιλά απλά για την επιστροφή του Ι. Φαρμάκη «εκ της Μακεδονίας» .

Στη δράση της Φιλικής Εταιρίας και στην εξέγερση στις Ηγεμονίες αναφέρονται και τα ( γραμμένα στα γαλλικά ) « Απομνημονεύματα» του Νικόλαου Υψηλάντη , μικρότερου αδελφού του Αλέξανδρου και του Δημήτριου , που είχε από πολύ νωρίς ανάμιξη στη Φιλική και που ο αδερφός του Αλέξανδρος τον περιέλαβε από την πρώτη στιγμή σε ηγετική θέση στο στενό του επιτελείο . Η πρώτη από τις δύο αναφορές του στον όρο γίνεται καθώς αφηγείται το εξής περιστατικό (σ. 165) :

 « Το 1819 μερικοί Έλληνες στρατιωτικοί εγκατέλειψαν την πατρίδα τους και ήρθαν στη Ρωσία με πρόθεση να βεβαιωθούν …αν …ήταν πράγματι αποφασισμένη για την απελευθέρωση του τόπου τους …[Στο] Κίεβο τους άρπαξαν οι Υψηλάνται και τους ρώτησαν :

-…ήρθατε εδώ ν’ αναζητήσετε υπερασπιστές ; …

-Αλλά μας είπαν ότι αυτή η Εταιρία ξεκινάει από τον αυτοκράτορα Αλέξανδρο!

-Είναι ψέμμα …ποιος σας το είπε;

-Στη Θεσσαλονίκη , στις Σέρρες , ένας …Ρώσος …πρόξενος…

-Και είσθε Μακεδόνες ;

-Ναι !

-Τι αλλαγή ! Αυτή είναι η πατρίδα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ! Πού είναι οι κατακτήσεις σας !Δεν είναι οι πρόγονοί σας που πολέμησαν τόσους βασιλιάδες και γκρέμισαν τόσους θρόνους ;… Είναι αλήθεια ωραίο και άξιο ενός Μακεδόνος ! Πώς ! Να έρθη να υπηρετήση στη Ρωσία !

            Αυτά τους ενθουσίασαν σε τέτοιο σημείο…που εκδήλωσαν την επιθυμία να γυρίσουν πίσω» .

 Η επόμενη (σ. 185) γίνεται κατά τη συζήτησή του μ’ ένα νέο , όπου παρατηρεί ότι του « επανέλαβε αυτό που διηγήθηκα παραπάνω με τους Μακεδόνες …» , για να συνεχίσει λέγοντας πως « πρόκειται να ελευθερωθή τώρα η Ελλάς μέχρι της Θεσσαλονίκης και θα ήταν στραβομάρα εκ μέρους μας να κατακτήσουμε συγχρόνως την αυτοκρατορία ολόκληρη…» .

Η άποψη του Ν. Υψηλάντη για την ελληνικότητα ( από την αρχαιότητα ακόμα ) των Μακεδόνων είναι ξεκάθαρη , όπως και η πεποίθησή του ότι η Μακεδονία ανήκει στις ελληνικές περιοχές που θα συναποτελέσουν τη νέα Ελλάδα .

Την επανάσταση στις Ηγεμονίες περιγράφει στο έργο του « Οι άθλοι της εν Βλαχία Ελληνικής Επαναστάσεως το 1821 έτος» (1846) ο Ηλίας Φωτεινός , βασισμένο σε σημειώσεις δικές του και ( κυρίως ) του θείου του Διονύσιου Φωτεινού . Αναφορά στον όρο Μακεδονία γίνεται μόνο μία (σ. 81) : « …ο Υψηλάντης εκήρυττε πρότερον ότι θέλει διαπεράσει τον Δούναβιν και να προφθάση όπου τον περιέμεναν ένοπλοι οι των παραδουναβίων επαρχιών Σερβίας και Βουλγαρίας χριστιανοί , μεθ’ ων έμελλε να ορμήση εις τε Θράκην , Μακεδονίαν και Ελλάδα …» . Οι τρεις τελευταίες περιοχές , χώρες ελληνικές , στην απελευθέρωση των οποίων στόχευε ο Υψηλάντης , ξεχωρίζουν από τις δύο προηγούμενες σλαβικές περιοχές , που στων ομόθρησκών του χριστιανών κατοίκων τους τη βοήθεια υπολόγιζε .

Λίγες αναφορές στη Μακεδονία κάνει και ο Νικόλαος Δραγούμης στο έργο του « Ιστορικαί Αναμνήσεις» (1874) . Ο συγγραφέας , αν και κατάγεται από τη Μακεδονία , μεγάλωσε και έζησε στην Κωνσταντινούπολη και την Οδησσό , από όπου ήρθε στην Ελλάδα το 1825 , για να σταδιοδρομήσει ως ανώτερος υπάλληλος υπουργείων . Η πρώτη του αναφορά (τ. Α΄ , σ. 175) έχει ως εξής : « Και της δούλης δ’ Ελλάδος την διανοητικήν ενέργειαν είχε παραλύσει η Επανάστασις . Εκ των σχολείων τα μεν , των Κυδωνιών , λόγου χάριν , της Χίου , του Βουκουρεστίου , κατεστράφησαν όλως , τα δ’ εν Κωνσταντινουπόλει , Σμύρνει , Ηπείρω , Μακεδονία , Θεσσαλία ηλαττώθησαν και τον αριθμόν και την διδακτικήν αξίαν…» . Είναι φυσικό ο μακεδονικής καταγωγής συγγραφέας Έλληνα να θεωρεί τον εαυτό του και ελληνική περιοχή τη Μακεδονία .

Σκίτσο του Νίκου Δραγούμη από το περιοδικό Ποικίλη Στοά του 1881
Σκίτσο του Νίκου Δραγούμη από το περιοδικό Ποικίλη Στοά του 1881

Η δεύτερη αναφορά γίνεται όταν μιλά για τη Μεγάλη Ιδέα στα 1852 (τ. Β΄ , σ. 184) : « …στρατιωτικός δε , ο Β. Νικολαΐδης απεστάλη εις τας ομόρους επαρχίας , την Θεσσαλίαν , την Μακεδονίαν και την Ήπειρον , ίνα μελετήση στρατιωτικώς αυτάς …» . Στην τελευταία (σ. 259) μιλά για τις συμφορές που έφερε η διχόνοια των Ελλήνων κατά την Επανάσταση : « Ανά μέσον των ηγητόρων του έθνους ενέπεσε λυσσώσα η έρις , έλκουσα κατόπιν αυτής την περί αρχής και πρωτείων θεοστυγή άμιλλαν . Και ούτω η άμιλλα εδυσώκησε την διαίρεσιν , η διαίρεσις την αλληλομαχίαν…[και] την καταστροφήν του Μεσολογγίου , της Κάσου , την εξ Αιγύπτου πανωλεθρίαν και , το δεινότατον , την απώλειαν της Θεσσαλίας , της Μακεδονίας , της Ηπείρου , της Κρήτης , ων και τους βράχους είχε ποτίσει άφθονον το αίμα των στρατιωτών της πατρίδος και του Χριστού» .

Πολύ κατατοπιστικές , όπως και του Ν. Δραγούμη , είναι και οι αναφορές του Νικόλαου Σπηλιάδη , γραμματέα της Επικράτειας επί Καποδίστρια , στο έργο του  «Απομνημονεύματα δια την Νέαν Ελληνικήν Ιστορίαν» (τ. Α΄- Γ΄ , 1851-9) . Η πρώτη (τ. Α΄ , σ. 57) αφορά την αποτυχία του κινήματος του Αλέξανδρου Υψηλάντη : « Αλλ’ ήρχισαν να λιποτακτώσι φεύγοντες κρυφίως και οι στρατιώται του Υψηλάντου , και αυτοί οι ιερολοχίται , βαρυθημήσαντες , διότι δεν τον είδον προχωρούντα εις την Θράκην, εις την Μακεδονίαν , ως ηλπίζετο και ελέγετο , αλλ’ οπισθοδρομούντα …» .

Οι επόμενες αναφορές του σχετίζονται με τις επαναστατικές κινήσεις στην ίδια τη Μακεδονία . Στη σελ. 158 λέει : « Ήθελον δε αντιπερισπάσει πολύ τας δυνάμεις του [Σουλτάνου] και όσοι άλλοι των Ελλήνων επανέστησαν εις άλλα μέρη , εις την Ήπειρον , εις την Θεσσαλίαν και εις την Μακεδονίαν , και συντελέσει πολύ εις τε την κοινήν και εις την ιδίαν σωτηρίαν και ασφάλειαν ` αλλά αντί να κινηθώσι εις όλα τα μέρη ταυτοχρόνως , εκινήθησαν αλληλοδιαδόχως , οι επόμενοι μετά την καταστροφήν των προηγηθέντων…» . Στη συνέχεια περιγράφει την επανάσταση στη Χαλκιδική , για να καταλήξει (σ. 255) : « Αλλά την 1ην Νοεμβρίου [1821] πίπτει η Κασσάνδρεια εις την εξουσίαν των Τούρκων , αφού τα’ άλλα μέρη της Μακεδονίας , η Νάουσα , Βέρροια και λοιπά δεν έλαβον ταυτοχρόνως τα όπλα διά ν’ αντιπερισπάσωσι , να διαιρέσωσι τας δυνάμεις του εχθρού» . Για τα γεγονότα στη Μακεδονία συνεχίζει και παρακάτω (σ. 260): « Ο δε Υψηλάντης [Δημήτριος , το Δεκέμβριο του 1821] ήδη θεωρεί την τελείαν καταστροφήν των εις την εκστρατείαν και εις την νίκην των Ελλήνων κατά την Ήπειρον, την Θεσσαλίαν και την Μακεδονίαν , όπου προθυμούμενος να φέρη τον πόλεμον … έστειλε…τον Γρηγόριον Σάλλαν πληρεξούσιόν του εις τον Όλυμπον και τον Μάξιμον Ρεμπώ…διά να εγείρωσι τους Ολυμπίους …Αλλ’ εχρειάζετο και άλλος τις Αλέξανδρος Μακεδών να πολεμήση…και να καταστρέψη του Σουλτάνου , ως εκείνος του Δαρείου , τας ευαρίθμουςστρατιάς . Ο δε Σάλλας θα βραδύνη…και δε θα γίνη τίποτε». Παρακάτω (σ. 310-3) μιλά με πικρία για την αποτυχία των κινημάτων στον Όλυμπο και τη Νάουσα : « Αποτυχόντες δε και τότε οι Ολύμπιοι περιορίσθησαν να διάγωσι ως και πρότερον εις τα όρη των , διότι δεν έλαβον εν δέοντι συνδρομήν…από την ανατολικήν Ελλάδα … Απέτυχον ωσαύτως και οι Μακεδόνες εις την Νάουσαν . Ο Ζαφειράκης …ομού με τον Καρατάσον , τον Γάτσον και άλλους …επικεφαλής αρκετών Μακεδόνων , ύψωσαν…την σημαίαν της επαναστάσεως …Έλαβε διά τούτο τα όπλα ` αλλά έπρεπε να τα λάβη άμ’ αφ’ ου ο Εμμανουήλ Παπάς εκήρυξεν την επανάστασιν εις το όρος του Άθω . Τότε ηδύναντο εκάτεροι να επιτύχωσι… Ο Αβδούλ Αμπούτ μετά την καταστροφήν του Άθω… εισέβαλεν εις την Βέροιαν…Ο δε Καρατάσος εκινήθη με δύο χιλιάδας Μακεδόνας …αλλά αποτυχών…Μετά ταύτα ο Αβδούλ εκινήθη εις την Νάουσαν…κατεσκορπίσθησαν οι Έλληνες και ο Τσιάμης επί κεφαλής χιλίων περίπου Μακεδόνων απεχώρησεν απομαχόμενος εις τα όρη…Τοιούτο τέλος έλαβε και η Νάουσα …Και οποία τεράστια ήθελον κατορθώσει οι ανδρείοι Μακεδόνες αν ελάμβανον όλοι ομού ταυτοχρόνως τα όπλα…» .

Οι τρεις τελευταίες αναφορές στον Α΄ τόμο μιλούν για την καταφυγή του Καρατάσιου και του Γάτσου « εις Μισολόγγι με τριακοσίους Μακεδόνας» (σ. 357) , για την υπόσχεση του Μάρκου Μπότσαρη στο Μαυροκορδάτο « να τον αναδείξη και νικητήν και κατακτητήν της Ηπείρου , της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας» (ό.π.) και για το Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου « ως καταγόμενον…από την Μακεδονίαν» (σ. 339) .

Στο Β΄ τόμο γίνονται δύο αναφορές , στην άφιξη στο Νεόκαστρο στις αρχές Μαρτίου του 1825 του Ι. Βελέντσα « μέ τινας Μακεδόνας του Καρατάσιου» (σ. 221) και στην επίθεση του Ιμπραήμ κατά του Καρατάσιου « όντα οχυρωμένου εις το χωρίον Σχινόλακα με διακοσίους Μακεδόνας» (σ. 256) . Στο Γ΄ τόμο υπάρχει μία μόνο αναφορά (σ. 76) , στην άφιξη του σώματος « των Θετταλομακεδόνων» στην Ελευσίνα , τον Ιούλιο του 1826 . Οι πολύ κατατοπιστικές , όπως ήδη είπαμε , αναφορές του Σπηλιάδη , ειδικά αυτές στον Α΄ τόμο , δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την πεποίθηση αυτού που γράφει πως η Μακεδονία είναι περιοχή ελληνική και οι κάτοικοί της Έλληνες .

Ξυλογραφία του Ιωάννη Φιλήμονα από το περιοδικό Εθνικόν Ημερολόγιον Βρετού του 1863
Ξυλογραφία του Ιωάννη Φιλήμονα από το περιοδικό Εθνικόν Ημερολόγιον Βρετού του 1863

Θα περάσουμε στο πολύτιμο έργο του Κωνσταντινουπολίτη Φιλικού , γραμματέα του Δ. Υψηλάντη και αγωνιστή Ιωάννη Φιλήμονα , « Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως» (τ. Α΄ – Δ΄, 1859-61) . Η πρώτη αναφορά του στον όρο γίνεται (τ. Α΄, σ. 19) κατά την περιγραφή της συνάντησης του Ν. Υψηλάντη με τους Μακεδόνες στρατιωτικούς στο Κίεβο το 1818 , που είδαμε να την περιγράφει και ο ίδιος ο Υψηλάντης . Και ο Φιλήμων τους αναφέρει αρχικά ως « Έλληνες τινές» στρατιωτικούς και στη συνέχεια ως «Μακεδόνες», απογόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου .

Οι τρεις επόμενες αναφορές γίνονται κατά την περιγραφή της οργάνωσης της εξέγερσης στις Ηγεμονίες . Η πρώτη (σ. 77) όταν αναφέρει το πολεμικό σχέδιο του Σάββα , στο οποίο λέγεται πως «…ταχέως τότε η Αρβανιτιά , Ήπειρος , Μακεδονία , Θεσσαλία , Λειβαδία και ο Μωρέας , ορμούσιν εις τα άρματα…» , ενώ η δεύτερη όταν ο περραιβός (σ. 95) εκθέτει σε μια σύσκεψη ως «…υπέροχον και εμπειροπόλεμον την στρατιωτικήν δύναμιν των Ελλήνων της Ηπείρου , Θεσσαλίας και Μακεδονίας…» . Η τρίτη (σ. 112) αφορά τον αξιωματικό του Γ. Ολύμπιου « Μακεδόνσκη» , ο οποίος , κατά το Φιλήμονα , ήταν « Βλάχος , το επίθετο φέρων εκ της μακεδονικής αυτού καταγωγής» ( παρόμοια αναφορά είδαμε και στο Σπ. Τρικούπη ) .

Στο τέλος του Α΄ τόμου (σ. 387 κ.ε.) υπάρχει ένας αλφαβητικός κατάλογος των μελών της Φιλικής , ο οποίος περιλαμβάνει τον αύξοντα αριθμό τους ,το ονοματεπώνυμό τους , τον τόπο καταγωγής τους , το επάγγελμά τους , το χρόνο ένταξής τους στην Εταιρία και τον κατηχητή τους , την οικονομική προσφορά τους και κάποιες ιδιαίτερες παρατηρήσεις . Ανάμεσα σ’ αυτούς βρίσκουμε : Νο 85 – Γεωργιάδης Καλλίνικος – Μακεδονία – διδάσκαλος – 1820…, Νο 293 – Λασσάνης Γεώργιος – Μακεδονία – διδάσκαλος – 1818…, Νο 344 – Μασσάς Γκίκας – Μακεδονία – 1818…, Νο 384 – Μπαλάνος Χριστόδουλος – Μακεδονία – έμπορος – 1820…, Νο 392 – Μηλαδάκης Ιωάννης – Μακεδονία – στρατιωτικός – 1820…, Νο 395 – Μπουδέλης Α.Ι. – Μακεδονία – γραμματέας εμπόρου – 1821…, Νο 454 – Παπά Εμμανουήλ – Μακεδονία – τραπεζίτης – 1819…, Νο 479 – Παρδίκης Νάκος Χριστόφορος – Μακεδονία – έμπορος – 1818…, Νο 518 – Πολύδωρος Στέργιος – Μακεδονία – έμπορος – 1820…, Νο 568 – Σκανδαλίδης Αθανάσιος – Μακεδονία – έμπορος – 1820…[και] Νο 644 – Φαρμάκης Ιωάννης – Μακεδονία – στρατιωτικός – 1818 .

Στο Β΄ τόμο δεν υπάρχουν αναφορές , υπάρχουν όμως στο Γ΄. Στα Προλεγόμενα (σ. δ΄) , καθώς μιλά για το ποιοι ξεκινούν την Επανάσταση κατά περιοχές , λέει :      «Βλέπομεν εντεύθεν πρωτάρχας της Επαναστάσεως εδώ μεν τους προκρίτους , ως εν τη Πελοποννήσω και τη Μακεδονία ` εκεί δε τον λαόν… αλλαχού δε τους αρματολούς … πανταχού τον ιερόν κλήρον…» . Παρακάτω (σ. κστ΄), μιλώντας για το σύνολο των θυσιών των Ελλήνων , λέει : « Εκ της υπολογιζομένης δι’ όλου του εννεαετή πολέμου θυσίας τριακοσίων και πεντήκοντα χιλιοστυών Ελλήνων αι ημίσεις περίπου αναλογούσιν εις βάρος των μη ελευθέρων τόπων . Αλλ’ άραγε και ολίγαι εκ των ήδη υπο΄τον ζυγόν επαρχιών προεκινδύνευσαν και διά των όπλων υπέρ του μέρους ; Εάν εγένετο αδύνατος η κίνησις της Θράκης και Ιωνίας , μη ουκ επολέμησαν ,μέρη της Θεσσαλίας , της Μακεδονίας , της Θεσπρωτίας και άλλαι της Ηπείρου χώραι ;» Στη σελ. 103 μιλά για τη νήσο των Ψαρών και τη θέση της « απέναντι των παραλίων της μικράς Ασίας και επί των πλευρών της Μακεδονίας , ίνα κατά μεν των βαρβάρων της πρώτης φέρει ποτέ τον όλεθρον και την φρίκην , τοις δ’ Έλλησι της δευτέρας χρησιμεύσει ως βάσις της Επαναστάσεως». Λίγο πριν (σ. 66) μιλούσε πάλι περί « των βαρβάρων της Θεσσαλίας και Μακεδονίας» που απειλούσαν την ανατολική Ελλάδα , ενώ λίγο μετά , συνεχίζοντας για τα Ψαρά (σ. 105) , αναφέρει ότι έστειλαν « δύο νήας εις τον Θερμαϊκόν κόλπον κατά των παραλίων της Μακεδονίας» . Μια ακόμη αναφορά κάνει μιλώντας για την Εύβοια και για κάτι που έλεγε γι’ αυτήν ο Φίλιππος « ο Μακεδών» .

Στις σελ. 141-6 του Γ΄ τόμου , στο κεφάλαιο με τίτλο «Μακεδονία» , μιλά αναλυτικά για την επανάσταση στη Χαλκιδική : « Η επανάστασις μέρους τινός του μεγάλου νομού της Μακεδονίας ομοιάζει πολύ προς την της Κρήτης …Διαφέρει ότι εν τη Μακεδονία ου μόνον η Εταιρεία των Φιλικών προκεχωρημένη ήτο ικανώς , αλλά υπήρχε και είς Εμμανουήλ Παπά `…και εν τη Μακεδονία εξεβίασαν την επανάστασιν μάλλον αυτοί οι Τούρκοι …οι χονδροί και ημιάγριοι Τούρκοι της Μακεδονίας …Ούτω των Ελλήνων της Μακεδονίας τα παθήματα καταντώσιν απερίγραπτα …Συνέπεσε δε … όπως αντισατραπεύει εν Θεσσαλονίκη…Τούρκος παγκάκιστος και αιμοβόρος . Μόνο η διοίκησις αυτού…ικανή ην ίνα διεγείρη τον μόλις πνέοντα ελληνικόν κόσμον της Μακεδονίας …Το πρώτον εν Μακεδονία κρούσμα …μεσούντος Μαΐου. Οι Πολυγυρίται …». Τονίζει παρακάτω πως «ελογίζετο η Μακεδονία ως δυναμένη προς αντίστασιν ισχυράν κατά των έσω και περί αυτήν πολεμίων» και πως αν και « υπήρχεν αληθώς διαφορά μεταξύ της παρούσης Μακεδονίας και της επί Φιλίππου και Αλεξάνδρου» , όμως « ως ανδρεία και πολεμική φυλή της αρκτώας Ελλάδος οι Μακεδόνες ηδύναντο καρτερήσαι επιτυχέστερον πολλών άλλων ελληνικών τόπων» . Στο Δ΄ τόμο (σ. 117-121) συνεχίζει , αναφερόμενος στην κακή κατάληξη της επανάστασης στη Μακεδονία ( όπου αναφέρει άλλες τρεις φορές τον όρο ) , για να προχωρήσει μετά (σ. 281-4) στην απόπειρα οργάνωσης νέου κινήματος στο « δυτικό μέρος της Μακεδονίας» (δε συνεχίζει , καθώς η Ιστορία του σταματά στην εξιστόρηση του πρώτου έτους της Επανάστασης ) .

Και του Φιλήμονα οι αναφορές είναι σαφείς . Η Μακεδονία είναι από την αρχαιότητα τόπος ελληνικός , που αγωνίστηκε κατά των Τούρκων για την ελευθερία της Ελλάδας , όπως και πλήθος άλλων ελληνικών περιοχών .

Αρκετές αναφορές στον όρο Μακεδονία έχουν και οι δύο Φαναριώτες εξάδερφοι που διέμεναν μόνιμα στο εξωτερικό , ο Αλέξανδρος Σούτσος και ο Ιακωβάκης Ρίζος Νερουλός , στις γραμμένες στα γαλλικά ιστορίες τους της Ελληνικής Επανάστασης ( ο πρώτος στην « Histoire de la Revolution grecque» , Paris 1829 και ο δεύτερος στην «Histoire moderne de la Grece» , Geneve 1828 ) .

Ο Σούτσος έχει πέντε αναφορές του όρου , οι τρεις πρώτες κατά το πριν την Επανάσταση διάστημα . Στη σελ. 19 λέει : « Από τη μια πλευρά , οι επιτυχίες των Ρώσων στο Δούναβη , οι νίκες του Πασβάνογλου , του επαναστάτη πασά του Βιδινίου ,η ευγενής αντίσταση των Σέρβων που οδηγούνταν από τον Καραγιώργη από θρίαμβο σε θρίαμβο, η ατιμώρητη αυθάδεια των άγριων χαϊντούκων της Μακεδονίας που τολμούσαν τις επικίνδυνες επιχειρήσεις τους ως τις πύλες του Βυζαντίου , όλα αυτά έδειξαν στους Έλληνες την αδυναμία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας» . Στη σελ. 30 περιέχεται ο διάλογος – λίγο παραλλαγμένος βέβαια –  του Ν. Υψηλάντη «με κάποιους Έλληνες» (που τον έχουμε ήδη δει στον ίδιο τον Υψηλάντη και στο Φιλήμονα ) , οι οποίοι και αναρωτώνται : « πότε θα ζήσουμε ειρηνικά στη Μακεδονία ;» Η τρίτη αναφορά (σ. 42) γίνεται όταν , μιλώντας για τον Αλή πασά , αναφέρεται στο Φίλιππο το «Μακεδόνα» .

Οι άλλες δυο αναφορές αφορούν την Ελληνική Επανάσταση . Η μία (σ. 103) έχει ως εξής : « Τις πρώτες μέρες της Επανάστασης οι Έλληνες , νιώθοντας ότι η εξέλιξη του πολέμου που διεξήγαν εξαρτώταν κατά ένα μεγάλο μέρος από την τύχη της Πελοποννήσου , κατηύθηναν όλες τις προσπάθειές τους προς τη μεριά αυτής της χερσονήσου . Οι πιο γενναίοι από τους ειρηνικούς νησιώτες του Αρχιπελάγους , ένα πλήθος Θεσσαλών και Μακεδόνων που γλίτωσαν από τις σφαγές της Θεσσαλονίκης , της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης , οι γιοι των περισσότερων μεγαλεμπόρων που επέστρεψαν από το εξωτερικό , οι νέοι άνθρωποι οι πιο μορφωμένοι , όλοι πρόσφεραν στους Πελοποννήσιους τη δύναμή τους , τα πλούτη και τα φώτα τους» . Η τελευταία (σ. 162) αφορά το τέλος της επανάστασης στη Μακεδονία : « Την ίδια εποχή η τύχη βράβευσε στη Μακεδονία τις προσπάθειες των Οσμανλήδων…» . Και οι αναφορές του Σούτσου λοιπόν , δείχνουν και πάλι ( ειδικά η δεύτερη και η τέταρτη ) ότι η Μακεδονία είναι περιοχή ελληνική και οι Μακεδόνες Έλληνες .

Ο Νερουλός τώρα , αν και έχει περισσότερες αναφορές από το Σούτσο ( δέκα συνολικά ) , δεν είναι και τόσο διαφωτιστικός . Η πρώτη αφορά την επέκταση της οθωμανικής κυριαρχίας « στη Θράκη , τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία» (σ. 22) , το ίδιο και η δεύτερη , η οποία μιλά για το επιτυχημένο διοικητικό σύστημα των Οθωμανών σε « Ακαρνανία , Ήπειρο και Αλβανία» , για να συνεχίσει λέγοντας ότι « το παράδειγμα των Αγράφων ακολουθήθηκε σε όλες τις επαρχίες της ηπειρωτικής Ελλάδας και μετά στην Αλβανία , την πέραν του Βαρδάρη Μακεδονία , την Πελοπόννησο και την Εύβοια» (σ. 49) . Στη συνέχεια (σ. 73) μιλά για τα προνόμια των αρχιεπισκόπων «…στη Θράκη , στα περισσότερα χωριά της Μακεδονίας , στη Θεσσαλία , την Πελοπόννησο , Εύβοια και Ήπειρο και στα νησιά Ρόδο , Κύπρο , Κρήτη , Κω , Μυτιλήνη» . Παραπέρα , κάνει αναφορές για τον « Όλυμπο στη Μακεδονία» (σ. 74) , για τους « καπετάνιους από την Αλβανία ως τη Μακεδονία» (σ. 171) και για τη «Δράμα , επαρχία της εντεύθεν του Βαρδάρη Μακεδονίας» (σ. 254) .

Το στρατόπεδο του Καραϊσκάκη στην Καστέλα, Θεόδωρος Βρυζάκης (1855).
Το στρατόπεδο του Καραϊσκάκη στην Καστέλα, Θεόδωρος Βρυζάκης (1855).

Στη σελ. 347 αναφέρεται στο κίνημα της Χαλκιδικής: « Την ίδια εποχή …ένας πλούσιος έμπορος από τη Μακεδονία , ο Εμμανουήλ Παπάς …» , εφάρμοσε το « σχέδιό του να ξεσηκώσει την εντεύθεν του Αξιού Μακεδονία και την οχυρή θέση της χερσονήσου της Κασσάνδρας …και τα μοναστήρια του Άθω…» , παρασυρμένος , όπως λέει , «από ψευδείς ειδήσεις για επιτυχίες του Υψηλάντη» . Οι δυο τελευταίες αναφορές του μιλούν για την  ήττα στη Μακεδονία και για τον ερχομό του Σάλλα , απεσταλμένου του Δ. Υψηλάντη (σ.360 και 386 αντίστοιχα) .

Αν και δεν υπάρχει κάποια απευθείας αναφορά στην ελληνικότητα της Μακεδονίας ( όπως υπάρχει σε όλους τους προηγούμενους συγγραφείς αυτής της ομάδας) , μπορούμε έμμεσα να τη δούμε , καθώς ο Νερουλός μιλά για την εξέγερσή της ως μέρους της Ελληνικής Επανάστασης , ενώ την αναφέρει συνέχεια μαζί με άλλες ελληνικές περιοχές .

Γενικά , οι συγγραφείς της τέταρτης ομάδας είναι ιδιαίτερα κατατοπιστικοί , καθώς από τα κείμενά τους φαίνεται πολύ καθαρά η ακλόνητη πεποίθησή τους ότι η Μακεδονία είναι χώρα ελληνική και ότι οι κάτοικοί της είναι Έλληνες που στέναζαν κάτω από το ζυγό των Τούρκων και γι’ αυτό επαναστάτησαν , συγχρόνως με τους ομοεθνείς τους των υπόλοιπων ελληνικών περιοχών , επιδιώκοντας την απελευθέρωσή τους .

(Εμφανιστηκε 737 φορές, 1 εμφανίσεις σήμερα)

Δείτε ακόμη:

Leave a Reply

avatar

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

  Εγγραφή  
Ενημέρωση όταν